Yaklaşık iki ay önce, sosyal medyada tek başına yürüyen bir penguen videosu dolaşıma girdi. İnternet bu görüntüyü kısa sürede sahiplendi ve ilk 48 saatte milyonlarca görüntüleme aldı. Kimi onu yalnızlıkla, kimi tükenmişlikle, kimi de sisteme sırtını dönme isteği ile ilişkilendirdi. Oysa videonun kendisi yeni değildi. 2007 tarihli Werner Herzog belgeselinden yeniden dolaşıma giren bu görüntüde, bir Adélie pengueni kolonisinden ayrılıyor ve denize değil, iç kesimlere doğru yürüyordu. Uzmanların dikkat çektiği nokta ise şuydu: Bu davranış romantik bir özgürleşme hikâyesi değil, hastalık veya yön kaybıyla ilişkili olağandışı bir durum olabilirdi. Yani biz o penguene duygularımızı yüklerken onun gerçek kırılganlığını arka plana itiyorduk.
Şimdi ise penguenleri yalnızca bir internet metaforu olarak değil, iklim krizinin en çıplak göstergelerinden biri olarak düşünmemiz gereken günlerdeyiz. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) son güncellemesine göre İmparator penguen artık “nesli tehlikede” kategorisinde. Antarktika kürklü foku da aynı şekilde tehlike altında. Bu değişikliklerin arkasında doğrudan iklim krizinin etkileri var: Deniz buzunun erken kırılması, besin zincirinin zayıflaması ve okyanus koşullarının hızla değişmesi.
DENİZ BUZU YOK OLUYOR
Penguenler zaten yeryüzündeki en tehdit altındaki kuşlar arasında yer alıyor. İmparator penguenin “tehlike altında” listesinden “nesli tehlikede” kategorisine yükseltilmesi, aslında çok sert bir uyarı niteliği taşıyor: İklim değişikliği, gözlerimizin önünde yok oluş krizini hızlandırıyor. Bu yüzden sorunun çözümü hükümetlerin ve ekonomilerin karbon bağımlılığından ne kadar hızlı çıkacağıyla da doğrudan ilgili.
İmparator penguenin nüfusunun 2080’lere kadar yarıya ineceği tahmin ediliyor. Uydu görüntüleri, yalnızca 2009 ile 2018 yılları arasında nüfusun yaklaşık yüzde 10 azaldığını, bunun da 20 binden fazla yetişkin penguene karşılık geldiğini gösteriyor. Bu düşüşün başlıca nedenlerinden biri, 2016’dan bu yana rekor düşük seviyelere ulaşan deniz buzunun erken kırılması ve yok olması.
İmparator penguenler için deniz buzu yalnızca üzerinde durdukları beyaz bir zemin değil, yaşam döngülerinin temel parçası. Özellikle kıyıya, deniz tabanına veya karaya oturmuş buzdağlarına tutunan sabit deniz buzu, yavruların büyümesi ve erişkinlerin tüy dökme dönemini geçirebilmesi için yaşamsal önem taşıyor. Buz çok erken kırıldığında sonuç ölümcül olabiliyor. Yavrular daha yüzmeyi öğrenmeden üreme kolonilerinin denize çöktüğü trajediler kayıtlara geçmiş durumda. Bilim insanları, farklı iklim senaryolarını hesaba katan nüfus modellemelerinde de aynı sonuca işaret ediyor: Sera gazı emisyonlarında ani ve güçlü bir düşüş olmazsa imparator penguen nüfusu bu yüzyıl boyunca hızla azalacak.
Benzer bir kırılma Antarktika kürklü foklarında da görülüyor. Isınan okyanuslar, besin zincirinin temel halkalarından biri olan krili daha soğuk ve daha derin sulara itiyor. Bu da yalnızca fokları değil, penguenlerden balinalara kadar uzanan bütün bir yaşam ağını etkiliyor. Yani burada kaybedilen şey yalnızca tek tek türler değil, bütün bir ekosistemin dengesi.
Asıl sormamız gereken soru şu: Sosyal medyada yalnız bir penguenin yürüyüşüne duygusal anlamlar yüklerken, onların yaşam alanlarını nasıl daralttığımızı neden bu kadar az konuşuyoruz? Çünkü iklim krizi hâlâ çoğu zaman bize uzak, soyut ve ertelenebilir görünüyor. Oysa Antarktika’daki buz kaybı, oradaki tür kaybı ve ekolojik kırılma yalnızca o bölgeye ait değil, gezegenin ortak geleceğine yönelik çok belirgin bir alarm. İklim krizi geleceğin değil, bugünün sorunu. Ve biz hâlâ yalnızca görüntüyü konuşup gerçeği erteleyemeyiz.
YOK OLUŞ RİSKİ NASIL ÖLÇÜLÜYOR?
Uluslararası Doğayı Koruma Birliği'nin (IUCN) kırmızı listesi, 1964 yılından beri türlerin doğadaki yok olma riskini bilimsel verilerle değerlendiren en önemli küresel sistemlerden biridir. Türler, “asgari endişe”, “tehdide yakın”, “hassas”, “tehlike altında”, “nesli tehlikede” ve “doğada tükenmiş” gibi kategorilerde sınıflandırılır. Güncel verilere göre listede 172 bin 600’den fazla tür yer alıyor. Bunların 48 bin 600’den fazlası ise yok olma riski altında bulunuyor. Tehdit altındaki türler arasında resif oluşturan mercanların yüzde 44’ü, amfibilerin yüzde 41’i, ağaçların yüzde 38’i, köpekbalıkları ve vatozların yüzde 38’i, kozalaklı ağaçların yüzde 34’ü, memelilerin yüzde 26’sı, tatlı su balıklarının yüzde 26’sı ve kuşların yüzde 11,5’i bulunuyor.
