ABD Başkanı Donald Trump, önceki gün Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile birlikte düzenlediği basın toplantısında, Türkiye’ye F-35 satmaya niyetli olduğunu söyledi.
‘NİYE SATMAYALIM?’
Trump, “Türkiye’ye F-35 satacak mısınız ve bunun yasal bariyerleri neler” sorusuna, “Bu konuda bir karar vereceğiz. Niye satmayalım? Türkiye, vefalı olduğunu düşündüğümüz ülkelerden çok daha vefalı” yanıtını verdi. Trump, “CAATSA yaptırımlarını kaldırmanın zamanının geldiğini” de söyledi. Erdoğan ise Trump’tan geçmişte 5 F-35 sözü aldığını, bu sözü yerine getirmesini beklediğini kaydetti.
6 UÇAK ABD’DE
Türkiye, 2002 yılında üretici olarak dahil olduğu, kritik parçalarını imal ettiği F-35’in programından, 2019 yılında, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi tedariki sonrası çıkarıldı. Türkiye’nin 6 F-35 uçağı da Türkiye’ye gelemeden, ABD’de kaldı. 1,4 milyar dolar harcanan uçaklar yıllardır ABD’deki bekletiliyor. Türkiye ise hava savunmasındaki açığını kapatabilmek için hem KAAN Milli Muharip Uçak’a hem de yurtdışından alternatiflere yöneldi.
İKİ ENGEL
Son gelişmeler sonrası Türkiye’nin bu 6 uçağa ve daha fazlasına kavuşma olasılığı belirdi. Ancak bunun için iki engel mevcut. Birincisi CAATSA yaptırımları, ikincisi ise NDAA yasası. CAATSA, ABD’nin hasımlarıyla yaptırımlar yoluyla mücadele etmesi yasası anlamına geliyor. Türkiye bu yasa kapsamına 2020 yılında alınmıştı. Amerikan siyasetini yakından takip eden hukukçu Yunus Emre Erdölen, CAATSA’nın Başkan’ın yazılı bildirimiyle kaldırılabileceğinin altını çizdi. Erdölen, Kongre’nin buna engel olabileceğini, ancak bunun mevcut tabloda çok kolay ve olası gözükmediğini söyledi.
‘ARKADAN DOLANMA’
NDAA ise, Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası. Bu yasa metnindeki Türkiye ile ilgili bölümde, Türkiye’ye mevcut koşullarda F-35 tedarik edilemeyeceği yazıyor. Tedarikin ancak ABD savunma ve dışişleri bakanlarının “Türkiye artık S-400’e sahip değil” şeklindeki bildirimi ve bu bildirime ilişkin kanıtlarıyla gerçekleşebileceği belirtiliyor. Fakat S-400, operasyonel olmasa da, Türkiye topraklarında bulunuyor. Rusya, Türkiye’nin S-400’ü üçüncü bir ülkeye veremeyeceğini birçok kez dile getirdi. Benzer şekilde Türkiye’nin Rusya’ya S-400’ü geri vermesi de olası gözükmüyor. Bu tabloda, NDAA’in “arkasından dolanma” ihtimali dile getiriliyor. Hukukçu Erdölen, “Trump yönetimi ‘sahip olma’ bölümünü farklı şekilde yorumlayabilir, isterse bu yasal engeli daha önce birçok kez yapıldığı gibi yorum yoluyla aşabilir” diyor. Donald Trump, iki hafta önce, konu ile ilgili dışişleri ve savunma bakanlarının çalıştığını söylemişti. Öte yandan Türkiye’nin F-35’leri tedarik etmeden öte, programa üretici olarak geri dönmesi muhtemel görülmüyor.
