SGK uzmanı İsa Karakaş’ın köşe yazısında, sosyal güvenlik sisteminde emeklilik hesaplamalarına ilişkin önemli değişiklikler ele alındı. Yazıda, özellikle 2008 sonrası ilk kez sigortalı olan milyonlarca çalışan için “son 3,5 yıl” avantajının ortadan kalktığı vurgulandı.
TEK ÇATI ALTINDA FARKLI KURALLAR
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK), Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nı tek çatı altında toplasa da emeklilik kuralları statülere göre farklılık göstermeye devam ediyor.
Çalışanlar açısından en avantajlı statü çoğu durumda SSK (4/1-a) olarak öne çıkıyor. Çünkü SSK’den emeklilik, Bağ-Kur’a kıyasla yaklaşık 1.800 ila 2.000 gün daha az prim ödemek anlamına geliyor. Ayrıca hizmet süresinin geçtiği döneme göre emekli aylığında da farklılık oluşabiliyor.
2008 ÖNCESİ SİGORTALILARDA “SON 7 YIL” UYGULAMASI
İlk sigortalılık başlangıcı 2008’deki reformdan önce olanlar için mevcut sistemde “son 7 yıllık fiili hizmet süresi” belirleyici olmaya devam ediyor. Buna göre, son 2.520 gün içinde en fazla hangi statüde (en az 1.260 gün) prim ödendiyse emeklilik o statüye göre gerçekleşiyor.
Örneğin, uzun yıllar Bağ-Kur’lu olarak çalışan ve 1 Mayıs 2007 itibarıyla sigortalı olan bir kişi, son 1.260 günü SSK’lı olarak tamamlarsa Bağ-Kur yerine SSK şartlarından emekli olabiliyor. Bu durum, daha az prim günü ve görece daha avantajlı koşullar anlamına geliyor.
2008 SONRASI İÇİN YENİ DÖNEM
Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için ise “son 1.260 gün” kuralı tamamen kaldırıldı. Yeni sistemde son yıllar değil, toplam çalışma hayatı esas alınıyor.
SGK, kişinin tüm sigortalılık süresine bakarak hangi statüde daha fazla çalışması bulunduğunu tespit ediyor ve emeklilik şartlarını buna göre belirliyor. Örneğin 23 yıl Bağ-Kur’lu çalışıp son 7 yılını SSK’li geçiren bir sigortalı, çoğunluk Bağ-Kur’da olduğu için 9.000 gün şartına tabi tutuluyor.
Aynı şekilde, ilk sigortalılık tescili 3 Kasım 2008 olan bir Bağ-Kur’lu da son 1.260 günü SSK’lı geçirse dahi bu avantajdan yararlanamıyor. Tüm çalışma süresi dikkate alınarak baskın statü esas alınıyor.
ÇAKIŞAN SİGORTALARDA ÖNCELİK SIRASI
Sistemde aynı anda birden fazla statüde sigortalı görünme durumu da söz konusu olabiliyor. Bu gibi hallerde öncelik kuralları devreye giriyor.
- Eğer memuriyet (4/1-c) söz konusuysa diğer statüler geçersiz sayılıyor.
- 2011’den bu yana uygulanan kurala göre SSK ve Bağ-Kur çakıştığında SSK (4/1-a) geçerli kabul ediliyor.
- Kişinin kendi iş yerinden kendisini SSK’lı göstermesi ise mümkün olmuyor. Şirket ortağı ya da sahibi olduğu işyerinden yatırılan SSK primleri geçersiz sayılıyor.
Karakaş’a göre emeklilik süreci artık son yıllarda yapılacak statü değişiklikleriyle yönlendirilebilen bir yapıdan çıkıyor. Özellikle 2008 sonrası sigortalı olanlar için emeklilik planlamasının çalışma hayatının başından itibaren yapılması gerekiyor. “Son 3,5 yıl” formülü ise yeni nesil sigortalılar açısından tarihe karışmış durumda.
