ABD merkezli Axios haber sitesi, Çarşamba günü yayımladığı haberinde, ABD ile İran’ın savaşı sona erdirecek tek sayfalık bir mutabakat metni üzerinde yoğun müzakereler yürüttüğünü duyurdu.
ABD’nin, İran’dan kritik maddelere ilişkin 48 saat içinde yanıt beklediği belirtilirken; anlaşmanın uranyum zenginleştirmenin durdurulması, yaptırımların kaldırılması ve dondurulan İran fonlarının serbest bırakılmasını içereceği öne sürüldü.
Haberde ayrıca, tarafların şimdiye kadarki en yakın noktaya ulaştığı ifade edildi, ancak henüz nihai bir anlaşmanın imzalanmadığı kaydedildi.
ANLAŞMANIN TEMELİ
Axios’a göre taslak anlaşma, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmasını, ABD’nin ise İran’a yönelik yaptırımları kaldırmasını öngörüyor.
Anlaşma kapsamında ayrıca Washington’un İran’a ait dondurulmuş mali varlıkları serbest bırakacağı belirtildi.
Haberde yer alan bilgilere göre mevcut taslak, savaşın sona erdiğini ilan edecek ve ardından 30 günlük kapsamlı müzakere sürecini başlatacak.
Müzakerelerde şu anda en kritik başlıklardan birinin, İran’ın uranyum zenginleştirmeyi ne kadar süreyle askıya alacağı olduğu belirtiliyor. ABD tarafının bu sürenin en az 12 yıl olmasını istediği aktarıldı.
Axios’un aktardığına göre anlaşma metni, İran’ın gelişmiş denetim mekanizmasını kabul etmesini ve nükleer silah geliştirmeye çalışmayacağını resmi olarak taahhüt etmesini de içeriyor.
Bir ABD’li yetkili, Washington’un anlaşmaya, İran’ın ileride zenginleştirme seviyesini artırması halinde askıya alma süresinin uzatılmasını sağlayacak ek bir madde koyduğunu söyledi.
Haberde ayrıca İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarmayı kabul ettiği öne sürüldü. Bu uranyumun ABD’ye transfer edilmesi ihtimaller arasında gösterildi.
ÇİN’DEN KRİTİK 'İRAN' ÇAĞRISI
Çin, İran ile ABD arasında süren kriz konusunda diplomatik ağırlığını artırırken, Pekin yönetiminden dikkat çeken açıklamalar geldi.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Pekin’de yaptığı görüşmede Orta Doğu’daki savaşın 'tamamen' durdurulması çağrısında bulundu. Pekin yönetimi ayrıca Hürmüz Boğazı’nın mümkün olan en kısa sürede yeniden açılmasını istedi.
Çinli bakan, “İlgili tarafların, Hürmüz Boğazı’nda güvenli ve normal deniz taşımacılığının yeniden başlaması için uluslararası toplumun acil çağrısına mümkün olan en kısa sürede yanıt vermesini umuyoruz” dedi.
Pekin yönetimi son haftalarda İran-ABD krizinde daha görünür bir diplomatik rol üstlenmeye başladı. Çin diplomasisinin, Washington ile Tahran arasında sağlanan kırılgan ateşkeste önemli rol oynadığı değerlendiriliyor.
Wang Yi, “Çin gerilimi azaltmak ve çatışmayı sona erdirmek için daha fazla çaba gösterecek. Barış görüşmelerini desteklemeyi sürdüreceğiz ve Orta Doğu’da barış ile istikrarın yeniden sağlanmasında daha büyük rol oynayacağız” dedi.
Wang Yi ayrıca nükleer dosyaya ilişkin açıklamasında, Çin’in İran’ın nükleer silah geliştirmeyeceğine dair taahhüdünü memnuniyetle karşıladığını söyledi.
Çinli bakan, buna karşılık İran’ın 'barışçıl ve sivil amaçlı nükleer enerji kullanma hakkının da tanınması gerektiğini' vurguladı.
Hürmüz Boğazı’ndaki krizin Çin ekonomisini doğrudan etkilediği belirtiliyor. Analiz şirketi Kpler’e göre Çin’in deniz yoluyla taşınan ham petrol ithalatının yarısından fazlası Orta Doğu’dan geliyor ve büyük bölümü Hürmüz üzerinden geçiyor.
WASHINGTON GERİ Mİ ÇEKİLİYOR?
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere askeri eskort sağlamak amacıyla başlatılan sözde 'Özgürlük Projesi' operasyonunun geçici olarak askıya alındığını açıkladı.
Sadece 1 gün süren operasyonun, İran’la olası bir anlaşma ihtimalini değerlendirmek amacıyla durdurulduğu belirtildi. Trump, İran limanlarına yönelik ablukanın ise tamamen yürürlükte kalacağını söyledi.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Washington’un İran’a yönelik saldırı operasyonlarını sona erdirdiğini ve artık 'savunma aşamasına' geçildiğini duyurdu.
Rubio, operasyonun temel amacının Hürmüz’de mahsur kalan ticari gemileri korumak olduğunu savunurken, bölgede en az 10 sivil denizcinin hayatını kaybettiğini öne sürdü.
ABD güçlerinin yalnızca saldırıya uğramaları halinde karşılık vereceğini belirten Rubio, “İlk ateşi biz açmayacağız ancak saldırı olursa ölümcül şekilde yanıt veririz” dedi.
