Geride bıraktığımız yıl birçok teknolojik başarı yaşandı. CRISPR’nin kullanım alanının genişlemesinden yapay zekânın yeni olanaklarına kadar birçok teknolojik ilerleme kaydedildi. Bu ilerlemeler insanlığın geleceği açısından çok önemli. Ancak bir de başarısızlıklar, başlangıçta büyük ses getirse de yıldızı çabuk sönen sözde keşif ve icatlar var: Insanların ölümüne neden olan kontrol dışı otopilot, eşcinsellik ölçen uygulama ve sahte gıda bilgisayarı bunlardan yalnızca birkaçı
1
Geride bıraktığımız yıl birçok teknolojik başarı yaşandı. CRISPR’nin kullanım alanının genişlemesinden yapay zekânın yeni olanaklarına kadar birçok teknolojik ilerleme kaydedildi. Bu ilerlemeler insanlığın geleceği açısından çok önemli. Ancak bir de başarısızlıklar, başlangıçta büyük ses getirse de yıldızı çabuk sönen sözde keşif ve icatlar var: Insanların ölümüne neden olan kontrol dışı otopilot, eşcinsellik ölçen uygulama ve sahte gıda bilgisayarı bunlardan yalnızca birkaçı
Boeing’in kontrol dışı otomatik pilotu


Yepyeni bir 737 Max Boeing uçağı olan Lion Air Flight 510, kalkıştan kısa bir süre sonra düştü. Sonra bir başkası da aynısını yaptı. Aşırı yüksek otomasyon sistemi ve pilot eğitim eksikliği kombinasyonu ölümcül oldu. Iki uçakta da sağ kalan olmadı. Pilotlar, uçakları kıyamete sürükleyen otopilot sistemine karşı mücadele etmişti. Keşke onları dinleselerdi.
2
Boeing’in kontrol dışı otomatik pilotu Yepyeni bir 737 Max Boeing uçağı olan Lion Air Flight 510, kalkıştan kısa bir süre sonra düştü. Sonra bir başkası da aynısını yaptı. Aşırı yüksek otomasyon sistemi ve pilot eğitim eksikliği kombinasyonu ölümcül oldu. Iki uçakta da sağ kalan olmadı. Pilotlar, uçakları kıyamete sürükleyen otopilot sistemine karşı mücadele etmişti. Keşke onları dinleselerdi.
Bu yıl, bir şirketin girişimiyle İsrail, nisan ayında Ay misyonunu tamamlamak üzereyken son anda çakıldı. Görev başarısız oldu. Neyse ki insan yoktu. Buraya kadar her şey normal ve bilimsel. Ancak bir sorun var. Arch Mission Foundation adlı kâr amacı gütmeyen bir kuruluşun, İsrail’in uzay yüküne tardigradlarla (su ayıları) dolu bir kapsül eklediği ortaya çıktı. Mikroskobik, sekiz ayaklı yaratıklar zorlu koşullarda ve hatta Ay’da bile uykuda kalabilir. Kontaminasyon konusunda endişe var.
3
Bu yıl, bir şirketin girişimiyle İsrail, nisan ayında Ay misyonunu tamamlamak üzereyken son anda çakıldı. Görev başarısız oldu. Neyse ki insan yoktu. Buraya kadar her şey normal ve bilimsel. Ancak bir sorun var. Arch Mission Foundation adlı kâr amacı gütmeyen bir kuruluşun, İsrail’in uzay yüküne tardigradlarla (su ayıları) dolu bir kapsül eklediği ortaya çıktı. Mikroskobik, sekiz ayaklı yaratıklar zorlu koşullarda ve hatta Ay’da bile uykuda kalabilir. Kontaminasyon konusunda endişe var.
Recombinetics adlı bir şirket, gen düzenleme ile boynuzsuz süt sığırcılığı yarattığında, GDO’lu olmadıkları konusunda ısrar etmişti. Sonuçta, hassas düzenlemeyle bir sığır genini diğeriyle değiştirilebilirdi. Ancak bu sığırların bir falsosu vardı. ABD Gıda ve Ilaç Dairesi (FDA), hayvanlardan birinin DNA’sına bakana kadar hiç kimse, şirketin bu canlılara yanlışlıkla bir dizi bakteri geni yerleştirdiğini fark etmedi
4
Recombinetics adlı bir şirket, gen düzenleme ile boynuzsuz süt sığırcılığı yarattığında, GDO’lu olmadıkları konusunda ısrar etmişti. Sonuçta, hassas düzenlemeyle bir sığır genini diğeriyle değiştirilebilirdi. Ancak bu sığırların bir falsosu vardı. ABD Gıda ve Ilaç Dairesi (FDA), hayvanlardan birinin DNA’sına bakana kadar hiç kimse, şirketin bu canlılara yanlışlıkla bir dizi bakteri geni yerleştirdiğini fark etmedi
Cinsiyetçi kredi kartı

