Türkiye ile Ukrayna ilişkileri son dönemde iyi bir atmosferde ilerliyor. 4 Nisan’da sürpriz bir şekilde Türkiye’ye gelen ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşen Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, bu görüşmeye ilişkin, “Bunca yıldır gerçekleşen en olumlu görüşmelerden biriydi” açıklamasını yaptı.
RUSYA ‘ENERJİ’ DEDİ, TÜRKİYE DEMEDİ
Türkiye-Ukrayna ilişkilerini ele almadan önce, Türkiye-Rusya ilişkilerine ayrı bir parantez açmak gerekiyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Zelenski Türkiye’ye gelmeden bir gün evvel, 3 Nisan’da telefonla görüştü. Bu, iki lider arasında yaklaşık 4 ay sonra kurulan ilk temastı. Kremlin, telefon görüşmesini, “Türk tarafının girişimiyle” başlığıyla duyurdu. Rusya bu ifadeyi sık kullanmıyor. Kremlin’in açıklamasında, “Liderler, Kiev rejiminin Rusya ve Türkiye'yi birbirine bağlayan doğalgaz taşıma altyapısını ve Karadeniz'deki ticari gemileri hedef alma girişimleri ışığında, Karadeniz ve çevresinde her yönden güvenliği sağlamayı amaçlayan koordineli önlemlerin alınmasının önemini vurguladılar” dendi. Rusya, bundan bir hafta önce, Türkiye’nin Moskova Büyükelçisi’ne, “Ukrayna’nın enerji alanındaki saldırılarına tepki gösterin” demişti. Kremlin, Putin-Erdoğan görüşmesinde, Rusya ve Türkiye’nin enerji sektöründe işbirliğini artırmasının da gündeme geldiğini belirtti. İletişim Başkanlığı ise bundan özel olarak bahsetmezken, “Erdoğan, Türkiye’nin tüm taraflara gerilimi tırmandıracak adımlardan uzak durmasını tavsiye etti, Karadeniz’deki sivil gemilere saldırıların istikrar ortamına zarar verdiğini belirtti” açıklamasını yaptı.
TÜRKİYE-UKRAYNA GÖRÜŞMESİNDE İKİ TARAF DA ENERJİDEN BAHSETTİ
Bu telefon görüşmesinden bir gün sonra, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski sürpriz bir şekilde Türkiye’ye geldi. Zelenski, Cumhurbaşkanı Erdoğan’la İstanbul’da görüştü. İletişim Başkanlığı, “Cumhurbaşkanımız, Türkiye olarak Karadeniz’de seyrüsefer emniyetine büyük önem atfettiğimizi ve enerji arz güvenliğinin mühim olduğunu söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin Ukrayna ile karşılıklı ticaret hacmini artırmakta kararlı olduğunu, bunun için gerekli adımları atmayı sürdüreceğimizi belirtti” ifadelerini kullandı. Zelenski ise sosyal medya hesabından, “Güvenlik işbirliğinde yeni adımlar konusunda mutabakata vardık. Bu, öncelikle Türkiye'ye destek olabileceğimiz alanları -uzmanlık, teknoloji ve deneyim- ilgilendiriyor. Birlikte çalışmaya yönelik güçlü bir siyasi hazırlık mevcut ve ekiplerimiz önümüzdeki günlerde detayları kesinleştirecek. Gaz altyapısının geliştirilmesinde ortak projelerin uygulanmasına yönelik pratik adımları ve gaz sahalarının ortak geliştirilmesi fırsatlarını ele aldık” dedi.
ZELENSKİ TÜRK UÇAĞINI KULLANDI
Bundan bir gün sonra Türkiye, Ukrayna’ya çeşitli ‘jestlerde’ bulundu. Zelenski, uluslararası alanda pek rastlanmadık bir şekilde, Türkiye Cumhuriyeti’nin uçağıyla Suriye’ye gitti ve buna ilişkin görüntüleri sosyal medya hesabından paylaştı. Dışişleri kaynakları, Cumhuriyet’e, “Devletler arasında zaman zaman bu tip yardımlaşmalar olur” dedi. Muhalefet, Türkiye’nin Zelenski’ye ‘hamilik yaptığını’ ifade etti. Suriye’ye Zelenski ile aynı uçakta gittiği söylenen Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Zelenski’nin, Suriye geçici Cumhurbaşkanı Şara ile yaptığı görüşmede, Ukrayna heyetiyle birlikte oturdu. Zelenski, Şara ile görüşmesine ilişkin Fidan’ı da andığı paylaşımında, “Güvenlik ve savunma konularından, İran çevresindeki gelişmelerin bölgede yarattığı duruma, ülkelerimiz arasındaki enerji ve altyapı işbirliğine kadar her şeyi ele aldık” dedi. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriiy Sybiha da, Fidan ve Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani ile bir araya geldi, “Lojistik ve ticaret ile denizcilik yollarının güvenliğine odaklandık. Bunlar, küresel tedarik zincirleri ve gıda güvenliği için kritik öneme sahiptir” sözlerini sarf etti.
