Kapat
A+ A-

12 Eylül belgeleri: ‘Darbecileri iyi tanırız’

12 Eylül 1980 darbesinin 38. yıldönümünde, o dönem ABD’nin Türkiye’deki temsilciliklerinden Washington’a gönderilen belgeler yayımlandı. Dönemin ABD Büyükelçisi Spain’in notunda, “Mevcut askeri liderlerin tamamını iyi tanıyoruz” deniyor
Yayınlanma tarihi: 12 Eylül 2018 Çarşamba, 23:56

[Haber görseli]

12 Eylül 1980 askeri darbesi sırasında ABD’nin Ankara Büyükelçisi olan James Spain’in, darbeden birkaç saat sonra ABD’ye gönderdiği diplomatik notta askeri lideri iyi tanıdıklarını ve Türkiye’nin gerek dış politika gerekse de savunma politikalarının değişeceği yönünde endişe yaratacak bir neden olmadığını söylediği ortaya çıktı. BBC Türkçe, 2011 yılında Bilgi Edinme Yasası kapsamında yapılan bir başvuru üzerine gizliliği kaldırılan ABD Dışişleri Bakanlığı belgelerine ulaştı. Haberde, 12 Eylül 1980 ile 5 Kasım 1980 tarihleri arasında ABD’nin Ankara, İstanbul ve İzmir’deki diplomatik temsilciliklerinden Washington’daki Dışişleri Bakanlığı ile diğer ülkelerdeki temsilciliklerine gönderilmiş 10 adet yazışma yer alıyor. “Gizli” ve “Özel” ibareleri yazışmaların ilkinin tarihi 12 Eylül 1980. Darbeden kısa bir süre sonra yazıldığı anlaşılan ve dönemin Ankara Büyükelçisi Spain imzasını taşıyan “Gizli” yazıda, şu ifadeler yer alıyor:

‘Endişeye gerek yok’

“Mevcut askeri liderlerin tamamını iyi tanıyoruz ve özellikle de NATO üyeliği başta olmak üzere Türkiye’nin güvenlik ya da dış politikasında değişim yaşanacağı yönünde bir endişe taşımamıza da gerek yok... ABD devleti adına konuşan sözcülere, durumu yakından takip ettiklerini söylemelerini ve yorumlarını Türkiye’nin NATO üyeliği gibi dış politika yaklaşımlarında herhangi bir değişim görmeyi beklemedikleri yönündeki ifadelerle sınırlı tutmalarını öneriyoruz... Kısacası, bu bir Latin Amerika cunta darbesi değil... Hükümetlerle değil, devletlerle ilişki kurma temeline dayanan olağan politikamıza uygun olarak, bu durumda (askeri yönetimi) tanıma gibi bir sorunun ortaya çıkmadığını düşünüyorum. Bunun ötesinde, mevcut durumla ilgili ABD’nin iki önemli ulusal çıkarı söz konusu. Bunlardan ilki Türkiye’nin uzun vadede demokratik bir ülke olarak korunması. Diğeri de savunma ve ekonomik işbirliği anlaşmasının uygulanmaya devam etmesi de dahil olmak üzere güvenlik alanındaki ilişkilerimizin sürmesi.” Spain, darbe bildirisine yönelik eleştirilerini de Milli Güvenlik Konseyi toplantılarına da katılan Büyükelçi (İlter) Türkmen’e ilettiğini belirterek, “Türkmen, görüşlerimi hem (Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan) Evren hem de (MGK Genel Sekreteri Haydar) Saltık’a aktaracağını ve aynı zamanda bugün için NATO büyükelçileriyle planlanan toplantıda da demokrasinin yeniden tesisi konusunun üzerinde yoğun şekilde durulacağını söyledi” diyor.

Türkler’in öldürülmesi

Darbenin mimarı Kenan Evren’in 16 Eylül 1980’de düzenlediği basın toplantısındaki açıklamalarının İngilizce tam metni de diplomatik yazışmalar arasında ABD’ye gönderilmiş. Ankara’da görevli diplomatlardan, darbeden bir yıl sonra İstanbul Başkonsolosluğu’na atanan Daniel Newberry de darbeye dair 20 maddeden oluşan değerlendirme kaleme almış. Newberry, ordunun darbe planlarının, eski Başbakan Nihat Erim ve DİSK’in kurucusu Kemal Türkler’in öldürülmelerinin ardından, temmuz ayı ortasında “ciddiye bindiğinin artık daha net bir şekilde” görüldüğünü belirtiyor. Newberry’in darbeci askerlerle ilgili değerlendirmesi şöyle: “Bazı askeri liderlerin dini görevlerini yerine getiren kişiler olduğu söylenirken, Kemalizmin en güçlü ilkelerinden biri olan laik bir siyasal sisteme inançlarının tam olması da ilginç bir nokta.”Newberry de Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreteri İlter Türkmen ile temasta olduklarını belirterek, “Büyükelçi’nin Türkmen ile kurduğu temaslar yapıcı ve ABD’nin çıkarları ile savunma alanındaki karşılıklı olağan işbirliğinin devamına yönelik rahatlatıcı oldu” ifadelerini kullanıyor.

‘Politikaları değişmez’

Yazışmada, ekonomi politikaları alanında ise Evren’in ekonomik reform programının devam edeceğini ve Uluslararası Para Fonu (IMF) ile Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’yle (OECD) yapılan anlaşmaların süreceğini taahhüt ettiği ifade ediliyor. 22 Eylül 1980 tarihini taşıyan “Özel” ibareli bir yazışmada, Bülend Ulusu başbakanlığında kurulan yeni kabineye dair değerlendirmeler yer alıyor. ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’nde görevli Arnold Schifferdecker imzalı yazışmada, kabinede ekonomi, dışişleri ve savunma bakanlıklarına yapılan atamaların, askeri yönetimin ekonomi ve dış politikada mevcut politikaları sürdüreceğinin bir teyidi olarak yorumlanıyor. Schifferdecker, “Kabineyi oluşturan adamlar -hiç kadın yokyetenekli, tartışma yaratmayacak ve kendilerine teslim edilen konularda deneyimli isimler olarak biliniyor” diyor.

Her gün bir Cumhuriyet gazetesi alın, aldırın…
Comment disclaimer

Cumhuriyet Arşivi Gazete Kupürlerinde:

Kenan Evren, Kemal Türkler

En Çok...

okunanlar

yorumlananlar

beğenilenler