İzmir Tepekule Kongre ve Sergi Merkezi’nde başlayan PAL EXPOCARE Yaşlı Bakım ve Sağlıklı Yaş Alma Fuarı, uzman isimleri ağırlamayı sürdürüyor. Fuar kapsamında düzenlenen PAN Geriatrics Sempozyumu’nun "Uzmanına Sor" etkinliğinde konuşan Dr. Öğretim Üyesi Cemil Yavuz, hasta ve yaşlı bakımında "tükenmişlik" tehlikesine dikkat çekti. Bakım verenlerin empati yeteneğini kaybetmemesi için uyarılarda bulunan Yavuz, "Bakıcı tükenmişliğini yaşamak istemiyorsak kendimizi unutmayacağız. Kendimize ayırdığımız bir 'kutsal zaman' mutlaka olmalı," dedi.
BAKIM YÜKÜ ALGISAL BİR DURUMDUR
Bakım yükünün kişiden kişiye değişen algısal bir süreç olduğunu belirten Dr. Cemil Yavuz, dünyada kabul gören ölçeklerle konuyu ele aldı. Yavuz, "Bakım yükü dediğimiz zaman şunu görüyoruz; bu algısal bir şey. Herkes aynı şeyi hissetmiyor. Altı senedir annesine bakan biri ile altı aydır bakanın hissettiği yük aynı olmuyor. Ancak yük arttıkça kişilerde fiziksel ağrılar, sosyal izolasyon, kendine zaman ayıramama ve duygusal yük artıyor," ifadelerini kullandı.
MÜKEMMELİYETÇİ KİŞİLER DAHA ÇABUK TÜKENİYOR
Dr. Yavuz, tükenmişliğin özellikle belli kişilik özelliklerine sahip bireylerde daha hızlı geliştiğine dikkat çekti. "A Tipi" olarak adlandırılan, her şeyin kontrol altında ve mükemmel olmasını isteyen kişilik yapılarının risk altında olduğunu belirten Yavuz, şunları söyledi:
"Gençliğinde her şey mükemmeliyetçi olsun, kontrol altında olsun isteyen kişilerde tükenmişlik daha kolay oluyor. Çünkü her şeyin istedikleri gibi mükemmel gitmediğini görünce hemen bocalıyorlar. Oysa biraz daha sabırlı, ılımlı ve sorun çözme becerisine sahip, pratik zekâlı insanların tükenmişliğe girmediğini görüyoruz. Demek ki mükemmeliyetçilik bu süreçte çok iyi bir şey değil."
TEHLİKE ÇANLARI: DUYARSIZLAŞMA VE EMPATİ KAYBI
Sunumun en çarpıcı bölümlerinden biri, tükenmişliğin hasta üzerindeki olumsuz etkileriydi. Bakım verenin duygusal kaynaklarını tükettiğinde "duyarsızlaşma" evresine geçtiğini belirten Dr. Yavuz, bu durumun tehlikelerine şu sözlerle işaret etti:
"Bakım yükümüz arttığı zaman tükenmişliğe girince, kendimize zarar verdiğimiz gibi baktığımız kişiyi de ihmal ya da istismar etmeye, hatta şiddet uygulamaya kadar dönebiliyor iş. Duygusal tükenme sonrasında bizi duyarsızlaştırma dediğimiz evreye itiyor. Eskiden empati yapabildiğim şeyleri artık yapamıyorum, sabrım kalmıyor. Bu aşamada bakıcının ne kendisine ne de hastaya yararı oluyor."
RİSK FAKTÖRLERİ: ERKEK HASTAYA BAKMAK VE EŞ OLMAK
Dr. Yavuz, tükenmişliği artıran risk faktörlerini şöyle sıraladı:
"Cinsiyet: Bir erkeğe bakım vermenin, kadına göre daha zorlayıcı olduğu ve tükenmişliği artırdığı gözlemleniyor.
Yakınlık Derecesi: Eşin eşine bakım vermesi, tükenmişliğe daha kolay iten bir faktör.
Süre: Haftalık bakım süresinin seksen saati aştığı durumlarda risk artıyor.
Çoklu Roller: Hem ebeveyn olup hem de kendi anne-babasına bakan "sandviç kuşak" daha hızlı tükeniyor.
Çözüm Önerisi: "Kutsal Zaman" Yaratın ve Yardım İsteyin"
Tükenmişlikle başa çıkmanın en önemli yolunun, bakıcının kendi ihtiyaçlarını görmezden gelmemesi olduğunu vurgulayan Dr. Yavuz, katılımcılara şu reçeteyi sundu:
"Bakıcı tükenmişliğini yaşamak istemiyorsak kendimizi unutmayacağız. Güvendiğiniz, içinizi boşaltabileceğiniz birini bulun. Hedeflerinizi gerçekçi belirleyin. Günde en az otuz dakika dua, meditasyon, müzik veya doğa ile kendinize ayırdığınız bir 'kutsal zaman'ınız olsun. Ayrıca yardım alırken sınır koyun ve görevleri delege edin. Belediyelerden, derneklerden yardım isteme becerisine sahip olun."
İzmir Tepekule Kongre ve Sergi Merkezi'nde devam eden PAL EXPOCARE Fuarı ve PAN Geriatrics Sempozyumu, 7 Şubat’a kadar ziyaret edilebilir.
