Kapat

Son Haberler

A+ A-

6-7 Eylül 1955 Olayları...

Yayınlanma tarihi: 7 Eylül 2008 Pazar, 11:16

İstanbul, 1955 yılı 6-7 Eylül Günleri trajik olaylara sahne oldu. 6 Eylül Salı gecesi başlayan olaylar, 7 Eylül sabah saatlerine dek sürdü. Neden ve nasıl gelişti bu olaylar, kısaca açıklayayım.

1950 yılında Kıbrıslı Rumlar, adadaki İngiliz işgaline son vermek ve adayı Yunanistanla birleştirmek (Enosis/Birleşme) için Ethniki Organosis Kupriakou Agonos (EOKA, Kıbrıs Savaşımı Ulusal Örgütü) adında bir gizli örgüt kurdular. Başpiskopos Makariosun desteklediği örgütü Albay Grivas yönetiyordu. İngilterenin adayı terk etmeye yanaşmaması üzerine EOKA, Kıbrıslı Türklere karşı gittikçe artan şiddet uygulamaya başladı. 1955 yılında Kıbrıslı Türklerin can güvenliğinin kalmaması ve terörün bütün şiddetiyle sürmesi nedeniyle Türkiye İngiltereye bir nota vererek, gelişen vahim olaylar karşısında kayıtsız kalamayacağını bildirdi. Notaya karşın bir çözüme ulaşılamadı ve 6-7 Eylül olayları başladı.

6 Eylül Salı günü ikindiye doğru Ankara Caddesinden geçerken gazete satıcılarının, Atamızın evi bombalandı. Ekspres, Ekspres, ikinci baskıdiye avaz avaz bağırdıklarını duydum. Bir gazete aldım, İstanbul Ekspres. İlk sayfasında büyük puntolu bir manşet, Atamızın Evi Bomba İle Hasara Uğradı.” Dükkânlara bayrak asılmış, çoğunun kepenkleri kapatılmış. Vahim olaylar çıkabilir. Evime gittim, pencereye bayrağımızı astım. Saat 21.00 sularında, sürekli korna sesleri duyunca dışarı baktık.

Tamponlarına bağladıkları top top kumaşlar uçurtma kuyruğu gibi uçuşan bir sürü taksi art arda önümüzden geçiyor. Taksilerden başlarını uzatmış adamlar, bağrışa çığrışa bayrak sallıyorlar.

Boğaza doğru uzaklaştılar 8 Eylül 1955 Perşembe: İşime gidiyorum. Galata Köprüsü üzerinde, kaldırım kenarlarında parçalanmış buzdolapları, radyolar, bisikletler, kumaşlar.. aklınıza ne gelirse. 10 Eylül Cumartesi: Taksimden Tünele dek yürüdüm. İçler acısı görüntüler; dükkânlar hâk ile yeksan olmuş; içlerindeki mallar parçalanmış, yakılmış ya da yağmalanmış; çoğu döviz karşılığı ithal edilmiş mallar. Kaldırım kenarları, yirmi-otuz santimetre yüksekliğinde öbek öbek parçalanmış, çiğnenmiş nesnelerle dolu

Umberto Eco, Baudolinoadlı romanında, 1204 yılında, Dördüncü Haçlı Seferi sırasında, Venedik tekneleriyle Konstantiniyeye gelen Katolik Latinlerin, Bizanslıların başkentini nasıl talan ettikleri ve akıl almaz habisliklerini nasıl gerçekleştirdikleri ayrıntılı olarak anlatılıyordu. Durdum, düşündüm. Aradan 751 yıl geçtikten sonra İstanbul, gene benzeri dehşetengiz olaylara sahne olmuştu. Oysa, Lozan Antlaşması hükümlerine göre; Türk kimliği taşıyan Hıristiyanların, yasalar önünde Müslümanlarla eşit konumda bulunduğu belirtilmemiş miydi? O halde, Bizanslıların soyundan gelen İstanbullu Rumlara ve bu arada tüm Hıristiyan yurttaşlarımıza reva görülen bu habisliğin sorumluları kimlerdi? Mülklerinin ve mallarının yakılıp yıkılması, talan edilmesi yetmezmiş gibi, Rum kadınlarına ve kızlarına tecavüz edilmiş; kanamalı küçük Rum kızları cemaat hastanelerinde tedavi edilmişti.