‘EKİBİMİZ ANLAŞMALARI NİHAYETE ERDİRMEKLE MEŞGUL’
Zelenski, son olarak, pazartesi akşamı gündemi değerlendirdiği bir video paylaştı. İran savaşı nedeniyle petrol piyasalarının kırılganlaştığını, Rusya gibi petrol üreticisi ülkelerin bundan fayda sağlayabileceğini ve böylece Rusya’nın Ukrayna’ya savaşı finanse edebileceğini belirten Zelenski, “İHA’larımız ve füzelerimiz Rusya’nın bunu yapmasını önlüyor. Rusya bizim enerji altyapımıza yönelik saldırılarını durdurmaya hazırsa, biz de aynı şekilde karşılığa hazır olacağız” dedi. Savaşı bitirmeye yönelik diplomasi hamlelerini sürdürdüklerini belirten Zelenski, “Ekibimiz şu anda son temaslar sonucunda varılan anlaşmaları nihayete erdirmekle meşgul. Naftogaz (Ukrayna’nın perol ve gaz şirketi) Başkanı, önceki gün İstanbul'da görüştüğümüz her şeyi uygulamaya koymak için Türk tarafıyla birlikte çalışıyor. Bizim için Türkiye ile işbirliği, enerji güvenliği ve lojistik güvenliğinin garantilerinden biridir. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yaptığımız görüşme, bunca yıldır gerçekleşen en olumlu görüşmelerden biriydi” açıklamasını yaptı.
‘NAFTOGAZ-TÜRKİYE İŞBİRLİĞİ, UKRAYNA’YA YENİ BİR TEDARİK ARAYIŞI’
Enerji uzmanı, emekli diplomat Mehmet Öğütçü, Naftogaz konusunu, Türkiye ile Ukrayna’nın yakınlaşmasını ve Rusya’nın buna yönelik olası tepkilerini Cumhuriyet’e değerlendirdi. Öğütçü, Naftogaz’ın Rus gazını uzun yıllar Ukrayna üzerinden Avrupa’ya taşıdığına işaret ederken, “Ancak bu model artık fiilen sona ermiş durumda.
1 Ocak 2025 itibarıyla Rus gazının Ukrayna üzerinden Avrupa’ya transit akışı durdu. Bu, sadece teknik bir kesinti değil, Avrupa enerji mimarisinde köklü bir değişimin sonucu. Naftogaz bugün ciddi bir finansman ve yeniden yapılanma ihtiyacı içinde. Ukrayna’nın enerji altyapısı savaşta ağır hasar aldı. Uluslararası finansman -ABD, Avrupa Birliği ve uluslararası finans kuruluşları- uzun süredir bu sistemi ayakta tutmaya çalışıyor. Fakat mesele artık sadece borç da değil, iş modelinin değişmesi. Zelenski’nin Türkiye vurgusu tam da burada anlam kazanıyor” dedi. Türkiye’nin yıllık yaklaşık 60 milyar metreküp doğalgaz tüketimi olduğunu vurgulayan ve doğalgaz depolama kapasitesinin yıllar geçtikçe arttığını belirten Öğütçü, “Naftogaz-Türkiye işbirliği, Ukrayna’ya yeni bir gaz tedarik ve esneklik alanı açma arayışı. Bu, Rus gazına birebir alternatif değil. Ama Ukrayna için hayati bir çeşitlendirme ve nefes alma mekanizması” diye konuştu.
‘KARADENİZ ENERJİ GÜVENLİĞİ KIRMIZI ÇİZGİ OLARAK ORTAYA KONMALI’
Bu işbirliğinin Türkiye’nin enerji altyapılarına saldırılar düzenlenirken ortaya çıkması hakkında Öğütçü, “Bugün yaşananlar bir enerji anlaşması değil. Bu, Karadeniz merkezli yeni bir enerji ve jeopolitik düzenin kurulmasıdır. Türkiye burada ne taraf seçiyor ne de tarafsız kalıyor. Denge kuruyor. Doğru oynarsa, sadece geçiş ülkesi değil, bölgede oyun kurucu olabilir. Türkiye, enerji diplomasisini somut projelerle desteklemeli. LNG, depolama, elektrik bağlantıları, mobil enerji çözümleri ve yenilenebilir yatırımlar hızla devreye alınmalı. Aynı zamanda Karadeniz’deki enerji altyapısının güvenliği kırmızı çizgi olarak net biçimde ortaya konmalı” ifadelerini kullandı.
‘RUSYA TÜRKİYE’YE ANLAŞMA KOŞULLARI ÜZERİNDEN MESAJ VEREBİLİR’
Öğütçü, Türkiye ile Ukrayna’nın yakınlaşmasına Rusya’nın nasıl tepki vereceğine yönelik soruya ise, “Herhalde pek memnun olmaz ama anlıyor olması gerek. Rusya’nın tepkisini üç başlıkta okumak gerekir. Birincisi enerji ticareti üzerinden… Gazprom ve Rosneft kontratları, fiyatlama, ödeme koşulları ve hacimler üzerinden Türkiye’ye dolaylı mesaj verilebilir. Ancak Rusya’nın da Türkiye’ye ihtiyacı var. Bu yüzden sert bir kesinti beklemem. İkincisi, jeopolitik mesajlar… TürkAkım, Mavi Akım ve Karadeniz altyapısının güvenliği konusunda Ankara’dan daha net pozisyon bekleyebilir. Üçüncüsü ise stratejik denge arayışı… Rusya, Avrupa’da kaybettiği payı Asya’da telafi ediyor. Ancak Türkiye’yi de bir enerji merkezi olarak kullanma ihtimalini tamamen terk etmiş değil. Bu, ileride yeniden masaya gelebilir. Rusya, Türkiye-Ukrayna işbirliğini sıfır toplamlı okumamalı. Türkiye hâlâ Rusya için kritik bir çıkış kapısı. Olası bir ateşkes sonrası enerji mimarisi yeniden kurulacaksa, Ankara bu sürecin doğal aktörlerinden biri olacaktır” yanıtını verdi.
