Eğer 1570’li yıllarda yetişkinliğe adım atmış ve bir 30 yıl daha yaşamış olsaydınız, gökyüzünde sadece bir değil, tam iki süpernovaya tanıklık edecek kadar şanslı olurdunuz. Bunlardan biri olan ünlü Kepler Süpernovası, haftalarca gündüz vaktinde bile çıplak gözle görülebilecek kadar parlaktı. Ancak son bin yılın sonunda veya bu milenyumun başında doğan bizler için süpernovalar, genellikle sadece teleskoplar aracılığıyla gözlemlenebilen uzak ve sessiz ölümlerden ibaret.
Şimdi ise evrendeki şanslı bir hizalanma sayesinde, önümüzdeki yıllarda ve on yıllarda gerçekleşecek iki devasa patlamanın ne zaman görüleceğini önceden biliyoruz. Normal şartlarda bir yıldızın tam olarak ne zaman öleceğini tahmin etmek imkansıza yakındır; öyle olsaydı, dev yıldız Betelgeuse her tuhaf hareket yaptığında bilim dünyası bu kadar nefesini tutarak beklemezdi. Fakat "kütleçekimsel merceklenme" adı verilen bir yöntem, bize geleceği görme şansı tanıyor.
UZAY-ZAMANIN MERCEK ETKİSİ
Kütleçekimsel merceklenme, gözlemlediğimiz bir cismin önünde devasa bir galaksi kümesinin bulunmasıyla oluşur. Bu devasa kütle, uzay-zamanı bir mercek gibi büker ve arkasındaki uzak nesnelerden gelen ışığı büyüterek bize ulaştırır. Ancak bu mercek pürüzsüz değildir; galaksi kümesinin düzensiz kütlesi, ışığın farklı yollardan geçmesine neden olur. Sonuç olarak, aynı arka plan galaksisinin birden fazla görüntüsü oluşur ve bu görüntüler, ışığın katettiği yol farkı nedeniyle bize "farklı zaman dilimlerini" gösterir.
SN ARES: 2086 YILI İÇİN RANDEVU
JWST kullanılarak yürütülen VENUS (Vast Exploration for Nascent, Unexplored Sources) programı kapsamında 60 zengin galaksi kümesi inceleniyor. Araştırmacılar, şu ana kadar ışığı sadece bir görüntüde beliren, güçlü şekilde merceklenmiş iki süpernova keşfetti. Bu, patlamanın ışığının diğer yollardan henüz bize ulaşmadığı ve gelecekte tekrar görüneceği anlamına geliyor.
Bu keşiflerin en heyecan vericisi SN Ares adı verilen süpernova. Evrenin şimdiki yaşının yaklaşık üçte birinde olduğu bir dönemde patlayan bu yıldızın ışığı, tahminlere göre tam 60 yıl sonra tekrar dünyamıza ulaşacak. Yani çocuklarınıza ve torunlarınıza 2086 yılında gökyüzünde gerçekleşecek bu muazzam olayı izlemeleri için şimdiden haber verebilirsiniz.
KOZMOLOJİNİN BÜYÜK GİZEMİ: HUBBLE SABİTİ
SN Ares’in 60 yıllık gecikmesi sadece görsel bir şölen değil, aynı zamanda kozmik bir laboratuvar görevi görecek. Space Telescope Science Institute’tan (STScI) Conor Larison, bu tahmin edilebilir deneyin, evrenin evrimine dair en hassas ölçümleri yapma imkanı sağlayacağını belirtiyor.
Günümüzde astronomi dünyası, evrenin genişleme hızı olan "Hubble Sabiti" konusunda ciddi bir tartışma içinde. Farklı ölçüm yöntemleri farklı sonuçlar veriyor ve bu durum "Hubble Gerilimi" olarak adlandırılıyor. 60 yıl sonra gerçekleşecek bu tekrar, evrenin genişleme hızını ölçmek için bugüne kadar sahip olduğumuz en hassas, tek adımlı ölçümü sağlayabilir.
DAHA YAKIN BİR MÜJDE: SN ATHENA
Neyse ki tüm bu kanıtlar için 60 yıl beklemek zorunda değiliz. Araştırmacılar, SN Athena adı verilen ikinci bir merceklenmiş süpernova daha keşfettiler. SN Athena’nın bir sonraki görüntüsünün sadece 1 ile 2 yıl içinde belirmesi bekleniyor. Bu yakın tarihli olay, Hubble Sabiti üzerindeki tartışmaları dindirmek ve belki de modern fizikte yeni kapılar açmak için altın bir fırsat sunacak.
Gökada kümelerinin devasa kütlesiyle bükülen uzay-zaman, bize evrenin en görkemli olaylarını tekrar tekrar izleme şansı veriyor. İnsanlığın, evrenin bu optik oyunlarını kullanarak kozmosun en temel gerçeklerini ortaya çıkarma çabası, bilimin ulaştığı büyüleyici noktayı bir kez daha gözler önüne seriyor.
