Enerji, iklim krizinin kalbinde yer alıyor. Elektriğin nasıl üretildiği, kentlerin nasıl ısındığı, sanayinin hangi kaynaklarla çalıştığı ve ülkelerin enerji bağımlılığı bugün yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ekolojik ve toplumsal bir mesele. Birleşmiş Milletler’in verilerine göre kömür, petrol ve doğalgaz gibi fosil yakıtlar küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 75’inden fazlasını ve karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde 90’ını oluşturuyor. Bu nedenle enerji sistemlerinin dönüşümü artık ertelenebilir bir başlık değil, zorunlu bir eşik.
COP31’e giden süreçte Türkiye için de en kritik sorulardan biri bu: Enerjide dönüşüm hangi hızla, hangi adalet ilkesiyle ve hangi planlamayla gerçekleşecek?
YENİ ENERJİ DÜZENİ
Küresel tablo, enerji sistemlerinin yön değiştirdiğini gösteriyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın Yenilenebilir Enerji 2025 raporuna göre, dünya genelinde yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025-2030 döneminde yaklaşık 4 bin 600 GW artması bekleniyor. Bu artış, önceki beş yıllık dönemdeki büyümenin yaklaşık iki katı anlamına geliyor. Güneş enerjisi ise bu genişlemenin neredeyse yüzde 80’ini oluşturacak başlıca kaynak olarak öne çıkıyor.
Bu veri, yenilenebilir enerjinin artık yalnızca çevreci bir alternatif değil, yeni enerji ekonomisinin ana omurgasına dönüştüğünü gösteriyor. Güneş ve rüzgâr yatırımlarındaki artış, batarya teknolojilerindeki gelişmeler, depolama sistemleri ve şebeke modernizasyonu birlikte düşünüldüğünde enerji dönüşümü çok daha geniş bir ekonomik yeniden yapılanmaya işaret ediyor.
Ancak bu dönüşümün kendiliğinden adil olacağını varsaymak yanıltıcı olur. Yenilenebilir enerji kapasitesini artırmak kadar, fosil yakıtlardan çıkışı planlamak, kömür bölgelerinde adil geçişi sağlamak, enerji yoksulluğunu azaltmak ve yerel ekosistemleri koruyan yatırımlar geliştirmek de gerekiyor.
TÜRKİYE İÇİN YENİ EŞİK
Türkiye’de yenilenebilir enerji dönüşümü son yıllarda daha görünür hale geldi. Ember’in Türkiye Elektrik Görünümü 2026 raporuna göre, 2025’te rüzgâr ve güneşin elektrik üretimindeki toplam payı ilk kez yüzde 22’ye ulaştı. Güneşten elektrik üretimi son iki yılda iki katına çıkarken, rüzgârda 2025 yılında devreye alınan 1.9 GW’lık kapasite tüm zamanların en yüksek yıllık artışı oldu. Bu tablo Türkiye açısından önemli bir kırılmaya işaret ediyor. Rüzgâr ve güneş artık enerji sisteminin tamamlayıcı kaynakları değil, dönüşümün yönünü belirleyen aktörleri haline geliyor. Ancak aynı tablo, kömürün elektrik üretimindeki ağırlığının hâlâ sürdüğünü de hatırlatıyor. Türkiye’de 2025 yılında elektriğin yüzde 34’ü kömürden üretilirken, bunun yaklaşık üçte ikisi ithal kömürden geldi.
COP31’e giderken Türkiye’nin önünde önemli bir fırsat var. Yenilenebilir enerjiyi yalnızca kapasite artışı olarak değil; daha temiz hava, doğru alanlara kurulum, daha güçlü enerji güvenliği, daha düşük emisyon, daha dayanıklı kentler ve daha adil bir gelecek hedefiyle birlikte düşünmek gerekiyor. Çünkü iklim krizinin merkezinde enerji varsa, çözümün en güçlü damarlarından biri de enerjinin yönünü değiştirmekten geçiyor.
YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDEN REFAH MESELESİ?
Yenilenebilir enerji, iklim krizine karşı yalnızca emisyon azaltımı açısından değil, insan ve gezegen refahı açısından da kritik rol oynuyor. Fosil yakıtların neden olduğu hava kirliliği halk sağlığını tehdit ederken; kömür, petrol ve doğalgaza bağımlılık ülkeleri fiyat dalgalanmalarına ve enerji arzı risklerine açık hale getiriyor. Güneş, rüzgâr, jeotermal, biyogaz ve diğer yenilenebilir kaynaklar daha temiz hava, daha düşük karbon emisyonu ve daha dirençli enerji sistemleri anlamına geliyor. Yerel kaynaklara dayalı enerji üretimi dışa bağımlılığı azaltırken, yeni istihdam alanları ve yeşil ekonomi fırsatları da yaratıyor. Ancak dönüşümün gerçek anlamda refah üretmesi için yatırımların doğanın, yerel toplulukların ve adil geçiş ilkelerinin gözetilerek planlanması gerekiyor
