Türk Eğitim Derneği’nin düşünce kuruluşu TEDMEM tarafından hazırlanan “2025 Eğitim Değerlendirme Raporu”nda, ortaokuldan liseye geçiş dönemi olan 9. sınıfa dikkat çekiliyor. Veriler, öğrencilerin önemli bir bölümünün eğitim sistemiyle bağının bu kademede zayıfladığını ortaya koyuyor.
2024–2025 öğretim yılında 9. sınıf düzeyinde genel liselerde yüzde 18.5, mesleki ve teknik liselerde yüzde 28.5, imam hatip liselerinde ise yüzde 30 oranında sınıf tekrarı yaşanmış. Raporda, 9. sınıfta açıköğretime geçen öğrenci sayısı bir yılda yaklaşık üç kat arttığına işaret edilerek ortaöğretime geçişte öğrencilerin akademik ve sosyal uyumunu güçlendirecek politikalara ihtiyaç duyulduğu vurgulanıyor.
Türkiye’de eğitim sisteminde bir yıl içinde öne çıkan gelişmeleri veriye dayalı ve çözüm odaklı bir yaklaşımla ele almayı amaçlayan rapordaki bazı tespitler şöyle:
“Nüfus azalıyor, Türkiye yaşlanıyor: Eğitimde yeni planlama gerekiyor. 2030 yılında ilkokula başlayacak öğrenci sayısının yüzde 21 daha düşük olacak.
- Bu tablo; eğitim bütçesinden derslik kapasitesine, öğretmen planlamasından yükseköğretim kontenjanlarına kadar tüm yapının yeniden ele alınmasını zorunlu kılıyor.
KRONİK SINAV DÖNGÜSÜ
- Eğitim bütçesi artıyor ancak niteliği güçlendirmek için yeterli değil.
- 2025 yılı eğitim bütçesi bir önceki yıla göre yüzde 35 artarak 2 trilyon 186 milyar TL’ye ulaştı ancak bu artış reel anlamda eğitimin niteliğini güçlendirecek bir mali kapasite sunmuyor.
- Yüksek enflasyon nedeniyle bu artış büyük ölçüde mevcut harcama düzeyini korumaya yönelik kalıyor.
- Kaynaklar doğrudan eğitimin niteliğini artıracak alanlara yönlendirilmeli.”
2025 YKS verilerinin, yükseköğretime geçişte tekrar eden sınav döngüsünün kronikleştiğini gösterdiği vurgulanan raporda, “Bir yükseköğretim programına yerleşenlerin yalnızca yüzde 30.12’si lise son sınıf öğrencilerinden oluşuyor. Başka bir ifadeyle yerleşen her 10 adaydan 7’si sınava tekrar giriyor. Veriler, lise son sınıf düzeyindeki 812 bin adayın yüzde 48.57’sinin tercih yaptığını, sadece yüzde 16.46’sının dört yıllık lisans programlarına yerleşebildiğini ortaya koyuyor.
BELİRSİZ GELECEK
Üniversiteye talep azalıyor, yükseköğretimin toplumsal işlevi sorgulanıyor. 25-34 yaş grubundaki işsizlerin yaklaşık yüzde 49.2’sinin yükseköğretim mezunu olması, üniversite eğitiminin ekonomik getirisine yönelik algının değiştiğine işaret ediyor” deniyor.
Eğitim sistemlerinin, demografik değişim, dijital dönüşüm, yapay zekâ, iklim krizi ve hızla değişen işgücü piyasalarının etkisiyle tarihin en hızlı dönüşüm dönemlerinden birini yaşadığına dikkat çekilen raporda bu konuda şu örüşlere yer veriliyor:
“Bu çok boyutlu değişim, eğitim politikalarının yalnızca bugünün ihtiyaçlarına cevap vermesini değil, aynı zamanda henüz tam olarak tanımlanamayan bir geleceğe hazırlık yapmasını zorunlu kılıyor.
Teknolojik dönüşümün hızı bu gerekliliği daha da belirgin hale getiriyor. Bugün her iki yılda bir insanlık tarihinin tamamında üretilenden daha fazla veri üretiliyor. Eğitim sistemlerini dönüştüren tek unsur teknoloji değil. Pek çok ülkede doğurganlık oranlarının düşmesi eğitim çağındaki nüfusun yapısını değiştirirken, bazı bölgelerde öğrenci sayılarının azalması okulların ve eğitim altyapısının yeniden planlanmasını gerektiriyor. Demografik dönüşüm eğitim sistemlerinin ölçeğini ve kaynak kullanımını doğrudan etkiliyor.”
DEVAMSIZLIK, SINIF TEKRARI
Ortaöğretimde öne çıkan başlıca sorun alanları şu şekilde sıralanıyor:
- Üniversite kapısındaki yığılma
- Liselerin hayata hazırlama işlevinin zayıflaması
- Artan devamsızlık, sınıf tekrarı ve açık öğretime yönelim
- Sınav odaklı yapının öğrenme süreçlerini gölgelemesi
