“Vardım, varım, var olacağım!” diyen büyük savaşçı Rosa Luxemburg ve ölümsüz yapıtı İran Mektupları’yla çok sesli mektup romanının modern yaratıcısı Montesquieu kapağımızda. Öner Yağcı ve Ferda Fidan’ın yazıları...
Paris Komünü’yle yaşıttı Rosa Luxemburg (5 Mart 1871 / 15 Ocak 1919), tarihin gördüğü en büyük kadın devrimcilerden biri oldu. Dışlanmaya, yabancılaştırılmaya, hırpalanmaya aklıyla, kalbiyle, aykırılıkları ve başkaldırılarıyla karşı durdu. “Benim idealim, herkesi sevebileceğim bir toplumsal düzen” dedi. Derdi insanlıktı.
İsviçre’de siyaset ve ekonomi öğrenimi gördükten sonra yerleştiği Almanya’da SPD’de (Alman Sosyal Demokrat Partisi) sosyalizmi öğretti. Kendini yenileyen bir kuramcı, eylemlerin en önünde yer alan etkili bir konuşmacıydı. Sürekli okuyarak kendini yeniledi.
Troçki’nin “Teorik düşünme ve genelleme yeteneğiyle, sadece karşıtlarından değil, aynı zamanda yoldaşlarından da ilerideydi. Çok zeki bir kadındı. Onun sıkı, kesin, parlak ve amansız üslubu, daima düşüncesinin hakiki bir aynası olarak kalacak” dediği güçlü kalemiyle yazdı.
Lenin, “O bizim için bir kartaldı ve öyle kalacaktır” dedi. Bertolt Brecht anısına kaleme aldığı “Rosa Luxemburg İçin Gömüt Yazıtı” şiirinde, “Burada Rosa Luxemburg gömülü/ Polonyalı bir Yahudi kadın/ Alman işçilerinin öncü savaşçısı/ Alman sömürücülerinin emriyle öldürüldü/ Ezilenler, gömün ayrılıklarınızı!”şiirinde “Alman sömürücülerinin emriyle öldürüldü/ Ezilenler, gömün ayrılıklarınızı!” diye yazdı.
14 Ocak 1919’da yayımlanan son yazısında “Vardım, varım, var olacağım!” diyen Rosa Luxemburg’u saygıyla anıyoruz. Öner Yağcı’nın yazısı...
İran Mektupları (Çeviren: Berna Günen / Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları), çok sesli mektup romanının modern yaratıcısı Montesquieu’nün, bu edebi türü felsefi, sosyolojik ve siyasal analizlerle zenginleştirdiği ünlü yapıtıdır.
Yapıtta Avrupa uygarlığını yerinde incelemek amacıyla İsfahan’dan yola çıkan filozof ruhlu iki İran soylusu, Usbek ve Rica, Paris’te kendilerininkine hiç benzemeyen dinsel ve kültürel geleneklerle tanışırlar ve fikirlerini burada kaldıkları sekiz yıl boyunca, İran’da kalan yakınlarına yazdıkları mektuplar yoluyla anlatırlar.
Montesquieu, ahlaki değerler, görenekler ve yargıların gözlemcinin sosyal, kültürel ve siyasal bakış açısına göre bütünüyle değişebileceğine dikkat çeker. Öyle ki ona göre yaşamda herkes gözündeki merteği dikkate almaksızın salt başkalarının gözündeki çöpe odaklanmaya gayret eder.
İran Mektupları çeşitli konularda geleceği de öngören vizyoner bir yapıttır: Yolculuğunun başında, İzmir’den yazdığı bir mektupta, gerileme devrindeki Osmanlı İmparatorluğu’nun içinde bulunduğu kaosu betimleyen Usbek, bu gidişle Türklerin imparatorluğunun iki yüzyıla kadar yıkılacağı sonucuna varır.
Tam bir Aydınlanma çağı filozofu olan Montesquieu zorbalık yönetimini eleştirmesine eleştirir ama hiçbir siyasal rejimi örnek olarak sunmaz, kimsenin sandığı kadar masum olmadığı bir dünyada yaşadığımızı hatırlatır.
1721 tarihli İran Mektupları, eleştirel düşünceden hiç vazgeçmememiz gerektiğini hatırlattığı için güncelliğini koruyan, kendi yüzyılına olduğu kadar günümüze de ait bir yapıttır. Ferda Fidan’ın yazısı...
- Necdet Neydim (“Yaşama vahşi saldırı: ‘Deli Yangın’” / Rodman Philbrick, Deli Yangın, Çeviren: Mine Kazmaoğlu, Günışığı, 208 s.),
- Rıdvan Dansuk (Oğuzhan Akay, Gültekin Emre, Biz Bu Şiirleri Süs Olsun Diye Yazmadık / Lando)
- A. Celal Binzet (Stephen Eric Bronner, Modernizm Barikatlarda: Estetik, Politika, Ütopya / Çeviren: Ayşe Boren / İletişim),
- Alin Kayalar (Müge İplikçi, Sahte Cennetten Kaçış, Doğan),
- Kaan Egemen (Selçuk Demirel, Hayali Canavarlar Atlası, Yapı Kredi),
- Feridun Andaç (“Bir sesin çoğaldığı söz iklimi: Nilay Özer” / Ol!.., Komşu / Korkuluklara Giysi Yardımı, Yasak Meyve / Yüzü Kelebeklerle Örtülü, Everest),
- Yunus Bekir Yurdakul (“Yapay zekâ yapay kalmazsa… ” / Nehir Yarar, Ölümsüzlüğün Öyküsü, Bilgi Çocuk),
- Vitrindekiler, kısa tanıtımlar, Emek Yurdakul’dan Güncel ve Mustafa Başaran’dan Bulmaca ile de düşün trafiği sürüyor!
İyi okumalar...
Gamze Akdemir
Kitap Dergi, YARIN gazeteniz Cumhuriyet’le birlikte...
Unutmayın; her gün Cumhuriyet, her perşembe Cumhuriyet Kitap Dergi okunur!
