TBMM AKP Grup Başkanlığı, Türk Kızılay’ın görev, yetki, hak ve muafiyetlerine ilişkin yasal çerçeveyi belirleyen 9 maddelik "Türk Kızılay Kanunu Teklifi"ni Meclis Başkanlığı’na sundu. Teklifte afet yönetimi, lojistik ve geçici barınma hizmetlerine yönelik stratejik ürünlerin, Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın doğrudan Türk Kızılay iştiraklerinden temin edilmesine imkan tanınması, sosyal yardımlarda mükerrerliği önlemek amacıyla Bakanlık verilerinin kurumla paylaşılması ve afet bölgelerinde görev yapan Kızılay personeline nakdi tazminat ödenmesi düzenleniyor.
Söz konusu kanun teklifinin genel gerekçesinde, Türk Kızılay’ın 12 Ağustos 1949 tarihli Cenevre Sözleşmelerine ve Uluslararası Kızılhaç-Kızılay Hareketi Tüzüğüne bağlı, Cumhurbaşkanı'nın himayesi altında faaliyet gösteren bir uluslararası yardım kuruluşu olduğu hatırlatıldı.
Gerekçede, Güvenli Kan Tedariki ve Türkiye Afet Müdahale Planı çerçevesindeki faaliyetlerde öz kaynakların zaman zaman yetersiz kaldığı, bu durumun uzun vadeli planlamalarda zaaf oluşturduğu aktarılarak, 2024 yılında gerçekleştirilen 34. Uluslararası Kızılay ve Kızılhaç Konferansında kabul edilen 4 nolu kararın, devletleri Kızılay ve Kızılhaç Milli dernekleri için özel hukuki statülerini düzenleyen ve insani ilkeler temelinde etkin rol yürütmlerini sağlayacak "özel" kanun düzenlemesinin yapılmasına teşvik ettiği vurgulandı.
TEKLİFLE "İHTİYAÇ SAHİBİ" TANIMI GENİŞLETİLDİ
Teklif amacı, uluslararası hukuk ve Cenevre Sözleşmeleri çerçevesinde, hiçbir ayrım gözetmeksizin Türk Kızılay vasıtasıyla ihtiyaç sahiplerinin desteklenmesi, afet, acil durum ve savaş hallerinde ortaya çıkan olumsuzlukların giderilmesi ve toplum sağlığının korunması olarak belirlendi.
Teklifle, "ihtiyaç sahibi" kavramının çerçevesi genişletildi. Buna göre ihtiyaç sahibi, "Bireysel, çevresel, ekonomik, fiziksel, psikososyal veya hukuki nedenlerle yoksulluk içinde bulunan, temel ihtiyaçlarını karşılayamayan, yaşamını asgari düzeyde sürdürmekte güçlük çeken ya da engellilik, yaşlılık, göç gibi dezavantajlı durumlar nedeniyle korunma, bakım, destek, sağlık ve sosyal hizmet müdahalesi ile sağlık malzeme ve ekipmanına ihtiyaç duyan kişiler" olarak belirlendi.
Türk Kızılay’ın adı, bayrağı ve ambleminin uluslararası sözleşmelerle kabul edilen bütün hak ve bağışıklıklardan yararlanacağı, tarafsızlık ve koruma işareti niteliğinde olduğu hükme bağlanarak, izinsiz kullanımları yasaklandı.
SAVAŞ ESİRLERİNİ ZİYARET VE VERİ ERİŞİMİ YETKİSİ
Düzenlemeyle, Türk Kızılay, ilgili kamu kurumlarının görüşünü almak suretiyle insani aracılık görevlerini yürütecek. Buna göre, savaş esirleri ve sivillerin tutulduğu yerleri ziyaret etme, koşulları izleme, aile haberleşmesini sağlama, kayıpları araştırma ve insani yardım ulaştırma faaliyetlerini yerine getirebilecek ve esir değişimleri ile aile birleşimlerinde aracı olarak görev yapabilecek.
