1929’un Haziran ayında Vakit gazetesi muhabiri, “Plaklarda Dinlediğiniz Sanatkârlar” adlı bir yazı dizisi için Nimet Vahit Hanım ile görüşmek ister. İstanbul Belediye Konservatuvarına gider, “Kırık dökük piyano sesleri geliyordu” dediği koridordan geçerek müdür Yusuf Ziya Bey’in odasına girer. Çok geçmeden Nimet Vahit gelir. Müdürün, “Avrupa’da tahsil görmüş önemli bir ses sanatçısı” diye takdim ettiği Nimet Hanım’ın Columbia firmasıyla 10 plaklık anlaşma yaptığını belirtir. Nimet Vahit de Almanca, Fransızca, İtalyanca şarkıların yanı sıra Verdi, Mozart ve Schubert’in liedlerini plağa okuyacağını söyler. Muhabirin, “Gramofon merakının ülkemizde günden güne artmakta olmasını nasıl telakki ediyorsunuz” sorusuna ise “Gramofon memleketimiz için fevkalâde bir şey. Musiki ihtiyacını ancak plaklar temin ediyor” karşılığını verir. 20 Haziran 1929 günü yayımlanan bu röportaj ile Nimet Hanım’dan haberdar olunur.
BERKSOY’UN ŞAN HOCASI
Kimi anı kitaplarının satır aralarında denk geliriz Nimet Vahit’e. Onlardan biri de Semiha Berksoy’un anılarıdır. Berksoy’un şan hocası olan Vahit, ilk Türk operası “Özsoy”da başrollerden birini üstlenir. Berksoy, temsil öncesi Çankaya Köşkü’ne davet edildiklerini anlatır: Atatürk o gece Özsoy’un bölümlerini dinlemek ister. “Ulu Anne” rolüne yaşam veren Nimet Vahit de kendi bölümünü okuduktan sonra piyanoya geçer, eserden bölümler çalar. Berksoy da “Madame Butterfly” operasından bir arya söyler. Opera, 19 Haziran 1934 günü İran Şahı’nın huzurunda sahnelenir.
OSMANLI HAMDİ BEY’İN TORUNU
Nimet Vahit, Leyla Hanım ve Mehmet Vahit Bey’in evliliğinden 1 Mayıs 1902 günü dünyaya gelir. Anne tarafından önemli bir aileye mensuptur. Büyük dedesi Sadrazam İbrahim Edhem Paşa, dedesi Osman Hamdi Bey, büyük amcası ilk nümizmat İsmail Galib Bey, diğer büyük amcası ilk müzecilerden Mübarek Galip Eldem’dir. Ünlü mimar Sedad Hakkı Eldem ve Cemal Reşit Rey de kuzenleri olarak dikkat çeker.
Babası Mehmet Vahit Bey de Düyunu Umumiye’de, Barut İnhisarı’nda çalışırken eş zamanlı olarak da Sanayi Nefise Mektebi, Sanayi Nefise İnas Mektebi ve Darülfünun’da sanat tarihi dersleri verir.
Günümüzde Nimet Vahit’in fotoğrafı yok denecek kadar azdır. Ancak resimleri günümüze ulaşmıştır. Ressam dedesi Osman Hamdi Bey, torunu Nimet’i ölümsüzleştirmiştir. 1906-1908 yılları arasında yaptığı “Kurdeleli Kız” ve 1908 tarihli “Beyaz Entarili Kız” adlı tablolarında yer alan çocuk, Nimet Vahit’ten başkası değildir.
Nimet Vahit’in entelektüel bir aileden gelmesi onu sanatın içinde büyümesini sağlar. Çocukluk yıllarında ailesinin isteğiyle piyano eğitimi alır, annesi Leyla Hanım ve kardeşi Hamdi (Kerman) ile Almanya’ya giderek Münih ve Frankfurt operalarında tahsil görür. 1918-1919’da Hermine Bosetti’den şan, Schmid Lindner’den piyano, Paris’te de Suzanne Nirvand’ın şan dersleri alır.
