Demans ve Alzheimer, çoğu zaman unutkanlıkla anılsa da erken dönemde daha az konuşulan işaretler de görülebiliyor. Bunlardan biri, kişinin para yönetiminde belirgin değişimler yaşaması. ABD’de kredi raporları ve sağlık verileri üzerinden yapılan yeni bir analiz, demans tanısından yıllar önce finansal davranışlarda bozulma başlayabileceğini ortaya koydu. Çalışmaya göre “karakter dışı” ödemeler, birden fazla banka transferi ve artan gecikmeler, erken uyarı işareti olarak değerlendiriliyor.
TANIDAN 5 YIL ÖNCE KREDİ NOTU DÜŞÜYOR, GECİKMELER ARTIYOR
Araştırmada, New York Federal Rezervi’nden uzmanların ABD’deki kredi raporlama verileri ile Medicare kayıtlarını birlikte analiz ettiği belirtildi. Bulgulara göre, bir kişinin ortalama kredi notu demans tanısından önceki beş yılda düşerken, borç gecikmeleri (arrears) yükseliyor.
Araştırmacılar, henüz tanı almamış bellek bozukluklarının finansal açıdan “zararlı sonuçlar” doğurabileceğini vurgulayarak, bu durumun tanı sonrası ailelerin yaşadığı ekonomik baskıyı daha da ağırlaştırabileceğini ifade etti.
Çalışmada ayrıca erken evre Alzheimer ve ilişkili bozuklukların yalnızca ödeme gecikmeleriyle sınırlı kalmadığı;
- yeni hesap açma davranışını,
- borç birikimini,
- kredi kullanım oranını,
- kredi türlerindeki dağılımı
- da etkileyebileceği kaydedildi.
BANKA VERİLERİ “BİLİŞSEL GERİLEMEYİ” ERKEN GÖSTEREBİLİR
Demansın erken sinyallerinin finansal davranışlar üzerinden izlenebileceğine dair bulgular yalnızca bu çalışmayla sınırlı değil. Haberde, Nottingham Üniversitesi’nden Prof. John Gathergood ile Lloyds Banking Group’tan David Leake’in yürüttüğü bir başka araştırmaya atıf yapıldı.
Söz konusu çalışmada, resmi olarak “vekalet” (power of attorney) kaydı bulunan ancak kapasite kaybı bildirimi yapılmamış kişilerin günlük finansal davranışları incelendi. Araştırmacılar, sıradan görünen para hareketlerinin bilişsel gerilemenin erken işaretlerine işaret edebileceğini değerlendirdi.
Prof. Gathergood, “Bu örüntüler, finans kuruluşlarının elindeki davranış verilerinin bilişsel gerilemenin erken ortaya çıkışını gösterebileceğine dair ilk büyük ölçekli kanıtı sunuyor” dedi. Gathergood ayrıca, anonimleştirilmiş bankacılık verilerinin sorumlu biçimde kullanılması halinde toplumun en kırılgan kesimlerini korumaya katkı sağlayabileceğini vurguladı.
“ERKEN TESPİT KRİTİK”: GERİ DÖNÜLMEZ KAYIPLAR UYARISI
Demansın kesin bir tedavisi bulunmasa da uzmanlar erken tespitin hayati önem taşıdığını belirtiyor. Haberde, Johns Hopkins Bloomberg Halk Sağlığı Okulu’nun 2020 tarihli çalışmasına da değinildi. Çalışmanın başyazarı, daha erken tarama ve tanının; haciz, el koyma gibi geri dönülmez finansal sonuçların riskini azaltmak açısından önemli olduğunu belirterek, bunun hem hastanın hem de ailenin ekonomik güvenliğini korumada kritik rol oynayabileceğini ifade etti.
NE ZAMAN DİKKAT KESİLMEK GEREKİYOR?
Araştırmalar, tek bir hatalı ödeme ya da küçük bir gecikmenin tek başına demans anlamına gelmeyeceğini gösteriyor. Ancak uzmanlara göre şu değişimler “alışılmadık” biçimde artıyorsa dikkat çekici olabilir:
- Düzenli ödemelerin aksaması
- Kısa sürede çok sayıda transfer yapılması
- İhtiyaç dışı para çekimleri
- Borçların hızla birikmesi
- Daha önce görülmeyen harcama kalıpları
Bu tür işaretler, yalnızca finansal risk açısından değil; olası bilişsel gerilemeyi erken fark etmek açısından da önem taşıyor.
