Venezuela'da ardışık iki büyük deprem meydana geldi. İlki 7.2, hemen ardından gelen ikincisi ise 7.5 büyüklüğünde kaydedilen bu sarsıntılar, dünya sismoloji tarihine "ikiz deprem" olarak geçebilecek cinsten bir yıkıcı potansiyele sahip.
Ardışık Deprem Nedir?
Ardışık depremler, sismoloji terminolojisinde aralarında çok kısa zaman dilimleri (saatler, günler veya haftalar) bulunan, birbirine coğrafi olarak yakın veya bağlantılı fay segmentlerinde meydana gelen ve büyüklükleri birbirine çok yakın olan ana depremler serisidir.
Halk arasında sıklıkla artçı sarsıntılarla karıştırılsa da, mekanizma tamamen farklıdır. Bir ana deprem olduktan sonra, kırılan fayın uç noktalarına büyük bir enerji (stres) transfer edilir. Bu stres, hali hazırda kırılmaya yüz tutmuş komşu bir fayı tetiklediğinde, sönümlenen bir artçı değil, yepyeni ve bağımsız bir "ana deprem" daha üretir. Bu durum literatürde "ikiz deprem" veya "çifte deprem" olarak da adlandırılabilmektedir.
İKİZ DEPREM NEDİR?
Venezuela'da ardışık iki büyük deprem meydana geldi. İlki 7.2, hemen ardından gelen ikincisi ise 7.5 büyüklüğünde kaydedilen bu sarsıntılar, dünya sismoloji tarihine "ikiz deprem" olarak geçebilecek cinsten bir yıkıcı potansiyele sahip.
İkiz deprem, ardışık depremlerin en ekstrem halidir. Aralarında sadece saatler veya birkaç gün bulunan, büyüklükleri birbirine neredeyse eşit olan ve yan yana fay segmentlerinde gerçekleşen depremlere verilen isimdir. 6 Şubat Türkiye depremleri, dünya üzerindeki en net ikiz deprem örneklerinden biridir.
Dünyadan ve Türkiye'den Ardışık Deprem Örnekleri
Ardışık depremler dünya tarihinde nadir görülse de, yaşandıkları bölgelerde devasa yıkımlara yol açmışlardır.
Türkiye (6 Şubat 2023): Dünya sismoloji tarihine geçen en spesifik ve yıkıcı örneklerden biridir. Kahramanmaraş merkezli 7.7 büyüklüğündeki ana depremden sadece 9 saat sonra, farklı bir fay segmenti olan Çardak Fayı üzerinde 7.6 büyüklüğünde ikinci bir ana şok yaşanmıştır. Bu eşine az rastlanır olay, tam anlamıyla bir ardışık (ikiz) depremdir.
Japonya (Kumamoto, 2016): Sismik olarak dünyanın en hareketli bölgesi olan Japonya'da, 14 Nisan 2016'da 6.2 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Bu sarsıntıdan sadece iki gün sonra, 16 Nisan'da aynı bölgede bu kez 7.0 büyüklüğünde çok daha yıkıcı bir ardışık deprem yaşandı.
Amerika Birleşik Devletleri (Kaliforniya, 1992): Ünlü San Andreas fay sistemine yakın bir bölgede, 28 Haziran 1992'de 7.3 büyüklüğünde Landers depremi meydana geldi. Bu büyük şoktan yalnızca 3 saat sonra, yaklaşık 40 km uzaklıkta 6.5 büyüklüğünde Big Bear ardışık depremi tetiklendi.
İtalya (Orta İtalya, 2016): Ağustos 2016'da Amatrice bölgesini vuran 6.2'lik ana depremin ardından, bölgedeki fay stresinin transfer olmasıyla Ekim ayı sonunda aynı bölgede 6.1 ve 6.5 büyüklüğünde iki yıkıcı ardışık ana deprem daha kaydedildi.
Ardışık deprem ile artçı deprem arasındaki fark nedir?
Artçı depremler, büyük bir ana sarsıntının ardından aynı fay üzerinde meydana gelen ve zamanla hem sıklığı hem de büyüklüğü azalan sarsıntılardır (genellikle ana depremden en az 1-2 büyüklük daha düşüktürler). Ardışık deprem ise zamanla küçülmez; komşu bir fayın tetiklenmesiyle ana depreme eşdeğer veya ona çok yakın büyüklükte, başlı başına yeni bir "ana şok" olarak ortaya çıkar.
ARDIŞIK DEPREM NEDEN OLUR?
Ardışık depremlerin temel sebebi "stres transferi" adı verilen mekanizmadır. Yerkabuğundaki büyük bir fay kırıldığında, açığa çıkan enerjinin bir kısmı komşu fayların uçlarına yüklenir. Eğer bu komşu fay zaten kırılma sınırına (kritik gerilime) ulaşmışsa, bu ekstra yük bardağı taşıran son damla olur ve yeni bir deprem tetiklenir.
DEPREM FIRTINASI İLE ARDIŞIK DEPREM AYNI MI?
Deprem fırtınası, belirli bir alanda günlerce veya haftalarca süren, içlerinde belirgin bir "büyük ana şok" barındırmayan yoğun sismik aktivite dizisidir. Ardışık depremlerde ise ortada açıkça ayırt edilebilen, büyük ve yıkıcı "birden fazla ana deprem" söz konusudur.
