Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Merkezi’nde yaşanan son gelişmeler ve peş peşe gelen işten çıkarmalar, kamuoyunun ve çalışma hayatının gündemine SGK fesih kodlarını taşıdı. Kemal Kılıçdaroğlu'nun CHP'nin başına mutlak butlan kararı ile dönmesi ile bazı çalışanların işlerine cep telefonlarına gelen bir SMS ile son verildi. Sürecin en çok tartışılan yönü ise personellerin Kod 48 kapsamında, tazminatsız olarak işten çıkarılması oldu.
Peki, hukuki ve sosyal boyutlarıyla büyük bir tartışma yaratan bu süreçte sıkça duyduğumuz SGK fesih kodları tam olarak ne ifade ediyor?
KOD 48 NE DEMEK?
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) sisteminde yer alan Kod 48, işveren tarafından haklı nedenle derhal fesih hakkının kullanıldığı durumlardan birini temsil eder. Kanundaki tam karşılığı; "İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi" durumudur.
Kod 48'in çalışan açısından sonuçları:
Kod 48 ile işten çıkarılan çalışan; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı alamazken işsizlik maaşından da yararlanamaz.
İŞTEN ÇIKARILMA KODLARI NE ANLAMA GELİYOR?
İşten çıkarılma kodları bir çalışanın işyerinden hangi yasal gerekçeyle ayrıldığını veya çıkarıldığını devlete bildiren standart rakamsal ifadelerdir. İş sözleşmesinin sona erdiği her durumda, işveren SGK'ye bir bildirge vermek zorundadır ve bu bildirgede ayrılış nedenini belirten bir kod seçilir.
İŞTEN ÇIKARILMA KODLARI NEDEN ÖNEMLİ?
SGK çıkış kodları, sadece bürokratik bir ayrıntı değil; çalışanın geleceğini ve maddi haklarını doğrudan belirleyen hayati bir unsurdur. İşten çıkarılma kodlarının bu kadar kritik olmasının temel nedenleri şunlardır:
Tazminat haklarının belirlenmesi: İşçinin yıllarca verdiği emeğin karşılığı olan kıdem tazminatını veya aniden işsiz kalma mağduriyetini önleyen ihbar tazminatını alıp alamayacağı tamamen bu koda bağlıdır.
İşsizlik ödeneğine erişim: Devletin sağladığı işsizlik maaşından faydalanabilmek için çalışanın kendi kusuru dışında işsiz kalması gerekir. Kod 48 gibi ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller seçildiğinde, işçi işsizlik maaşı sisteminin dışında kalır.
Yeni iş bulma süreci: Potansiyel yeni işverenler, adayın geçmiş çalışma kayıtlarını veya SGK dökümlerini talep edebilir. Olumsuz bir kod (hırsızlık, devamsızlık, güveni kötüye kullanma), çalışanın kariyerinde kara bir leke olarak önüne çıkabilir.
Hukuki itiraz süreci: Eğer işçi, kendisine atanan kodun gerçeği yansıtmadığını düşünüyorsa hukuki yollara başvurmalıdır. İş mahkemelerinde açılacak "işten çıkış kodunun değiştirilmesi ve işe iade" davaları ile haksız yere girilen fesih kodları iptal edilebilir ve tüm maddi haklar yasal faiziyle geri kazanılabilir.
SGK İŞTEN ÇIKIŞ KODLARI NELERDİR?
1 Nisan 2021 tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırılan Kod 29 "İşveren tarafından işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih" olarak tanımlanıyordu. Yürürlükten kaldırılmasının ardından Kod 29'un tek başına devasa bir torba gibi kullanılmasını engellemek adına, 41 numaralı koddan sonra gelmek üzere 42 ile 50 arasında yeni ve spesifik kodlar tanımlandı.
Böylece her "ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık" durumu, gerekçesine göre tek tek ayrıştırıldı. Güncel sistemdeki dağılım şu şekildedir:
Kod 42: İş sözleşmesi yapılırken işçinin işvereni yanıltması (yanlış beyan, sahte diploma vs.).
Kod 43: İşçinin, işverene veya ailesine karşı şeref ve namus dokunacak sözler söylemesi, asılsız ihbarlarda bulunması.
Kod 44: İşçinin işyerinde başka bir işçiye cinsel tacizde bulunması.
Kod 45: İşçinin işverene, ailesine veya başka bir işçiye sataşması, işyerine sarhoş veya uyuşturucu madde alarak gelmesi.
Kod 46: İşçinin hırsızlık yapması, güveni kötüye kullanması, meslek sırlarını ortaya atması (doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar).
Kod 47: İşçinin işyerinde 7 günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi.
Kod 48: İşçinin mazeretsiz ve izinsiz olarak ardı ardına işe gelmemesi (devamsızlık).
Kod 49: İşçinin yapmakla görevli olduğu görevleri hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi.
Kod 50: İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerindeki makineleri veya tesisatı aşırı derecede (30 günlük ücreti tutarını aşacak şekilde) hasara uğratması.
