Geçen hafta yapılan Kanye West konseri ve sosyal medyada hızla yayılan paylaşımlar, milyonlarca insanın dikkatini İstanbul’a çekti. Bu tür ziyaretler genellikle müzik, moda veya magazin başlıkları üzerinden konuşuluyor. Tabii söz konusu Kanye West konseri olunca bu başlıklara ırkçılık, cinsiyet eşitliği gibi birçok kavram da eklendi. Öte yandan şu soruyu sormanın tam zamanı: Ünlülerin özel jetleri ve büyük ölçekli etkinlikleri geride nasıl bir karbon izi bırakıyor?
İklim krizinin en büyük nedenlerinden biri fosil yakıt kullanımı. Ulaşım sektörü ise küresel sera gazı emisyonlarının önemli kaynaklarından biri. Uçak yolculukları özellikle uzun mesafelerde yüksek karbon salınımına neden olurken son yıllarda özel jet kullanımı bu tartışmaların merkezine yerleşmiş durumda. Bunun nedeni yalnızca emisyon miktarı değil aynı zamanda bu ulaşım biçiminin temsil ettiği yaşam tarzı.
Bir ticari uçuşta yüzlerce yolcu aynı uçağı paylaşırken özel jetlerde çoğu zaman birkaç kişi seyahat ediyor. Bu durum kişi başına düşen karbon salımını ciddi biçimde artırıyor. Avrupa Federasyonu (Ulaşım & Çevre) ile farklı araştırma kuruluşlarının çalışmalarına göre, özel jetlerin yolcu başına düşen emisyonları ticari uçuşlara kıyasla beş ila 14 kat daha yüksek olabiliyor.
ÜNLÜLERİN KARBON MALİYETİ
Son yıllarda Taylor Swift, Kylie Jenner, Elon Musk ve farklı sektörlerden birçok ünlü isim, özel jet kullanımları nedeniyle kamuoyunda tartışmaların odağına yerleşti. Sosyal medya çağında uçuş verilerinin takip edilmesi ve paylaşılması, daha önce görünmeyen bir alanı görünür hale getirdi. Böylece özel jetler yalnızca bir ulaşım aracı olmaktan çıkıp iklim sorumluluğu tartışmalarının sembollerinden biri haline geldi.
Elbette konu yalnızca birkaç ünlünün tercihleriyle açıklanabilecek kadar basit değil. Küresel emisyonların büyük bölümü enerji sistemleri, sanayi üretimi ve ekonomik yapılarla bağlantılı. Ancak iklim krizinin kültürel bir boyutu da bulunuyor. Çünkü görünür kişiler yalnızca birey olarak değil, aynı zamanda yaşam tarzı üreten figürler olarak da etkili oluyorlar. Milyonlarca insanın takip ettiği sanatçılar, sporcular ve kanaat önderleri; tüketim alışkanlıklarından seyahat tercihlerine kadar pek çok konuda örnek teşkil ediyor.
SAHNEDE YEŞİL DÖNÜŞÜM
Peki alternatif bir model mümkün mü? Son yıllarda bazı festival ve organizasyonlar çevresel etkilerini azaltmak için yeni uygulamalar geliştirmeye başladı. Dünyanın en tanınmış müzik festivallerinden biri olan Glastonbury, bu dönüşümün dikkat çekici örneklerinden biri. Festival yönetimi tek kullanımlık plastik içecek şişelerinin satışını kaldırdı. Katılımcılar yeniden kullanılabilir şişelerle ücretsiz su dolum noktalarından yararlanmaya teşvik edildi. Festival ayrıca kompostlanabilir malzemelerin kullanımını artırdı ve atık azaltımını önceliklerinden biri haline getirdi.
Bugün Glastonbury'nin sürdürülebilirlik yaklaşımı yalnızca plastik kullanımını azaltmak ile sınırlı değil. Festival yönetimi toplu taşımayı teşvik ediyor, geri dönüşüm altyapısını güçlendiriyor ve ziyaretçileri “İz Bırakma” yaklaşımıyla hareket etmeye çağırıyor. On binlerce kişinin toplu taşıma ve bisikletle festivale ulaşması için çeşitli programlar uygulanıyor. Amaç, müzik deneyimini korurken çevresel etkiyi azaltabilmek.
Benzer şekilde Coldplay, son dünya turnelerinde karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik uygulamalar geliştirdiğini duyurdu. Konser alanlarında yenilenebilir enerji kullanımını artırmaya çalışan grup, enerji üreten dans pistleri ve bisiklet sistemleri gibi yenilikçi çözümler de denedi. Billie Eilish gibi sanatçılar ise konser organizasyonlarında sürdürülebilirlik ilkelerini öne çıkaran çalışmalar yürütüyor. Bu girişimler kusursuz çözümler sunmasa da eğlence sektörünün değişebileceğine yönelik önemli işaretler veriyor.
İstanbul'da bir konserin yarattığı heyecan birkaç gün içinde sona erebilir. Ancak o konserin ve o yolculuğun geride bıraktığı karbon izi atmosferde yıllarca kalmaya devam eder. İklim krizinin çağrısı da tam burada yatıyor: Görünen ile görünmeyen arasındaki ilişkiyi yeniden düşünmekte. Geleceğin en büyük yıldızlığı, yalnızca kalabalıkları peşinden sürüklemek değil; bunu yaparken gezegenin sınırlarını da gözetebilmek olacak.
ÖZEL JETLERİN AYAK İZİ
Nature yayın grubuna bağlı Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre özel jetlerden kaynaklanan karbon emisyonları 2019-2023 yılları arasında yüzde 46 arttı. Araştırma, özel jet uçuşlarının yaklaşık yarısının 500 kilometreden kısa mesafelerde gerçekleştiğini de ortaya koyuyor. Uzmanlara göre bu durum, birçok yolculuğun daha düşük emisyonlu ulaşım alternatifleriyle gerçekleştirilebileceğine işaret ediyor.
