Dijital ya da gerçek olsun içinde insanın olduğu her alan tartışmaya açık. İnternetin kullanımı da bunun en büyük örneği. Verdiği zararlar çokça konuşulurken yararları da internet öncesine göre akıl alamayacak kadar fazla. İnternetin mesafeleri kısaltması, dünyanın diğer ucundan insanların ne yapıp ettiğini anlık olarak görebilmek artık çok sıradan bir durum. Bunun en büyük faydası, geleneksel medya aracılığıyla ulaşamayacağımız, kendimizin seçtiği içeriklere ulaşabilmek, sevdiğimiz alanlarla ilgili çok sayıda içerik keşfedebilmek... Müzik keşfi de bu konunun en önemli ayaklarından biri. Artık internette, sosyal medya ve dijital müzik/video platformları aracılığıyla belki kendi ülkesinde çok sevilen, bilinen ve dinlenen isimleri ilk kez dinleyebiliyoruz. Tabii ki bunun tam tersi de mümkün. Yabancılar da Türkiye’de bizim dinleyip çok sevdiğimiz, Türkçe müzik üreten sanatçılarımızı keşfedebiliyorlar. Son olarak dünyaca ünlü Tame Impala grubunun kurucusu Kevin Parker, yeni albümünde Barış Manço’nun şarkılarından, özellikle de “Dönence”den esinlendiğini açıklamıştı.
İşte bu noktada internetle ilgili bir başka parantez açmakta da yarar var. Özellikle Türk internet kullanıcılarının fark edebileceği bir “Türk etkileşimi” akımı... YouTube’daki yabancı ve yerli içerik üreticilerinin Türk müzisyenlere, özellikle de Şebnem Ferah’a verdikleri reaksiyon videoları oldukça popüler bir “janr” haline gelmiş durumda. Bu sadece Ferah ile ilgili değil, internetteki, “Bayrakları asın” cümlesi geçen senelerde bir kalıp haline gelmişti, o akım yerleşmiş bir halde sürüyor. Yabancı bir YouTuber, TikToker veya yayıncı Türkiye, Türk yemekleri, futbolu ya da Türk müzisyenleri hakkında en ufak bir içerik ürettiğinde, Türk kullanıcılar kolektif bir refleksle (çoğu zaman birbirini de çağırarak) videoyu yorum ve izlenme yağmuruna tutuyor. YouTube veya Instagram algoritmaları bu ani ve yoğun etkileşimi (ani tıklama oranı ve yüksek elde tutma süresi) fark ettiği an, içeriği küresel ölçekte “trend” listelerine taşımaya başlıyor. Bu durum, yabancı içerik üreticilerinin sırf bu yüksek etkileşim oranından faydalanmak için bilinçli olarak Türkiye odaklı içerikler üretmesine yol açıyor.
Yabancıların Türkiye’yle ilgili içerikleri her geçen gün çoğalıyor çünkü rakamlar net olarak bu içeriklerin diğer ülkelerle ilgili içeriklere oranla genelde daha yüksek olduğunu gösteriyor. Türkiye, kendinden daha yüksek nüfuslu Filipinler, Hindistan gibi ülkelerle ilgili içeriklerin izlenme sayılarıyla yarışıyor.
Müzik içeriklerine geri dönecek olursak belki Şebnem Ferah ya da Tarkan konser biletlerinin neden bu kadar hızlı bir biçimde tükendiğini de belki daha iyi anlayabiliriz.
Şebnem Ferah’ın 3 Haziran’da İstanbul’da vereceği konser de yaklaşmışken, Şebnem Ferah videoları üzerinden “Türk etkileşimi dalgasını” matematiksel olarak kanıtlayabiliriz. Yabancı içerik üreticilerinin kanallarındaki ortalama izlenme sayıları ile Türkiye odaklı içeriklerinin izlenme sayılarını kıyasladığımızda karşımıza çıkan tablo şu: Bir vokal koçunun değerlendirdiği videoları yayınladığı “The Vocalyst” (Abone sayısı 633 bin) kanalının genel video izlenme ortalaması 15 bin ile 40 bin arasındayken Şebnem Ferah’ın 2007’de Bostancı’da verdiği konseri izleyerek değerlendirdiği video 1.6 milyon izlenmiş ve kanalda en çok izlenen yedinci video. Ferah’ın hemen ardından ise 1.5 milyon ile Cem Adrian geliyor. Yine bir vokal koçu olan 1.3 milyon aboneli Beth Roars’ın kanalında izlenme ortalaması 30 bin ile 70 bin arası. Bir yıl önce yüklediği Şebnem Ferah’ın “Can Kırıkları”nın canlı konser videosu ise 1.2 milyon seviyesinde bir izlenmeye ulaşmış. Bu da en çok izlenen videolar arasında. Ancak Beth Roars’ın kanalında Ferah’ın reaksiyon videosundan fazla izlenen bir efsane daha var: Barış Manço. “Dönence”yi yorumladığı video 2.1 milyon ile kanalın en çok izlenen dördüncü videosu. Daha az izlenen kanallardan 365 bin aboneli “The Fairy Voice Mother” ise 10 bin-25 bin ortalamalı videolara sahipken yine Şebnem Ferah’ın canlı “Can Kırıkları” videosu 330 bin izlenmiş durumda.
