İran devlet televizyonu Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Tahran ile Washington arasında müzakere edilen ve “gayriresmi ilk çerçeve taslağı” olarak tanımlanan mutabakat metnine ulaştığını duyurdu.
İran medyasına göre “İslamabad Mutabakat Çerçevesi” olarak adlandırılan belge henüz kesinleşmiş değil.
Tahran yönetiminin, karşı tarafın yükümlülüklerini “somut ve pratik biçimde” yerine getirdiğini görmeden herhangi bir adım atmayacağı belirtildi.
İran devlet televizyonu ayrıca tarafların 60 gün içinde nihai anlaşmaya varması halinde mutabakatın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla bağlayıcı hale getirileceğini öne sürdü.
HÜRMÜZ AYRINTISI
İran medyasında yer alan bilgilere göre taslak metinde Hürmüz Boğazı’na ilişkin özel düzenlemeler bulunuyor.
Buna göre Tahran, Umman Sultanlığı ile koordinasyon halinde Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğinin yönetiminde rol üstlenecek.
Taslak ayrıca ticari gemi geçişlerinin savaş öncesi seviyelere en geç bir ay içinde geri döndürülmesini öngörüyor.
Bununla birlikte anlaşmanın seyrüsefer özgürlüğüne ilişkin maddelerinin askeri gemileri kapsamadığı ifade edildi.
YAPTIRIMLAR VE ABD ASKERİ VARLIĞI
Taslak metinde ayrıca:
- ABD askeri unsurlarının İran çevresinden çekilmesi,
- İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılması,
- yaptırımların hafifletilmesine yönelik adımlar
gibi başlıkların yer aldığı belirtildi.
MÜZAKERELER SÜRÜYOR
Söz konusu iddialar, İran ile ABD arasında Pakistan, Katar ve Umman’ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı müzakerilerin devam ettiği bir dönemde gündeme geldi.
Son günlerde Amerikan ve İsrail basınında çıkan haberlerde tarafların geçici bir anlaşmaya yaklaştığı öne sürülmüştü.
Söz konusu anlaşmanın:
- ateşkesin uzatılması,
- Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle açılması,
- İran’a yönelik bazı ekonomik kısıtlamaların hafifletilmesi
gibi maddeler içerebileceği belirtiliyordu.
Daha önce yayımlanan bazı haberlerde ise olası anlaşmanın İran’ın nükleer programı ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarına ilişkin taahhütler karşılığında:
- İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını,
- Tahran’ın petrol satışlarına yönelik daha geniş muafiyetler tanınmasını
kapsayabileceği ifade edilmişti.
ENERJİ PİYASALARI YAKINDAN İZLİYOR
Taslak mutabakata ilişkin iddialar, bölgedeki gerilimin küresel enerji piyasalarına etkisine yönelik endişelerin arttığı bir dönemde gündeme geldi.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, küresel enerji güvenliği açısından kritik öneme sahip bulunuyor.
Ancak tüm olumlu sinyallere rağmen Washington ve Tahran’dan şu ana kadar nihai anlaşmaya varıldığına ilişkin ortak resmî bir açıklama yapılmadı.
Taraflar arasında özellikle nükleer ve askeri yükümlülüklerin nasıl uygulanacağına ilişkin başlıklarda müzakerelerin sürdüğü belirtiliyor.
