ABD-İsrail-İran gerilimiyle Hürmüz Boğazı’nda trafiğin durma noktasına gelmesi, küresel enerji krizini tarım sektörüne taşıdı. Enerji fiyatlarındaki sıçrama, gübre üretimini ve taşımacılığını vururken; çiftçiler rekor kıran girdi maliyetleri nedeniyle üretim yapmakta zorlanıyor.
PETROL VE MOTORİN FİYATLARI ÜRETİMİ VURDU
Savaş öncesinde 70-80 dolar bandında seyreden petrolün 110 dolara fırlaması, tarımsal operasyon giderlerini doğrudan etkiledi.
- ABD’de motorin fiyatları: Bir ayda galon başına 3,6 dolardan 5,5 doların üzerine çıktı.
- Ekim, gübreleme ve ürün taşımacılığında temel girdi olan motorindeki bu %50’lik artış, çiftçilerin manevra alanını daralttı.
GÜBRE FİYATLARINDA 'ÜRE' ŞOKU
Küresel üre ihracatının yaklaşık yarısını, amonyak ihracatının ise üçte birini karşılayan Ortadoğu’daki aksamalar piyasayı altüst etti.
- Üre fiyatları: Çatışma öncesi 480 dolar olan ton fiyatı 750 dolara ulaştı.
- Kısıtlamalar: Çin’in iç arzı korumak için ihracatı durdurması ve Hindistan ile Bangladeş’teki tesis kapanmaları arz krizini derinleştirdi.
- Fitch Ratings Uyarısı: Kredi derecelendirme kuruluşu, gübre fiyat varsayımlarını %25 yükselterek belirsizliğin süreceğine dikkat çekti.
KÜRESEL ARZDA ORTADOĞU’NUN KRİTİK ROLÜ
Dünyanın en büyük doğal gaz rezervlerine sahip olan İran, amonyak ve üre üretiminde merkez üssü konumunda. Katar, Suudi Arabistan ve Mısır’da üretilen gübre ham maddelerinin Hürmüz Boğazı üzerinden taşınması, bölgedeki riski küresel bir boyuta taşıyor. ABD, potasyumda %97, azotta ise %18 oranında ithalata bağımlı olması nedeniyle bölgedeki fiyat hareketlerinden doğrudan etkileniyor.
AVRUPA’DAN ÇİFTÇİYE SAVAŞ DESTEĞİ
Artan maliyetler karşısında Avrupa Birliği (AB) ülkeleri peş peşe destek paketleri açıklamaya başladı.
- İspanya: Tarım ve hayvancılık için 877 milyon avroluk dev paket duyurdu.
- İtalya: Dizel yakıtta litre başına 25 sent indirim sağladı.
- Yunanistan: 300 milyon avroluk destekle motorine 16 sent sübvansiyon ve gübre alımında %15 destek verecek.
- Fransa: Doğrudan sübvansiyon yerine kredi imkanları ve vergi kolaylıkları ile üreticiyi korumayı planlıyor.
AB Komisyonu ayrıca, ithal gübreye bağımlılığı azaltmak için alternatif üretim yöntemleri ve enerji vergilerinin düşürülmesi gibi radikal önlemler üzerinde çalışıyor.