700 bin aboneli MrSammyCam (Sammy) ise bu “Yüksek Etkileşim” fenomenini incelemek için güzel bir örnek. Sammy’nin kanalı, son zamanlarda Türk müzik kültürüne (özellikle Türkçe Rap, Anadolu Rock ve Şebnem Ferah gibi rock efsanelerine) verdiği reaksiyonlarla adeta kabuk değiştirdi ve kitlesinin ezici çoğunluğunu Türk izleyiciler oluşturmaya başladı. Diğer videolara oranla Türk içerikleri 25 ile 70 kat fazla izlendiği için Sammy, en son yeni çıkan şarkılardan Manifest’in “Hileli” şarkısına bile “reaksiyon videosu” çekti.
Günün sonunda karşımızda duran tabloyu sadece yabancı YouTuber’ların “tık” ve “etkileşim” almak için başvurduğu kurnazca bir algoritma avcılığı olarak okumak haksızlık olur. Evet, algoritmalar bu trafiği seviyor ancak Şebnem Ferah’ın ya da Barış Manço’nun dil bariyerini yıktığı da bir gerçek. Dijital dünya coğrafi sınırları anlamsızlaştırıyor. Belki de bizim kolektif hafızamız küresel arenada hak ettiği o gecikmiş saygı duruşunu YouTube reaksiyonlarıyla da olsa geri alıyor.
NE DİYORLAR?
Şebnem Ferah’ın özellikle canlı kayıtlarını izleyen yabancı isimler sanatçının performansından bir hayli etkilenmiş durumda.
Beth Roars, “Sahnedeki duruşu o kadar zahmetsiz ki, sanki bu devasa sesi üretmek için hiç çaba sarf etmiyor gibi. Bu kadın tam anlamıyla bir rock tanrıçası” derken “The Vocalyst”, “Bu gerçekten canlı performans mı? Seyircinin sesini duyabiliyorum, yani kesinlikle canlı. Ama vokalindeki pürüzsüzlük ve nota isabeti o kadar kusursuz ki stüdyo kaydından bile daha iyi tınlıyor. Göğüs sesini (chest voice) bu kadar yüksek notalara bu kadar güçlü ve dolgun bir rezonansla taşıyabilen çok az vokalist gördüm. Şarkıyı sadece söylemiyor, adeta yaşıyor” ifadelerini kullanıyor.
“The Fairy Voice Mother”’ın Şebnem Ferah hakkındaki yorumu ise şöyle: “Gözlerime inanamıyorum, şarkının kreşendo noktasında sesindeki o ham gücü ve duyguyu direkt göğsünüzde hissediyorsunuz. Dilini anlamıyorum ama gözlerimi ondan alamıyorum. Sahne aurası o kadar yüksek ki şarkının her bir kelimesindeki acıyı ve öfkeyi melodiden okuyabiliyorsunuz. Muazzam bir teknik, muazzam bir karizma.”
Daha az teknik yorumlarıyla dikkat çeken “MrSammyCam” ise Türk etkileşiminin gücüyle Türkiye’deki rock kültüründen etkilenmiş gibi duruyor: “Dostum, bu kadın sadece şarkı söylemiyor, sahneyi ateşe veriyor! Seyircinin ona eşlik edişine bakın, Türkiye’de böyle bir rock kültürünün ve bu denli devasa bir stadyum enerjisinin olduğunu bilmiyordum. Şebnem Ferah’ın sesi tüylerimi diken diken etti. Kesinlikle kanalımda daha fazla şarkısına yer vermeliyim.”
