ABD Başkanı Donald Trump’ın küresel çatışmaları çözmeyi hedeflediğini söylediği “Barış Kurulu” girişimi, Batılı müttefiklerden beklenen desteği göremedi.
Trump’ın, “Birleşmiş Milletler’in yerini alabilir” imasında bulunduğu kurul, bazı ABD müttefiklerinde kaygıya yol açtı.
Trump’ın “Barış Kurulu” fikrini ilk olarak eylülde, ABD arabuluculuğunda hazırlanan 20 maddelik Gazze ateşkes planının ikinci aşaması kapsamında gündeme getirdiği belirtildi.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin kasım ayında planı desteklemesiyle kurulun Gazze’nin silahsızlandırılması ve yeniden inşasını denetlemesi öngörülmüştü.
Ancak CNN’in ulaştığını bildirdiği taslak tüzüğe göre kurulun kapsamı genişletildi. Taslakta Gazze’ye doğrudan atıf yapılmazken, kurulun “çatışmadan etkilenen ya da çatışma tehdidi altındaki bölgelerde barış, istikrar ve yönetişimi” teşvik edecek bir “uluslararası örgüt” olarak tanımlandığı aktarıldı.
TRUMP “SÜRESİZ BAŞKAN” OLACAK
Kurulun tüzük taslağına göre Trump’ın “süresiz başkan” olarak görev yapacağı, bunun ikinci başkanlık döneminin ötesine uzanabileceği ifade edildi.
Kurulun üst yapısında ise “kurucu yürütme kurulu”nun yer alacağı ve bu kurulda Trump’ın damadı Jared Kushner, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, özel temsilci Steve Witkoff ile eski İngiltere Başbakanı Tony Blair’in bulunacağı kaydedildi.
HANGİ ÜLKELER DAVET EDİLDİ?
Habere göre Trump yönetimi, “Barış Kurulu”na katılım için onlarca ülkeye davet gönderdi. Davet edilen 50 ülkeden yaklaşık 35’inin, Davos’taki Dünya Ekonomi Forumu kapsamında perşembe günü yapılması planlanan imza törenine katılmasının beklendiği belirtildi.
Kurulun daimi üyeliği için 1 milyar dolarlık bir “kalıcı koltuk” bedeli öngörüldüğü; elde edilecek fonun Gazze’nin yeniden inşası için kullanılacağı iddia edildi.
CNN’in haberine göre Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Mısır, Katar, Bahreyn, Pakistan, Türkiye, Macaristan, Fas, Kosova, Arjantin ve Paraguay daveti kabul etti. Kazakistan ve Özbekistan’ın yanı sıra Endonezya ve Vietnam’ın da kurula katılmayı kabul ettiği aktarıldı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun da kurula dahil olduğu, ancak Netanyahu’nun Gazze yürütme kurulunda Türkiye ve Katar’ın yer almasına tepki gösterdiği belirtildi. Netanyahu hakkında Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yakalama kararı bulunduğu da hatırlatıldı.
Haberde, “Avrupa’nın son diktatörü” olarak anılan Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko’nun da kurula katıldığı ifade edildi. Trump’ın CNN’e yaptığı açıklamada, “Kurulda tartışmalı isimler var” dediği aktarıldı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de davet edildiği ve Trump’ın “Putin’in katılmayı kabul ettiğini” öne sürdüğü belirtilirken, Moskova’nın henüz resmi doğrulama yapmadığı kaydedildi.
HANGİ ÜLKELER REDDETTİ?
Kurula yönelik itirazların başında, girişimin Birleşmiş Milletler ile nasıl bir ilişki kuracağı ve BM’nin rolünü zayıflatıp zayıflatmayacağı endişesi yer aldı. Fransa ve Norveç’in bu gerekçelerle daveti reddettiği bildirildi.
Çin’in davet edildiğini doğruladığı ancak katılım konusunda net karar açıklamadığı; Pekin’in “BM merkezli uluslararası sistemi korumaya bağlı” olduğunu vurguladığı aktarıldı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin, Rusya ile aynı yapıda yer almanın zor olduğunu söylediği; Belarus’un da Rusya’nın müttefiki olduğu gerekçesiyle eleştiride bulunduğu kaydedildi.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin ise katılımın anayasal sorunlar doğurabileceğini belirterek imza törenine gitmeyeceğini açıkladığı ifade edildi.
“1 MİLYAR DOLARLIK KOLTUK” ELEŞTİRİSİ
Kurulun en tartışmalı yönlerinden birinin, üç yıllık üyeliğin ardından daimi üyelik için 1 milyar dolar ödenmesi şartı olduğu belirtildi.
Bu modelin “yolsuzluğa açık” olabileceği ve siyasi pazarlıklara zemin hazırlayabileceği yorumları yapıldı.
Trump’ın kurulun “BM’nin yerini alabileceği” yönündeki sözleri tartışmaları büyütürken, Birleşmiş Milletler’in üst düzey insani yardım yetkilisi Tom Fletcher, “BM hiçbir yere gitmiyor” diyerek bu iddiayı reddetti.
KURULUN YETKİSİ NE OLACAK?
BM Güvenlik Konseyi’nin kasım ayında “Barış Kurulu”na yetki verdiği, ancak bu yetkinin yalnızca 2027’ye kadar ve Gazze ile sınırlı olduğu belirtildi. Rusya ve Çin’in oylamada çekimser kaldığı ve karar metninin BM’ye Gazze’nin geleceğinde net bir rol vermediği gerekçesiyle eleştiri yönelttiği aktarıldı.
Güvenlik Konseyi kararı, “Barış Kurulu”nun Trump’ın planı kapsamında Gazze’nin yeniden inşası için çerçeve oluşturmasını ve finansmanı koordine etmesini öngörüyor. Ayrıca kurulun Gazze’de geçici bir “Uluslararası İstikrar Gücü” konuşlandırmasına izin verildiği ve kurulun her altı ayda bir Güvenlik Konseyi’ne rapor sunacağı kaydedildi.
Gazze dışındaki çatışmalarda ise kurulun hangi hukuki yetkiye sahip olacağı, nasıl bir yaptırım gücü bulunacağı ve BM ile nasıl çalışacağı konularının belirsiz olduğu vurgulandı.
Taslak tüzüğe göre Trump’ın, veto yetkisi ve üye çıkarma dahil geniş yürütme yetkilerine sahip olacağı ifade edildi. Kurulun, “uluslararası hukuka uygun barış inşa fonksiyonları” yürüteceği belirtildi.
