Avrupa Birliği’nin (AB) deniz güvenliği misyonu Aspides’ten bir yetkili, cumartesi günü yaptığı açıklamada, gemilere İran Devrim Muhafızları tarafından VHF telsiz frekansı üzerinden “Hiçbir geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçmesine izin verilmeyecek” mesajı iletildiğini söyledi.
Hürmüz Boğazı, Suudi Arabistan, İran, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez’in en büyük petrol üreticilerini Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan, dünyanın en kritik petrol ihracat geçiş noktası olarak biliniyor.
Reuters’a kimliğinin açıklanmaması kaydıyla konuşan AB yetkilisi, İran’ın bu yönde resmi bir emir yayımladığını henüz teyit etmediğini belirtti. Tahran yönetimi, yıllardır İslam Cumhuriyeti’ne yönelik olası bir saldırıya misilleme olarak bu dar su yolunu kapatma tehdidinde bulunuyor.
PETROL FİYATLARI TIRMANIYOR
Petrol fiyatları, jeopolitik belirsizliklerin ve arz endişelerinin enerji piyasalarına yön vermesiyle cumartesi günü son altı ayın en yüksek seviyesine çıktı. İsrail'in, İran'a yönelik saldırısının ardından tırmanışın keskin bir şekilde süreceği öngörülüyor.
Küresel gösterge Brent ham petrol vadeli işlemleri, an itibarıyla varil başına yaklaşık 73 dolara yükselerek psikolojik 70 dolar eşiğinin üzerine güçlü bir teknik kırılma gerçekleştirdi. Brent petrolün fiyatı cuma günü günlük bazda yüzde 2,65 artarken, aylık yükseliş oranı yüzde 9,24’e ulaştı.
Dünya ham petrolünün yaklaşık beşte biri, en dar noktası sadece 40 km genişliğinde olan, Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor.
DAHA NE KADAR YÜKSELEBİLİR?
Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin ana arterlerinden biri olarak kabul ediliyor. İran ile Umman arasında yer alan ve Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan boğaz, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sine ev sahipliği yapan bir geçiş noktası.
Yalnızca petrol değil, Katar başta olmak üzere Körfez ülkelerinden çıkan sıvılaştırılmış doğalgazın büyük bölümü de bu dar geçitten geçiyor. Bu nedenle Hürmüz’ün kapanması durumunda küresel enerji arzı bir anda daralabilir ve petrol fiyatlarında keskin artışlar yaşanabilir.
Uzmanlara göre bu durum, 2011’de İran’ın benzer bir tehdidinin ardından Brent petrolün 125 doları aştığı senaryonun çok daha ötesine geçebilir.
İRAN, BOĞAZI NASIL KAPATABİLİR?
ABD Kongre Araştırma Servisi'nin 2012 tarihli bir raporuna göre, İran Hürmüz Boğazı'nda kademeli adımlar atabilir.
Raporda, bu adımlar şöyle sıralanmıştı:
- Hürmüz Boğazı'nda seyir yasağı ilan etmek, ancak bu yasağı ihlal etmenin sonuçlarını açıkça belirtmemek.
- Boğaz'dan geçen gemilerin denetlenebileceğini veya ele geçirilebileceğini ilan etmek.
- Geçen gemilere uyarı ateşi açmak.
- Belirli gemileri askeri güçle hedef almak.
- Hürmüz Boğazı'na ve Basra Körfezi'ne deniz mayınları döşemek.
- Ticari ve askeri gemileri hedef almak için denizaltılar ve füzeler kullanmak.
EN ÇOK HANGİ ÜLKELER ETKİLENİR?
Vortexa'nın araştırmasına göre, Suudi Arabistan Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 6 milyon varil ham petrol ihraç ediyor. Bu, komşu ülkelerin herhangi birinden daha fazla.
ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) tahminine göre, 2024 yılında Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrol ve kondensatın yüzde 84'ünün ve sıvılaştırılmış doğal gazın yüzde 83'ünün Asya pazarlarına gittiği tahmin ediliyor.
EIA; Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore'nin boğazdan geçen ham petrolün en büyük ithalatçıları arasında olduğunu belirtiyor.
EIA'ya göre, Amerika Birleşik Devletleri 2024 yılında boğazdan günde yaklaşık 500 bin varil ham petrol ve kondensat ithal etti. Bu, toplam petrol ithalatının yaklaşık yüzde 7'sini ve petrol tüketiminin yüzde 2'sini oluşturuyor.
Aynı raporda, yerli üretimin ve Kanada'dan yapılan ithalatın artmasıyla, ABD'nin Körfez ülkelerinden ham petrol ithalatının o sene neredeyse son 40 yılın en düşük seviyesine gerilediği belirtiliyor.
Hürmüz Boğazı'ndan taşınan petrolün Avrupa'ya düşen toplam payının ise günde 1 milyon varilden az olduğu görülüyor.
Tüm bu bilgiler ışığında; Arap ve Asya ülkelerinin, son çatışmada İsrail ile siyasi ittifak kuran ABD veya Avrupa güçlerinden daha fazla zarar göreceği anlaşılıyor.
Çin, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrolün en büyük tüketicilerinden biri. Bu petrolün önemli kısmı İran tarafından küresel piyasa fiyatlarının altında satılıyor. Bu da Tahran için ABD yaptırımlarıyla başa çıkmasına yardımcı olan hayati bir ekonomik can damarı.
EIA, Çin'in 2024 yılında İran'ın küresel piyasalara ihraç ettiği petrolün yaklaşık yüzde 90'ını satın aldığını tahmin ediyor.