Apple bir kredi kartı çıkardı. Ancak ortada bir sorun vardı. Bir adam, varlıklarının eşiyle ortak olmasına rağmen karısından 10 kat daha yüksek bir kredi limiti alıyordu. Şikâyet ettiğinde, bir temsilci ona, “Bu sadece algoritma” dedi. Ama cinsiyetçi bir algoritma! Apple ve kartın bankacılık altyapısından sorumlu olan Goldman Sachs, kartı destekleyen bir şey dememeyi tercih etti.
5
Cinsiyetçi kredi kartı Apple bir kredi kartı çıkardı. Ancak ortada bir sorun vardı. Bir adam, varlıklarının eşiyle ortak olmasına rağmen karısından 10 kat daha yüksek bir kredi limiti alıyordu. Şikâyet ettiğinde, bir temsilci ona, “Bu sadece algoritma” dedi. Ama cinsiyetçi bir algoritma! Apple ve kartın bankacılık altyapısından sorumlu olan Goldman Sachs, kartı destekleyen bir şey dememeyi tercih etti.
Sahte gıda kutusu

1.8 milyon izlenme alan 2015 TED konuşmasında mimar Caleb Harper, milyonlarca ışık, sıcaklık ve nem kombinasyonunu ölçeceğini söylediği elektronik ve yapay zekâyla donatılmış hidroponik kutuları tanıtmıştı. Harper, Açık Tarım projesinin “siber tarıma” öncülük ettiğini söylemişti. Bu yılki uygulamalar gösterdi ki gıda bilgisayarı, çok iyi çalışmayan yüceltilmiş bir balondan başka bir şey değildi.
6
Sahte gıda kutusu 1.8 milyon izlenme alan 2015 TED konuşmasında mimar Caleb Harper, milyonlarca ışık, sıcaklık ve nem kombinasyonunu ölçeceğini söylediği elektronik ve yapay zekâyla donatılmış hidroponik kutuları tanıtmıştı. Harper, Açık Tarım projesinin “siber tarıma” öncülük ettiğini söylemişti. Bu yılki uygulamalar gösterdi ki gıda bilgisayarı, çok iyi çalışmayan yüceltilmiş bir balondan başka bir şey değildi.
İnternet yasakları

İnternet dünyanın en büyük demokrasisi. Ancak internet hizmeti söz konusu olduğunda Hindistan’da böyle bir demokrasiden bahsedemeyiz. Bunun yerine, ülkenin federal ve yerel hükümetleri, ne zaman bir sorun çıksa en uygun yanıtı Facebook, WhatsApp ve internetin geri kalanına erişimi kesmek olduğunu keşfetti. InternetShutdown’a göre, aralık ayında Hindistan, 60 milyon kişi için interneti kapattı. Tüm yıl boyunca, bağlantıyı 90 kattan fazla kesti. Benzer durumlar Pakistan, Türkiye, İran, Sudan ve Benin’de de yaşanıyor.
7
İnternet yasakları İnternet dünyanın en büyük demokrasisi. Ancak internet hizmeti söz konusu olduğunda Hindistan’da böyle bir demokrasiden bahsedemeyiz. Bunun yerine, ülkenin federal ve yerel hükümetleri, ne zaman bir sorun çıksa en uygun yanıtı Facebook, WhatsApp ve internetin geri kalanına erişimi kesmek olduğunu keşfetti. InternetShutdown’a göre, aralık ayında Hindistan, 60 milyon kişi için interneti kapattı. Tüm yıl boyunca, bağlantıyı 90 kattan fazla kesti. Benzer durumlar Pakistan, Türkiye, İran, Sudan ve Benin’de de yaşanıyor.
Katlanabilir telefon

Samsung’un çıkardığı katlanabilir telefon Galaxy Fold ilk çıktığında büyük ses getirdi. Ancak incelemeler umulduğu gibi değildi: Ekran bir şekilde kırılıyor veya telefon bozuluyordu. Bloomberg’ün teknoloji eleştirmeni Mark Gurman, nisan ayında bir ekran resmiyle birlikte “Bir günlük kullanımdan sonra,” diye tweet attı. “Tamamen kırılmış ve kullanılamazdı.” Gelecek yıl için yarım düzine katlanabilir telefon planlanıyor. Ancak Samsung’un bu ilk başarısızlığının ardından inovasyon departmanlarının daha çok çalışacağı kesin. Nitekim şirket de kusurların zayıf bir menteşe ve “cihazın içinde bulunan maddeler” ile ilişkili olabileceğini kabul etti. (Herkese Bilim Teknoloji Dergisi’nin katkılarıyla hazırlanmıştır)
8
Katlanabilir telefon Samsung’un çıkardığı katlanabilir telefon Galaxy Fold ilk çıktığında büyük ses getirdi. Ancak incelemeler umulduğu gibi değildi: Ekran bir şekilde kırılıyor veya telefon bozuluyordu. Bloomberg’ün teknoloji eleştirmeni Mark Gurman, nisan ayında bir ekran resmiyle birlikte “Bir günlük kullanımdan sonra,” diye tweet attı. “Tamamen kırılmış ve kullanılamazdı.” Gelecek yıl için yarım düzine katlanabilir telefon planlanıyor. Ancak Samsung’un bu ilk başarısızlığının ardından inovasyon departmanlarının daha çok çalışacağı kesin. Nitekim şirket de kusurların zayıf bir menteşe ve “cihazın içinde bulunan maddeler” ile ilişkili olabileceğini kabul etti. (Herkese Bilim Teknoloji Dergisi’nin katkılarıyla hazırlanmıştır)