Kurum ayrıca, afet ve insani krizlerden etkilenen kişilerin bulunduğu merkezlere erişerek gözlem ve raporlama yapabilecek. Düzenelemeyle birlikte, Türk Kızılay, Uluslararası Kızılay-Kızılhaç ağından Türkiye’ye gelecek ayni ve nakdi yardımları alma ve kullanma konusunda "tek yetkili kuruluş" olarak tanımlandı.
KAMU İHALE KANUNU'NDAN MUAFİYET
Teklifle, Türk Kızılay’a çeşitli muafiyetler de tanındı. Buna göre, afet ve acil durumlar ile afetlere hazırlık ve olağanüstü dönemlerde, Türk Kızılay ile iktisadi işletmeleri, iştirakleri veya şirketleri tarafından bizzat üretilen ilk yardım hizmetleri, afet lojistik hizmetleri ve geçici barınmaya yönelik ürün ve hizmetler stratejik nitelikte alım kapsamında değerlendirilecek.
Söz konusu alımlar, afetin aciliyeti dikkate alınarak şeffaflık, rekabet, eşit muamele, kamuoyu denetimi ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri çerçevesinde, ilgili bakanlık ile Kızılay arasında yürütülecek protokoller kapsamında yapılacak.
BAKANLIK VERİLERİ PAYLAŞILACAK, GÜMRÜK VE HARÇ MUAFİYETİ GETİRİLECEK
Düzenlemeyle, kamu kurumları, Taşıt Kanunu kapsamındakiler hariç olmak üzere taşınır mallarını Türk Kızılay’a tahsis edebilecek veya makine, teçhizat gibi malları bedelsiz devredebilecek.
Sosyal yardımlarda mükerrerliği önlemek amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesindeki sosyal yardım verileri protokol ile Türk Kızılay’a verilecek; veri erişimi yalnızca yetkilendirilmiş personel tarafından yapılabilecek.
Ayrıca mali yükü hafifletmek adına kurum, cezaevi yapı harcından muaf tutulacak. Kuruluş amacı doğrultusunda ticari amaç güdülmeksizin ithal edilen bilimsel alet ve cihazlar, tıbbi teşhis, tedavi ve araştırma araçları, insan kaynaklı tedavi edici maddeler, kan gruplama testleri ve ilaç özelliği olan ürünlerin kalite kontrol maddeleri gümrük vergisinden muaf olacak.
KAN BEDELLERİ DOĞRUDAN SGK ARACILIĞIYLA AKTARILACAK
Teklifle, kamuya ait sağlık kuruluşlarına temin edilen kan bileşenlerinin bedellerinin, ilgili kurumların alacaklarından mahsup edilerek Sosyal Güvenlik Kurumu aracılığıyla doğrudan Türk Kızılay’a aktarılması sağlanarak kan hizmetlerinin sürdürülebilirliği yasal güvenceye alındı.
Türk Kızılay'ın ilkeleri, kuruluş amacı, görevleri, teşkilat yapısı, üyelik sistemi, organlarının görevleri ve bütçe uygulamaları gibi kurumsal işleyişe dair detayların Tüzük ile düzenleneceği ve bu Tüzüğün Cumhurbaşkanı tarafından onaylanacağı hüküm altına alındı.
KIZILAY PERSONELİNE NAKDİ TAZMİNAT
Teklifle, Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'da değişiklik yapıldı. Buna göre, "olağanüstü dönemler ile afet, savaş ve çatışma zamanlarında Türkiye Kızılay Derneğinin faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere faaliyet bölgesinde bilfiil görev alan personeli" nakdi tazminat ödenebilecek kişiler kapsamına dahil edildi.
Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu'nda değişiklik yapılarak, Kızılay şube ve temsilciliklerinin bulunduğu il ve ilçelerde, Kızılay il merkez şube başkanı ile ilçe şube başkanlarının, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı (SYDV) mütevelli heyetine "doğal üye" olarak katılımı sağlandı.
