Pandemiyle birlikte başlayan çip ve tedarik zincirleri sorunları otomotiv arzını ciddi anlamda etkiledi. Türkiye’de ve dünyanın pek çok ülkesinde üreticiler tedarik sorunları nedeniyle üretimlerini kısarken pek çok marka üretimlerini geçici olarak durdurdu. 2017 yılında 100 milyon adet üretim sınırını zorlayan global otomotiv sektörü 2020 yılını 72 milyon adetle kapatırken 2021’in 2020’den de düşük sayıda üretimle tamamlanması bekleniyor. Dünyanın önemli otomotiv üretim üslerinden biri olan Türkiye’de de araç üretiminde ciddi düşüş yaşanırken pek çok üretici çip ve malzeme tedariği sorunlarından ötürü zorunlu olarak üretimi durduruyor.
Otomobil arzında yaşanan sorunlar uluslararası arenada otomobil fiyatlarının artmasına neden olurken, Türk tüketicilerinin bu sıkıntıdan etkilenmemesi mümkün değildi. Global sorunların yanına hükümetin yanlış ekonomi politikaları da eklenince, döviz fiyatlaması odaklı otomotiv sektöründe fiyatlar patladı. Baz donanımlı ve başlangıç düzeyinde bir otomobilin fiyatı 250 bin TL’den başlarken orta halli bir aile otomobili fiyatı 500 bin TL seviyesinde.
Otomotiv sektöründeki dalgalanma pek çok markanın aynı zamanda resmi olarak fiyat yayımlamamasına da neden oluyor. Otomobil fiyatlarının yüksekliği ve oynaklığı tüketicileri son birkaç yılda gözden düşen binek tipi hafif ticari araçlara yönlendirdi. Düşük ÖTV’ye tabi olan binek tipi hafif ticari araçların başlangıç fiyatları normal binek otomobillerle kıyaslandığında en az yüzde 20 daha uygun. Geniş iç hacimlerinden ötürü aslında Türk aile ve köy-kent arası ya da esnaf odaklı yük taşımanın yoğun olduğu sosyal hayata uyumlu olan binek tipi hafif ticari araçların önemli avantajlarından biri de görece uygun fiyatının yanında binek otomobiller kadar yüksek donanım ve konfor imkânları sunması.
FİAT FİORİNO COMBİ
Binek tipi hafif ticari araçlarda en uygun fiyat alternatifini Fiat’ın küçük hafif ticarisi Fiorino Combi sunuyor. Fiat’ın 1977’den beri ürettiği Fiorino’nun aktif olan 4. nesli 2007 yılından beri Tofaş fabrikalarında üretiliyor. Yalnızca manuel şanzıman seçeneğine sahip Fiorino, 77 HP’lik benzinli ve 95 HP’lik dizel motor seçeneklerinin yanı sıra fabrika çıkışlı LPG’li alternatifine de sahip. Pop, Safeline, Urban ve Premio adı verilen dört farklı donanım seçeneği sunan Fiorino’da ABS, ESP, klima, Bluetooth, elektrikli cam gibi donanımlar standart sunuluyor. Pop donanımlı benzinli ve manuel Fiorino, 202.900 TL’lik başlangıç etiketine sahipken, en üst donanım seviyesi Premio’nun manuel şanzımanlı dizel versiyonunun fiyatı 253.900 TL.
FORD TOURNEO COURİER
Ford Otosan’ın 2014 yılından beri Kocaeli fabrikasında ürettiği Tourneo Courier, binek tipi hafif ticari araç alternatifleri arasında uygun fiyatıyla öne çıkan bir başka model. Yalnızca 6 ileri manuel şanzıman seçeneği sunan otomobilde 75 ve 100 HP olmak üzere iki motor alternatifi sunuluyor. Sırasıyla Trend, Deluxe, Titanium ve Titanium Plus donanım seviyelerine sahip olan Courier, Ford’un güçlü otomotiv kaslarını hafif ticari araca başarılı bir şekilde yansıttığı model olarak karşımıza çıkıyor. Ford’un küçük hafif ticarisinde ESP, çift taraftan kayar kapı, halojen far, gündüz farı, ayarlanabilir ön koltuklar, klima, yol bilgisayarı gibi donanımlar standart olarak sunuluyor. Donanım seviyesi arttıkça, otomatik far ve silecek, geri görüş kamerası, start-stop, koltuk ısıtma gibi önemli sürücü yardımcıları da ekleniyor. Ford Tourneo Courier’in giriş seviyesi olan Trend donanımlı versiyonu 253.000 TL seviyesindeyken, en üst donanımı olan Titanium Plus 310.000 TL düzeyinde.
