Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Hakkında KHK hükümlerine göre, KİT’lerin ekonominin gereklerine uygun olarak verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi gerekiyor. Çalışmalarının verimli olarak yürütülmesi şartlarını oluşturacak işletme politikalarının belirlenmesi yöneticilerin de en önemli görevleri arasında bulunuyor. Kamu işletmelerinin ülke kaynaklarını etkin ve verimli kullanarak işletmecilik faliyetlerini yerine getirmeleri için genel yatırım ve finasman programları çıkartılıyor.
Bu kapsamda 2023 yılında yayınlanan Cumhurbaşkanı Kararı’nda, kamu teşebbüslerinin, temettü dahil alacaklarının tahsilatında gerekli işlemleri zamanında tesis ettirmek zorunda oldukları belirtiliyor. Bunun için de yönetim kurullarının sorumlu olacağı ifade ediliyor.
Buna karşın Sayıştay tarafından yapılan incelemelerde EÜAŞ tarafından elektrik enerjisi satılan bazı elektrik dağıtım şirketlerinden olan aylık alacakların gecikmeli olarak genellikle bir-iki aylık dönemler sonrasında tahsil edilebildiği belirlendi. Dağıtım şirketlerinden geç tahsil edilen bedel Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Yasa’da yer alan “gecikme zammı oranı” ile hesaplanan tutarla birlikte tahsil ediliyor.
RİSK OLUŞTURUYOR
Sayıştay’a göre bu durum, EÜAŞ tarafından yapılacak yatırımlar ve günlük nakit ihtiyaçları için fazladan finansman gideri ödenmesi riski oluşturuyor. Sayıştay, “Günlük nakit ihtiyaçları için oluşabilecek nakit akış yetersizlikleri sebebi ile EÜAŞ’ın ekstra finansman giderine katlanmamasını sağlamak adına ticari alacakların zamanında tahsil edilebilmesi için çalışmaların yapılması gerekmektedir” vurgusu yaptı. Ardından da şu öneride bulundu:
“Nakit akış yetersizlikleri sebebi ile EÜAŞ’ın ekstra finansman giderine katlanmamasını sağlamak adına ticari alacakların zamanında tahsil edilebilmesi için EÜAŞ tarafından elektrik dağıtım şirketleri ile gerekli koordinasyonun kurularak satılan elektrik bedelinin vade tarihlerinde tahsilinin sağlanması önerilir.”
HES’LER SIZDIRIYOR
Sayıştay’ın EÜAŞ Denetim Raporu’nda yer alan çok sayıda bulgusundan diğer bazıları da şöyle:
- EÜAŞ bünyesinde bulunan hidroelektrik santrallerinde su sızıntı ve kayıpları meydana gelmesine bağlı olarak üretilemeyen enerji miktarının 2024 yılı sonunda toplam 188 milyon 165 bin 805 kWh seviyesine ulaştığı tespit edildi. Oluşan enerji üretim kaybının 176 milyon 212 bin 649 kWh’lık kısmı, yıl içerisinde Keban HES’te meydana gelen 496 milyon 919 bin 669 m3’lük su sızıntısından kaynaklandı.
ARNAVUTLUK'TAN ALACAK TAHSİL EDİLEMEDİ
- Arnavutluk’a 1990 yılında transferi gerçekleştirilen elektrik enerjisinin karşılığı olan alacak tahsil edilemedi. Bunun için “nota” ile girişimlerde bulunuldu. Ancak tahsil gerçekleştirilemedi.
- EÜAŞ Bursa Doğalgaz İşletme Müdürlüğü sorumluluk alanında Ovaakça mevkisi, Demirtaş Barajı’ndan santral mahalline uzanan taşınmazların ve santralden Gemlik-İstanbul Yolu sapağına kadar olan taşınmazların birçoğunda özel kişi ve şirketlerce izinsiz kullanım tespit edildi.
- Özelleştirme kapsamında olan yerlerin hizmet alımı, rödovans veya işletme hakkı devri gibi kullanım süreçlerinde mevcut kullanıcısı tarafından yapılan değer artırıcı harcamalar özelleştirmeden sorumlu kurumlara iletilmedi.
KÖYLÜLER GÖLETLERE DÜŞEBİLİR
- Çan İşletme Müdürlüğü sorumluluk alanında bulunan kül dökme sahasında oluşan göletlerin yol için ayrılan yerlerin hemen kenarında bulunduğu, yoldan köylülerin geçtiği, geçiş sırasında gölete düşme/batma kazaları yaşanabileceğine işaret edildi.
- Kömür tedarik ve nakil faliyetlerindeki zorluklar nedeniyle Afşin-Elbistan B Termik Santrali verimli çalıştırılamıyor. Enerji üretim kayıpları yaşanıyor.
ŞİRKET YATIRIM YAPMAMIŞ
- İşletme hakkı devredilen Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne imtiyaz sahibi şirket tarafından yapılması gereken yatırımların tamamlanmadığı ortaya çıktı.
SONUÇ ZARAR!
Sayıştay’ın raporuna göre, EÜAŞ, 2024 yılını 16 milyar 171 milyon 862 bin 894,61 TL dönem net zararı ile kapattı.
