Köşe Yazısı

A+ A-
İnci Aral

Eleştiriye Saygı

27 Kasım 2012 Salı

Irmak Zileli, Oya Baydarın yeni romanı O Muhteşem Hayatınız üzerine Radikal Kitap ekine bir eleştiri yazısı yazıyor. Ancak ek yönetmeni Cem Erciyes, son anda, Baydarla söyleşi yapılacağı gerekçesiyle, yazının yayımlanmayacağını bildiriyor. Zileli, duruma tepkisini yazısını internet sitesine koyarak duyurdu. Genç romancının eklerde, dergilerde yayımlanan söyleşi, değerlendirme ve eleştiri yazılarını ilgiyle okuyorum. Söz konusu yazısını da değindiği noktalara katılarak okudum ve önemli buldum.

\n

O Muhteşem Hayatınızı okumadım. Diyeceğim yok. Ancak Zilelinin genelde Baydarın son romanları ile ilgili eleştirilerinde haklı olduğu görüşündeyim. Yazısında Oya Baydar okuru olmaktan uzaklaştığını çünkü konjonktürel romanları edebiyatın bir parçası gibi göremediğini yazmış. Başka bir projenin ürünü olduğu duygusu beni metinden de yazardan da soğutuyor diyor. Evet. Baydar ya da bir başkası için, ben de böyle hissediyor ve düşünüyorum.

\n

O Muhteşem Hayatınızın arkasına Bu bir Dersim romanı değil, notunu eklemiş Oya Baydar. Zileli de gerçekten öyle mi, merakıyla ve yazarın yine geçerli duruma uyan bir roman yazdığı önyargısı kırılır umuduyla romanı okumuş. Ne var ki kırılan umudu olmuş.

\n

Yazının bundan sonrası romanın kahramanları, içeriği, teknik ayrıntıları üzerine sert eleştirilerle gelişiyor. Cesur bir yazı. Merak eden internette bulup okur. Benim üzerinde durmak istediğim konu başka.

\n

***

\n

Edebiyat dünyasına, kitap piyasasının geliştiği doksanlı yıllarla birlikte hâkim olan bir kural var. Eleştirmek yok. Tanıtacak, birkaç önemsiz noktaya değinip geçecek ama asıl öveceksin. Amaç tartışma ortamı yaratmak, olmamışla iyi olmuşu ayırmak değil. Kitabı duyurmak, satışa destek vermek. Kitap ekleri, yer darlığından ve ilan veren yayıncılarla bozuşmamak için ciddi eleştirilere yer vermekten kaçınıyorlar. Yazılar da zaten ısmarlanmış kişiler, yazarın eşi dostu, eklerde köşe tutanlar ve yayıncıyla iyi ilişkisi olanlarca yazılıyor. Kavga gürültüye, çatlak seslere gerek ve izin yok.

\n

Eklerin dışında, gerçek ya da sanal edebiyat dergilerinde yer alan yazıların pek çoğu benzer tutum içinde. Eleştiri zor iş, belli bir birikim, altyapı gerektiriyor çünkü. Yine de arka kapak alıntılarıyla tüm kitapların harika olmadığını internet dergilerindeki az sayıda ama yetenekli yazardan öğrenmek mümkün. Sayı ve derinlik yeterli olmasa da sanal dünyada atmaya başlayan gerçekçi bir eleştirel nabız var. Eminim sesi yükselecek ve hiçbir isim dokunulmaz olmayacak.

\n

***

\n

Birikmiş suskunluklar edebiyatımızı nicedir eleştiri yoksunu kıldı. Oysa yazarın da yayıncının da okurların da yürekli seslere, aykırı bakışlara ihtiyacı vardır. Piyasa olgusunun eleştiriye ket vurduğu yerde verim kısırlaşır. Ortama canlılık getirecek yaklaşımları engellemek yerine destek olmalıyız. ­­

\n

Tümü İnci Aral - Son yazıları

Veda 8 Ocak 2013 Sal
Burhan Günel 1 Ocak 2013 Sal
Edebiyatın Sağı Solu 25 Aralık 2012 Sal