ABD Başkanı Donald Trump’ın daha önce dile getirdiği ve “bir medeniyeti yok etme” tehdidi olarak yorumlanan açıklamaların şimdilik rafa kaldırıldığı belirtilirken, ateşkesin kalıcı bir çözüme dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Trump, ateşkesi Truth Social üzerinden duyurdu. Anlaşmanın, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması şartına bağlı olduğunu açıkladı.
Ateşkesin Pakistan Başbakanı ve ordu komutanının arabuluculuğunda sağlandığını belirten Trump, İran’ın sunduğu 10 maddelik planın “müzakere için uygulanabilir bir temel” olduğunu ifade etti.
Trump, AFP’ye verdiği röportajda anlaşmayı “tam ve kesin bir zafer” olarak nitelendirdi. Ancak İran’ın anlaşmayı bozması halinde altyapıyı hedef alma tehdidini sürdürüp sürdürmeyeceği sorusuna net yanıt vermedi.
LÜBNAN ATEŞKES DIŞINDA
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun ofisi, İsrail’in de ateşkese katıldığını ve İran’a yönelik saldırıları durduracağını açıkladı.
Ancak Lübnan’ın ateşkes kapsamında olup olmadığı konusunda çelişkili açıklamalar yapıldı. Pakistan tarafı Lübnan’ın dahil olduğunu savunurken, İsrail bunu reddetti.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran’a yönelik saldırıların durması halinde askeri operasyonların sona ereceğini söyledi.
Tahran yönetimi ayrıca ateşkes süresince Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin İran ordusu koordinasyonunda sağlanacağını duyurdu. İran basını, boğazdan geçiş yapan gemilerden ücret alınmasının planlandığını aktardı.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi ise daha sert bir açıklama yaparak, ABD’yi kendi 10 maddelik planını kabul etmeye zorladığını öne sürdü ve ateşkesi “Washington için kalıcı bir yenilgi” olarak nitelendirdi.
MASADA İKİ FARKLI PLAN: 10 VE 15 MADDE
Tarafların önünde iki ayrı teklif bulunuyor:
- İran’ın sunduğu 10 maddelik plan
- ABD’nin hazırladığı 15 maddelik öneri
15 MADDELİ PLAN NE İÇERİYOR?
İsrail merkezli Kanal 12'nin haberine göre planda İran'dan şu taleplerde bulunuluyor:
- Natanz, İsfahan ve Fordo nükleer tesislerinin devre dışı bırakılması ve imha edilmesi
- İran'ın nükleer faaliyetlerinin şeffaflığının sağlanması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı tarafından izlenmesi
- İran'ın bölgedeki silahlı vekil grupları terk etmesi ve bunların finansmanını ve silah tedarikini durdurması
- Mevcut nükleer kapasitelerinin ortadan kaldırılması
- Nükleer silah edinme girişiminde bulunmama taahhüdü
- İran topraklarında zenginleştirme faaliyetlerinin durdurulması ve zenginleştirilmiş tüm malzemenin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na teslim edilmesi
- Hürmüz Boğazı'nın açık tutulması ve "serbest denizcilik bölgesi" oluşturulması
- Füze programına ilişkin nihai kararlar ileri bir tarihe ertelendi, ancak füzelerin sayısı ve menzili sınırlı olacak ve yalnızca savunma amaçlı kullanılacak.
İran'ın alacağı şeyler:
- ABD, Buşehr'de elektrik üretimi için sivil bir nükleer proje geliştirilmesine yardım edecek.
- Tüm yaptırımların kaldırılacak.
- Yaptırımların uzatılması tehdidi ortadan kalkacak.
İRAN'IN 10 MADDELİK PLANI
İran basınına göre, Tahran yönetiminin sunduğu plan; savaşın tamamen sona erdirilmesi, ABD güçlerinin bölgeden çekilmesi ve yaptırımların kaldırılması gibi başlıkları içeriyor.
Planın öne çıkan maddeleri şöyle:
- İran’a yönelik savaşın süresiz ve tamamen sona erdirilmesi
- ABD’nin Lübnan, Irak ve Yemen dahil tüm cephelerde saldırılarını durdurması
- ABD askeri güçlerinin bölgedeki tüm üslerden çekilmesi
- Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin İran ordusuyla koordineli şekilde sağlanması
- Boğazda güvenli ve serbest seyrüsefer için yeni protokol oluşturulması
- İran’ın yeniden inşası için tazminat ödenmesi
- Tüm yaptırımların ve BM Güvenlik Konseyi kararlarının kaldırılması
- Dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması
- İran’ın nükleer silah edinmeme taahhüdü
- Tüm şartların kabulüyle birlikte derhal ateşkes ilanı
HEYETLER BELLİ OLDU
İran ile ABD arasında yapılması planlanan görüşmelere ilişkin heyetler netleşmeye başladı. İran resmi haber ajansı ISNA’ya göre, İran heyetine Meclis Başkanı Kalibaf başkanlık edecek.
ABD tarafını ise Başkan Yardımcısı JD Vance’in temsil etmesi bekleniyor. Görüşmelerin, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da cuma günü gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Habere göre İran’ın sunduğu 10 maddelik teklif yalnızca nükleer program ve bölgesel güvenliği değil, aynı zamanda yaklaşık 45 yıllık bir geçmişe sahip birincil ve ikincil yaptırımları da kapsıyor.
Görüşmelerde, taraflar arasındaki en kritik başlıklardan biri olarak yaptırımların geleceği öne çıkıyor.
Trump, önümüzdeki iki haftalık sürecin nihai anlaşmanın şekillendirilmesi için kullanılacağını açıkladı.
ABD kaynakları, tarafların İslamabad’da yüz yüze görüşmeler yapabileceğini belirtiyor.
PEZEŞKİYAN'DAN AÇIKLAMA
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile sağlanan ateşkes anlaşmasına ilişkin yaptığı açıklamada, İran’ın “arzu ettiği genel ilkelerin” kabul edildiğini söyledi.
Pezeşkiyan, ateşkesin ABD-İsrail saldırılarının ilk gününde hayatını kaybettiği eski dini lider Ali Hamaney'in “fedakârlığı” ve İran halkının direnişi sayesinde mümkün olduğunu ifade etti.
Pezeşkiyan, “Bugünden itibaren birlikte durmaya devam edeceğiz; diplomaside, savunmada, sokakta ve hizmette” ifadelerini kullandı.
