Çocuk edebiyatı öcü değil

ÖMÜR KURT

Bir okulda çocuklarla ilgili hoşa gitmeyen bir şey olduğunda tez elden ya çocuk kitapları ya dijital oyunlar ya da sosyal medya suçlanıyor. Bunların içinde belki de en masum olanı kitaplar ama en büyük darbeyi alanlar da yine kitaplar... Oysa kitaplar çocuklara zarar vermez onları geliştirir, değiştirir, dönüştürür. Üstelik bu dönüşüm daima iyiye doğru seyreder.

‘İYİ SANAT’ KADAR ‘KÖTÜ SANAT’ DA NORMAL

Kuşkusuz ki iyi edebiyat örnekleri kadar kötü edebiyat örnekleri de var. Bir kitabın içinde geçen bir cümle cımbızlandığında son derece şaşırtıcı bir anlama gelebilecekken, olay örgüsü içinde bakıldığında son derece mantıklı ve doğru olabilir. Buradaki mesele “yetişkinlerin” o metne hangi niyetle baktığıdır. Çocuk kitaplarında “sakıncalı” ifade arayan yetişkinlerin, çocukları “sakıncalı” televizyon dizilerine, dijital ekranlara teslim ettiğini TÜİK verileri kanıtlıyor. Nitekim bugün 6-13 yaşları arasındaki çocuklar televizyon da dahil olmak üzere her gün 6.4 saatini ekran karşısında geçiriyor. Üstelik çocukların maruz kaldığı içerikler çoğunlukla yetişkinlerin izlediği diziler, haber programları, gündüz kuşağı kadın programları... Bunları “normal” karşılayan yetişkinler, çocuklarla ilgili hoşa gitmeyen bir şey olduğunda, bir kitaptan birkaç cümle cımbızlıyor ve suçlu ilan edilmiş oluyor. Oysa kitaptaki iyi ve kötü örnekler de birer tartışma konusudur ve çocukların bunları ayırt edebilmesi için de yetişkinlerin rehberliğine ihtiyaç vardır. Tez elden suçlu ilan etmek yerine çocuklarla birlikte aynı kitapları okumak, o kitaplar hakkında sohbet etmek, çocuğun farkındalık kazanmasını sağlamak çok daha anlamlı ve doğrudur.

DOMUZDAN SONRA FLAMİNGO DA ‘SAKINCALI’

Son zamanlarda “flamingo” ya da “salyangoz” gibi hayvanların ya da “gökkuşağı” gibi doğa olaylarının kitaplarda geçmesi “sakıncalı” bulunuyor. “Domuz”un yasaklanmasına alışıktık ama bu yeni hayvanlar epeyce şaşırtıcı oldu. Zira içinde bu hayvanların ya da doğa olaylarının geçtiği kitaplar CİMER’e şikâyet ediliyor. Yayınevleri ve yazarlar bu durumu şaşkınlıkla karşılasa da kuşkusuz ki bu, içinden geçtiğimiz döneme ait bir durum ve yetişkinlerin sansürcü bakışının bir sonucu. Nitekim kitaplarda flamingo yasaklansa bile çocuk bu güzel hayvanı bir belgeselde ya da tabiat parkında görecek, bir salyangozu yağmur sonrasında yerde veya bir gökkuşağını gökyüzünde görecek. Kitapta yasaklanan bu imgeler gerçekte varlar ve insanlar tarafından da uydurulmadılar. Bir esere cımbızlayarak bakmak yerine bir olay örgüsü içinde değerlendirmek çok daha doğrudur. Çocuklara “Bu kitapta en çok dikkatini çeken şeyler nelerdi?”, “Neler öğrendin?”, “Seni en çok şaşırtan kısım neresiydi?”, “Seni üzen ya da sevindiren bölüm neresiydi?”, “İyi ki okumuşum dediğin cümleler hangileriydi?” gibi sorular sorarak, onlarla okuduğu kitaplar hakkında sohbet etmek çocuğun bakışını derinleştirir. Elbette bu sadece kitaplar söz konusu olduğunda değil, satın aldığı oyuncaklar, giysiler, oynadığı dijital oyunlar, sosyal medya içerikleri ya da televizyon dizi ve programlarıyla ilgili de yapılması gereken bir şeydir. Doğrudan bir sanat örneğini itham etmek yerine, çocuğa zaman ayırarak o “iyi” ya da “kötü” sanat örneği hakkında sohbet etmek belki daha uzun bir yoldur ama doğru yoldur. Çocuğa estetik bakış, sanat zevki ve okuma sevgisi kazandıracak olan da budur. Zira çocuk, anne babalarıyla yaptığı bu sohbetler sayesinde kendi bakış açısını oluşturur ve eğriyle doğruyu ayırt etmeye başlar. Yasaklamak değil, seçmeyi öğretmek daha doğru bir yoldur ve tercih edilmesi gereken de budur.

EVDE DENEYİN

İleri dönüşüm zamanı

Bir pet şişeyi dikkatlice kesin ve etrafını sünger ve parmak boya yardımıyla boyayın. Sonra da üzerine istediğiniz figürleri yapabilirsiniz. Saksınızı ister aslan şeklinde ister köpek ya da kedi şeklinde hazırlayabilirsiniz. Böylece bahar aylarında kullanmak üzere ileri dönüşüm saksınız hazır.

HAFTANIN KİTABI

“Tencere Yuvarlanmış” kitabı çocuklara, deyim ve atasözlerinin ne kadar eğlenceli ve bir o kadar da şaşırtıcı olduğunu fark ettiriyor.

Yayınevi: Kırmızı Kedi Çocuk Yazan: Feyza Hepçilingirler Resimleyen: Öykü Özdamar Yaş: 8+ Sayfa: 120 

HAFTANIN ETKİNLİĞİ

Çocuk ve Balıkçıl

 Bu hafta çocuklarınızla birlikte Hayao Miyazaki’nin “Çocuk ve Balıkçıl” filmini izleyin. Her ayrıntısı 60 kişilik bir ekip tarafından tek tek elle çizilen bu animasyon filmi, büyümek ve yas tutmakla ilgili eşsiz bir deneyim.