Nimet Vahit, 1923’ten itibaren Almanya’da da konserler verir. 1924’te Münih’te verdiği konserde Donizetti, Mozart, Brahms’ın eserlerini seslendirerek Avrupa’da dikkat çeker. Ayrıca besteci Yüksel Koptagel’in aktardığı üzere 1923’te İstanbul’da kuzeni Cemal Reşit Rey’in “lied”lerini söylemiş,
TÜRKİYE’YE KESİN DÖNÜŞ
1925’te yurda kesin dönüş yapmış, Ankara’da Musiki Muallim Mektebi’ne şan öğretmeni olarak başvurmuşsa da İstanbul’da görevlendirilmiş, 1927’de ise İstanbul Belediyesi Konservatuvarı’na atanmıştır. Bu okulun piyano bölümü, kuzeni Cemal Reşit Rey’e, şan bölümü de Nimet Vahit Hanım’a emanet edilmiştir. Öte yandan Macar Piyanist Géza Hegyei ile birlikte İstanbul ve Ankara radyosunda çok sayıda konser vermiştir.
Yaşadığıı dönemde bir müzik otoritesi olarak görülen Nimet Vahit sık sık röportaj da verir. Gazetemizin 9 Aralık 1932 günkü sayısında Peyami Safa “Ağzından çıkan her kelime büyük bir melodinin tomurcuğu gibi zengin bir ses aleminin hülasasıdır (özetidir)” diyerek Nimet Hanım’ın görüşüne başvurmuş, alafranga ile Türk müziğini kıyaslamasını istemiştir. Nimet Vahit da bu kıyaslamanın yanlış olacağını, iki türün de evrensel olduğunu dile getirmiştir.
SON YILLARI
Nimet Vahit, 1930’lu yıllarda İstanbul’da yaşayan ve Socony Vacuum (sonradan MOBİL-OIL) adlı şirketinin müdürü Robert Lewis Owen ile evlenir. 1939’da Harry Vahit Owen adında bir çocuğu dünyaya gelir. İki yıl sonra ailesiyle ABD’ye yerleşir ve bu yıllarda ismi unutulmaya başlar. Hakkında son çıkan son haber ise Vatan gazetesinde 18 Temmuz 1951 günü olur: Nimet Hanım’ın eşinin bir kalp krizi sonucu vefat ettiği Türk basınında yer alır.
ABD yıllarını az da olsa anlatan yeğeni Osman Kerman olmuştur. Kerman, halasının New York’ta bir binanın 10. katında yaşadığını, hatta kendisinin de iki yıl kadar bu evde yaşayıp okula gittiğini aktarmıştır. Kerman ayrıca halasının 1956’da Judson League adında bir kişiyle evlendiğini ancak ikinci eşinin de kısa bir süre sonra vefat ettiğini belirtmiştir.
Nimet Vahit, gözlerden ırak yaşadığı bu yıllarda oğlu Harry Vahit Owen ile Michigan Ann Harbor’a taşınmış ve bir daha Türkiye’ye dönmemiş, Şubat 2003’te ise vefat etmiştir.
Günümüzde Dr. Muzaffer Karaaslan bulduğu belgeler ve fotoğraflar ışığında Nimet Vahit hakkında bir makale yazabilmiş, bu da şu an için en kapsamlı araştırma olmuştur. Ne yazık ki bilgi eksikliğinden dolayı ilk Türk kadın opera sanatçımız Nimet Vahit hakkında kapsamlı bir araştırma yapılamamıştır.
Birkaç yıl önce ise “Özsoy” operasını konu alan “Bir Cumhuriyet Şarkısı” filminde ismi yeniden duyuldu. Belki günün birinde -o da varsa tabii- ardında bıraktığı bir günlük ile onu yakından tanıyabiliriz. Şimdilik geçmişten bu kadarlık bir bilgi ile sesleniyor bizlere Nimet Vahit…