1453’te Konstantiniyeyi fetheden II. Mehmet, Osmanlı geleneğine göre iki gün askerlerinin kenti yağmalamasına izin vermiş, ama kutsal yapılara zarar verdirmemiş, birçok kiliseyi camiye dönüştürmüş. Buna karşılık Milli Eğitim Bakanlığının resmi verilerine göre 6-7 Eylül Olaylarında, İstanbulda var olan 74 kilisenin 70i, bir havra, 2 manastır, 8 ayazma eşzamanlı olarak yakılıp yıkılmış; 32 Rum ve 8 Ermeni okulu tahrip edilmiş; 3 bin 584’ü Rumlara, ötekiler Ermeni ve Musevilere ait 5 bin 538 taşınmaz yakılmış.

Olayların baş sorumlusu Başbakan Adnan Menderes, cahil halkı tahrik ederek uygun ortamı hazırlayan İstanbul Ekspres ile Hürriyet gazetelerinin yöneticileri ve Kıbrıs Türktür Cemiyetioldu. Örgütlenmeyi Özel Harp Dairesiüstlendi ve bomba, Yunan uyruklu bir Türk ajanı tarafından atıldı.

Yıllar sonra, Emekli Orgeneral Sabri Yirmibeşoğlu 6-7 Eylül Olaylarını Özel Harp Dairesinin örgütlediğini doğruladı. Kendisiyle görüşen gazeteci Fatih Güllapoğluna şunları söyledi: ... 6-7 Eylül de bir Özel Harp işiydi ve muhteşem bir örgütlenmeydi, amaca da ulaştı…” (Tempo dergisi, 9-15 Haziran 1991, s. 24-27) Muhteşem Örgütlenmenin İstanbulda yaptıkları, görkemli (?!) eylemleri yukarıda kısaca açıkladım. Eylemler Özel Harp Dairesinin asal görevi miydi? Elbette değildi. Azınlıklar arasında kötü niyetliler yok muydu? Vardı elbette. Ama bunlar yasal yollardan etkisiz bırakılabilirdi. Eylemin amacı, Varlık Vergisiyle iktisadi etkinlikleri büyük ölçüde Müslümanların eline geçen azınlıkları, Kıbrıs olayları bahanesiyle, sadece ekonomik bağlamda değil, toplumsal ve kültürel bağlamda da tasfiye etmek, Türkiyeden göç etmelerini sağlamaktı. Büyük ölçüde başarıya ulaşıldı (?!) 6-7 Eylül 1955i izleyen yıllarda Rum ve Ermeni yurttaşlarımızın çoğu başka ülkelere göç etti.

Rüzgâr ekip fırtına biçen Başbakan Menderes ve hükümeti, kabahatini başkasına atan bir çocuk gibi, günah keçisi aradı. 6-7 Eylül Olaylarını komünist bellediklerinin üstüne yıktı... Aylarca tutuklu kalan sanıklar, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesinde görülen davada beraat ettiler.

İngiliz, Fransız, Alman ve Yunan arşivlerinde araştırma yapan Bochum Ruhr Üniversitesinden Dr. Dilek Güven, 6-7 Eylül Olayları ve Failleri adlı makalesinde (Toplumsal Tarih, Sayı: 141, Eylül 2005, ss. 38-49) kaynak göstererek belirlemeler yapmış. İlginç bazıları şöyle: Yunan basınına göre olayların sorumlusu İngilteredir. Nitekim arşivlerde, İngilterenin 6-7 Eylül Olaylarının planlanmasına katkısı bulunduğuna ilişkin ipuçları vardı.

Örnekse, Atinadaki İngiliz Büyükelçiliğinin 19 Ağustos 1955 günlü raporunda, Türk-Yunan dostluğunun yüzeysel bir olgu olduğu; mesela, Atatürkün Selanikteki evinde oluşacak küçük bir hasarın Türk-Yunan ilişkilerini zedeleyeceği belirtilmişti. İngiliz Dışişlerinde çalışan bir bürokrat ise daha açık olarak, Ankarada oluşacak birkaç olayın aslında işlerine çok yarayacağınıifade etmişti...

Ne Medicilerin ne de Borjiyaların entrika ve komplolarının, hiçbir zaman, İngiliz politikacılarının gerçekleştirdiklerine ulaşmadığını bildiğim için, Güvenin yazısındaki belirlemeleri okuyunca hayret etmedim. Yalnız Atinadaki İngiliz Büyükelçiliğinin 19 Ağustos 1955 günlü raporundan Menderesin haberi var mıydı? Bu denli raslantı olabilir miydisoruları geldi aklıma.

Altay Gündüz Prof. Y. Müh. İTÜ, YTÜ E. Öğretim Üyesi

Cumhuriyet İMECESİ

En Çok...

okunanlar

yorumlananlar

beğenilenler