Türk Devlet Arşivleri’nde yaklaşık bir milyona yakın Ermeni temalı belgenin var olduğunu ve bunların tüm araştırmacılara açık olduğunu biliyorum. Bazı yabancı araştırmacılar tarafından bu arşivlerden yeteri kadar faydalanıldığı halde, Türk-Ermeni ilişkisine katkı sunulmadığını üzülerek görüyorum. Bunun yanında, Türk-Ermeni dostluğundan ve dünya barışından yana olan yabancı araştırmacıların da var olduğunu biliyorum.
Bu nedenle yıllar boyunca yabancı kaynaklı Ermeni belgelerini ve yapılan araştırmaları biriktirdim. 24 Nisan 2005 tarihinde, bu belgelerden yararlanarak Atatürkçü Düşünce Derneği Ödemiş Şubesi’nce ‘Sözde Ermeni Soykırımının Gerçek Yüzü’ adlı ilk kitabım basılmıştır. Beş baskı yapan bu kitap, aldığım övgülerle beni daha ileri araştırma yapmaya götürmüştür. 2006 yılında basılan ‘Yabancı Kaynaklarda Türk-Ermeni İlişkileri (1071–2006)’ adlı ikinci kitabımda ise, toplam 414 yabancı belgeye yer verdim. Her iki kitabımın da ana teması; 1071’den bugüne Türk-Ermeni ilişkilerinin evrelerini yabancı belgelerle yansıtmaktı.
‘Türk Ermeni İlişkileri (Yabancı Belgeler Işığında, Dünü Bugünü’ adlı üçüncü kitabıma 524 yabancı belgeyi aldım.
24 Nisan 2015 tarihi, Ermenilerce “Ermeni Soykırımının 100. Yılı” olarak tüm dünyaya ilan edilmişti. O tarihte, “Yabancı Belge- ler Işığında Türk Ermeni İlişkileri” adlı dördüncü kitabımı çıkardım ve 25 konferans vererek “Ermeni Soykırımı Yoktur” dedim.
Yabancı belgeler içeren tüm kitaplarımda; olayları yaşayan yabancı askerlerin, devlet adamlarının ve tarihçilerin o güne ait tespitlerine yer verdim. Kitabımın en ilginç bölümleri ise, Türk arşivlerinde ve kendi arşivlerinde araştırma yapan yabancı tarihçilerin incelemeleri olmuştur. Türk yazarları tarafından yapılmış olan araştırmalardan sadece yabancı belge içeren bölümlerine de kitabımda yer verdim.
Kitabımda, Türk-Ermeni dostluğundan başlayarak iki toplum arasına kin, nefret, ölüm ve ayrılık tohumlarını eken misyonerlerin ve Ermeni kiliselerinin yaptığı eylemleri yansıttım.
Emperyalist ülkelerin bir oyuncağı haline gelen Ermeni çetelerinin yarattığı kanlı ve unutulmaz acılara karşın, Anadolu’da senelerdir birlikte yaşamaktan mutlu olan ve bu dostluğun devamından yana tavır koyan Ermenilerin görüşlerine de kitabımda yer verdim.
2005 yılında, İsviçre’nin Lozan kentinde, Türk-Ermeni ilişkileri konusunda sunum yapmak, benim için bir onur olmuştur. 2006 yılında ise ‘Her Yer Lozan’ demek için Berlin’deydim. Orada da yaptığım konuşma benim için unutulmaz bir anıdır. 2010 yılında ise Londra’da İngiltere ADD’nin davetlisi olarak konferans verdim.
Hazırladığım ‘Yabancı Belgelerle Türk-Ermeni İlişkileri’ adlı 360 belge içeren “Cumhuriyet Kitapları”ndan çıkan son kitabımla yukarıda tariflenen bilinçle hesap sorma görevini yerine getirdiğimi sanıyorum.
Kitabımın, “Türk–Ermeni ilişkisi”ne yüce Atatürk’ün “Yurt’ta Barış, Dünyada Barış” ilkesine uygun yarınlar getirmesi dileğimle.
24 Nisan 2026
Ahmet Gürel
Atatürk Araştırmacısı
ADD Genel Başkan Başdanışmanı
