Bugünün moda ve tasarım dünyasının izleri çoğu zaman yüzyıllar öncesine uzanıyor. New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi’nin (The Met) yeni açılan sergisi “Costume Art” (Kostüm Sanatı), moda, sanat tarihi ve kültürel hafıza arasındaki güçlü ilişkiyi odağına alıyor. Costume Art, modaya yeni bir bakış açısı getiriyor.
Serginin düzenleyicisi Andrew Bolton, modayı sanat tarihinin bir parçası olarak ele alıyor. Sanat müzesinin farklı koleksiyonlarından seçilen tablolar, heykeller, arkeolojik objeler, fotoğraflar ve dekoratif sanat eserleri; Metropolitan Costume Institute (Kostüm Enstitüsü) arşivindeki giysi ve aksesuvarlarla aynı anlatının parçası haline geliyor. Böylece ziyaretçiler yalnızca kıyafetleri değil, insan bedeninin tarih boyunca nasıl temsil edildiğini, idealize edildiğini, saklandığını, dönüştürüldüğünü ve görünür kılındığını da keşfediyor. Bir tasarımın beslendiği kültürel hafızayı, sanat ve tarihle kurduğu ilişkiyi, beden üzerinden anlattığı hikâyeleri de okuma fırsatı buluyor.
Örneğin, Rafaello Monti’nin 1854 tarihli The Veiled Woman ( Peçeli Kadın) heykelindeki ıslak drape görüntüsünün benzeri, John Galliano’nun Maison Margiela için tasarladığı 2020-21 Haute Couture koleksiyonundaki şeffaf ipek panel elbisede karşımıza çıkıyor. Aralarında yaklaşık 170 yıl olmasına karşın iki eser birlikte sergilenerek sanat ile modanın kurduğu güçlü ilişkiyi gözler önüne seriyor.
Benzer bir ilişki, Dolce & Gabbana’nın 2019-20 Alta Moda koleksiyonundaki “Eupheme” elbisesinde de karşımıza çıkıyor. Antik Yunanın güzellik tanrıçası Afrodit heykelinden ilham alan tasarım, ışıltılı işlemeleri ve akışkan silüetiyle antik bronz Afrodit heykeliyle yan yana sergilenerek klasik sanat ile haute couture tasarım arasında güçlü bir bağ kuruyor.
ELEŞTİREL YAKLAŞIMLAR
Costume Art, beden algısının tarih boyunca geçirdiği dönüşümü de sergiliyor. Antik çağlarda erkekliğin, disiplinin ve fiziksel kudretin simgesi olarak görülen kaslı ve güçlü gövde, önce antik Yunan bronz heykellerinde, ardından Japon samuray zırhlarında yorumlanıyor. Alexander McQueen ve Schiaparelli ise bu tarihi mirası günümüze taşıyarak belirgin kas hatlarını abartılı biçimde öne çıkaran tasarımlarıyla çağdaş beden algısına gönderme yapıyor. Son yıllarda moda dünyasında daha kapsayıcı bir beden ve kimlik temsili yaşanıyor.
Uzun süre tek bir güzellik anlayışını öne çıkaran sektör, bugün çok daha farklı bedenleri görünür kılıyor. Costume Art, hamile beden, yaş alan beden, engelli beden ya da alışılmış kalıpların dışında kalan bedenleri de odak noktasına alıyor. Rei Kawakubo’nun bedeni yeniden şekillendiren formları, Michaela Stark’ın kusursuz beden idealine meydan okuyan tasarımları, Maria Grazia Chiuri’nin bedeni inceltmeye çalışan klasik korse anlayışını eleştiren korse tasarımları, bedene yüklenen anlam ve güzellik ölçütlerini sorguluyor. Costume Art, farklı bedenleri görünür kılarken bu dönüşümün yeni olmadığını da bize hatırlatıyor.
İKİ TÜRK SANATÇININ ESERLERİ SERGİLENİYOR
Costume Art Sergisi’nde iki Türk isim de yer alıyor. Uluslararası moda dünyasında özgün tasarım diliyle öne çıkan Dilara Fındıkoğlu, sergide yer alan tasarımlarıyla dikkat çekiyor. Bunlardan “True Skin” (Gerçek Ten), insanın iç dünyasını ve gerçek kimliğini keşfetme yolculuğunu anlatıyor. Deriden kalıp halinde üretilen elbise, mistik sembolleri bir araya getiren dövmelerle işlenmiş. Fındıkoğlu’nun bir diğer tasarımı “Immortal” (Ölümsüz) ise 19. yüzyılda sevdiklerinin saçlarından takılar yaparak anılarını yaşatma geleneğinden ilham alıyor.
GEÇMİŞLE BAĞ
Yas ve hatırlama kültürünü çağdaş bir bakışla yeniden yorumlayan tasarım, serginin kültürel hafıza temasını da güçlü biçimde yansıtıyor.
. “Hamile Beden” bölümünde yer alan Elif Uras’ın “Pregnant Haliç II” (Hamile Haliç II) adlı eseri ise kadın bedenini dönüşüm ve üretkenlik üzerinden ele alıyor. Rei Kawakubo’nun tasarladığı siluetle birlikte sergilenen seramik form, kadın bedeni, doğurganlık, üretkenlik ve kimlik arasında güçlü bir bağ kuruyor.
Costume Art’ı gezerken bir giysinin ardındaki dönemi, zanaati, yüzyıllar boyunca değişen beden algısını düşünmeye başlıyorsunuz. Bu nedenle Costume Art, modaya bakışınızı derinleştiren sergilerden biri. Çünkü güçlü bir tasarımı unutulmaz kılan yalnızca kumaşı ya da silueti değil; aynı zamanda beslendiği kültürel hafıza, sanatla kurduğu ilişki ve anlattığı hikâye. Moda da tam bu nedenle, geleceğe bakarken geçmişle kurduğu bağı koruyor.