FİAT DOBLO COMBİ
Fiat Doblo ikinci nesliyle yollarda yer alırken yeni nesli için gün saymakta. Tofaş fabrikalarında 2000 yılından beri üretilen Doblo, geniş iç hacmi ve sunmuş olduğu konforla öne çıkıyor. Ticari amaçla kullanılan versiyonları kadar popüler olan ve tercih edilen Fiat Doblo Combi’de Easy, Safeline, Urban, Premio Plus ve Trekking olmak üzere beş farklı donanım seviyesi yer alıyor. Tüm donanım seviyelerinde manuel şanzımanlı sunulan Fiat Doblo Combi’de 95 ve 105 HP olmak üzere iki farklı dizel motor seçeneği yer alıyor. 259.900 ile 304.900 TL arasında fiyatlarla satışta Doblo Combi’de çift taraflı kayar kapı, elektrikli cam, uzaktan kumandalı merkezi kilit, klima, ESP, ABS, Bluetooth gibi donanımlar standart olarak sunuluyor.
RENAULT EXPRESS COMBİ
Türk tüketicilerin uzun süreden beri Kangoo adıyla tanıdıkları Renault Express, binek tipi hafif ticari versiyonu Combi’nin yeni versiyonu 2020 yılından beri yollarda. Ford ve Fiat’ın aksine Türkiye’de üretilmeyen Renault Express, Fransız üreticinin Fas tesislerinde üretiliyor. Otomatik şanzıman seçeneği sunulmayan Renault Express Combi’de yalnızca 95 HP’lik dizel motor seçeneği bulunuyor. Joy ve Touch adı verilen iki donanım seviyesi bulunan hafif ticaride, uzaktan kumandalı anahtar, gündüz LED farı, karartılmış camlar, ABS, hız sınırlayıcı, ESP, otomatik far, klima, üç adet USB girişi gibi donanımlar standart olarak sunuluyor. Renault Express Combi’nin başlangıç donanım seviyesi Joy 282.900 TL’lik fiyat etiketine sahipken, Touch donanımlısı 287.900 TL’den satılıyor.
İKİNCİ EL 0 KM’Yİ GEÇTİ
Araç tedariğindeki sıkıntılar beklemek istemeyen tüketiciyi ikinci ele de yönlendiriyor. Filo ve kiralama şirketleri de piyasadaki fiyat volatilitesi ve tedarik sıkıntısından ötürü araç stoklarını elden çıkarmıyor. Düşük kilometreli ya da galerilerin bayiden geçmiş dönemde 0 km alarak stoklayıp ikinci el diye sattığı araçların fiyatları da uçmuş durumda. 10 bin km altındaki araçlar, resmi satış rakamlarının çok çok üstünde fiyatlarla satılıyor ve şaşırtıcı biçimde kolaylıkla alıcı da buluyor.
BAYİLERDE ARAÇ KALMADI
Otomotiv üretiminin tedarik zincirlerindeki sıkıntı bayilerin araç edinmesinin de önüne geçti. Neredeyse hiçbir otomotiv bayisinde 0 km araç bulmak mümkün değil. Bugün ister yerli üretici, isterse ithal otomobil olsun herhangi bir bayiye gittiğinizde ücretinin üstünde teklifte bulunsanız dahi araç almanız imkansız. Araç almak istediğinizde, makul bir kapora bırakıp, sıraya girmeniz ve o gün gelecek otomobilin fiyatına razı olmanız gerekiyor. Aracın gelmesi genel olarak 3 ay sürüyor. Peşin ödeme kabul edilmezken, o günkü fiyata razı olmanız gerekiyor. Gelen fiyata razı olmazsanız kaporam yanar diye düşünmeyin, bayiler zorluk çıkarmadan kaporanızı iade ediyor, çünkü sırada otomobil bekleyen yüzlerce müşteri var.
ELEKTRİKLİ SCOOTER ÇÖZÜMÜ
Otomobil fiyatlarındaki artış tüketicileri farklı alternatiflere de yöneltmeye başladı. Büyük şehirlerde kiralama imkânlarıyla kitleselleşen elektrikli scooter’lar özellikle küçük şehirlerde hayat kurtaran uygun fiyatlı araç olarak karşımıza çıkıyor. Anadolu’da talep patlaması yaşayan elektrikli scooter’lar 2.500 TL’den başlarken donanım, yük taşıma, pil gücü gibi özelliklerine göre 50 bin TL’ye kadar çıkıyor. Scooter’ların eksikliği kaza vb durumlarla ilgili bir regülasyon yok.
