Birçok anne ve babanın ortak sorunudur: Tabaktaki brokoliyi, ıspanağı veya bezelyeyi çocuğa yedirebilmek adeta bir savaşa dönüşür. Ebeveyn forumları, "Çocuğum neden sadece bej renkli gıdaları tüketiyor?" sorularıyla dolup taşarken, tıp dünyası yetersiz ve tek tip beslenmenin çocukların bilişsel gelişimini, konsantrasyonunu ve okul başarısını doğrudan baltaladığını vurguluyor. Küresel ölçekte çocukluk çağı obezitesinin tırmanışta olduğu bu dönemde bilim insanları, çocuklara sebzeyi sevdirecek ve evde kolayca uygulanabilecek 6 etkili yöntemi açığa çıkardı.
1. SIK MARUZ BIRAKMA
İngiltere'deki Leeds Üniversitesi'nden biyopsikoloji profesörü Marion Hetherington, erken çocukluk döneminde küçük çocukları mümkün olduğunca çok farklı sebze türüyle ve bunu sık sık yaparak buluşturmanın bir fark yaratabileceğini söylüyor. Çocuğunuzun sebze sevme oranını artırmak için en başarılı zaman okul öncesi yıllardır.
Hetherington, "Çocukların sebzeyle olan temasını beş yaşına kadar artırmaya başlamazsanız, neredeyse çok geç kalmış olursunuz," diyor. "Bu gerçekten sert bir mesaj, ancak gerçek şu ki, eğer tüm bu maruz kalma fırsatlarını kaçırdılarsa, imkansız değildir ama çok uğraştırır." Çalışmalar, bir çocuğun bir yiyeceği kabul etmesi için genellikle birkaç kez tekrarlanan maruz kalma sürecine ihtiyaç duyduğunu bulmuştur. Ancak, bir yiyeceği kabul etmeleri için onlara tam olarak kaç kez vermeniz gerektiği konusundaki kanıtlar 5 ile 15 arasında değişen karmaşık sonuçlar göstermektedir. (Bu durum muhtemelen tüm çocukların farklı olduğu gerçeğini yansıtmaktadır.)
Bununla birlikte, bir yaşın altındakiler, yeni yiyecekleri denemeye karşı bir isteksizlik olan "gıda neofobisi" seviyelerini tipik olarak daha yüksek gösteren okul öncesi çocuklara (üç ila dört yaş) kıyasla daha az maruz kalmaya ihtiyaç duyabilir. Ve bu süreç çocuğunuz doğmadan önce bile başlayabilir. Bir annenin ne yediğinin amniyotik sıvı yoluyla fetüse geçtiğine ve bir bebeğin yemek tercihlerini şekillendirebileceğine dair kanıtlar mevcuttur.
2. ÖNCE SEBZELERİ SUNUN
Çocuklara bir yiyeceğin kendileri için yararlı olduğunu söylemek ters tepebilir; çünkü çocuklar "sağlıklı" olarak tanımlanan yiyeceklere kıyasla "lezzetli" olarak tanımlanan yiyecekleri seçmeye daha yatkındır. Bunun yerine, bir öğünün hangi anında onlara sebze sunduğunuzu düşünün.
Sebzeleri, çocukların en aç oldukları öğünün başlangıcında servis etmek tüketim olasılığını artırır. Hetherington, "Çocuklar genellikle en çok sevdikleri şeyi yiyeceklerdir," diyor. "Ve bezelyelerine sıra gelene kadar artık onları istemezler." Bu nedenle, daha yüksek kalorili diğer yiyeceklerle olan o rekabeti ortadan kaldırmak yardımcı olabilir. ABD'deki Pensilvanya Eyalet Üniversitesi'nden beslenme bilimleri profesörü Barbara Rolls, önce sebzeleri teşvik etmenin çocukların aşırı yemesini önlemeye de yardımcı olduğunu söylüyor. Batı diyetlerinde sebzeler genellikle kahvaltının bir parçası olmasa da, sabah ilk iş olarak yenmemeleri için hiçbir neden yoktur. Yumurtaya mantar ve ıspanak eklemeyi veya kahvaltı muffinlerine kabak rendelemeyi deneyebilirsiniz. İngiltere'deki sekiz çocuk bakım merkezinde 2023 yılında yapılan bir denemede araştırmacılar, çocukların kendilerine sunulduğunda yüzde 60'tan fazla bir oranda kahvaltıda sebze yiyeceklerini buldular.
3. DAHA SAĞLIKLI YİYECEKLERİN PORSİYON BOYUTLARINI ARTIRIN
Sebzeleri kahvaltıda veya öğünden önce sunmak gerçekçi gelmiyorsa, bir başka yaklaşım sadece servis edilenlerin oranlarını ayarlamak, yani yüksek kalorili malzemelerin miktarını sebzeler lehine azaltmak olabilir. Bunu sadece sebzeleri bir yan yemek olarak artırarak veya havuç ve kabak gibi sebzeleri sosların içine rendeleyerek yapabilirsiniz. Çalışmalar, etin sebzeye olan porsiyon oranları değiştirildiğinde insanların benzer bir hacimde yiyecek ve artan miktarda sebze yeme eğiliminde olduğunu gösterdiğinden, bu yöntem etkili olabilir. Bir çocuğun tabağındaki meyve ve sebze miktarını yüzde 50 oranında artırmanın, bunlardan ne kadar yediklerini artırdığı bulunmuştur. Diğer araştırmalar, okul öncesi çocukların yemek zamanlarında kendilerine farklı sebze türleri seçeneği sunulduğunda daha fazla sebze ve daha az sağlıksız yiyecek yediklerini ortaya koymuştur.
4. SEBZELERİN NASIL GÖRÜNDÜĞÜNÜ DEĞİŞTİRİN
Bir çocuğun yediği yiyeceği algılama biçimini değiştirmek de faydalıdır. Yemeyi istediğimiz şeylerin çoğunun gözlerimizle başladığını göz önünde bulundurun. Birden fazla seçenekle karşılaştıklarında çocuklar en tanıdık ve çekici görünen yiyeceğe yöneleceklerdir. Bu durum, yiyeceklerin sunum şeklini değiştirmenin çocukların daha fazla sebze yemesine yardımcı olabileceği anlamına gelir.
Bir ekip, çocukların tabağa sanatsal bir şekilde sunulduğunda yeni yiyecekleri yeme olasılıklarının daha yüksek olduğunu buldu. Diğer araştırmalar, çocukların meyve ve sebzeler kelebek, çiçek veya oyuncak ayı gibi ilginç şekillerde kesildiğinde daha fazla yediklerini göstermiş, sağlıklı yiyecekleri eğlenceli göstermenin çekiciliklerini artırdığını kanıtlamıştır. Araştırmalar, sağlıklı yiyecekleri bir atıştırmalık olarak daha görünür ve erişimi kolay hale getirmenin de tüketimi teşvik ettiğini göstermiştir. 10-13 yaş arası çocukların, birkaç farklı tabak yerine, önceden porsiyonlanmış servislerle tek bir kapta sunulduğunda daha fazla sebze seçtiği ve yediği bulunmuştur. Okul öncesi çocukların da yiyecekler tabakta farklı bölümlere ayrıldığında yüzde 36 daha fazla sebze yedikleri saptanmıştır.
5. BİRLİKTE YEMEK YİYİN
Ebeveynlerin ne yediği, çocukların ne yemeyi beklediklerini normalleştirmede büyük bir rol oynar. Ebeveynler sağlıksız atıştırmalıklar yerlerse, çocuklarının da bunu yapma olasılığı daha yüksektir. Fast-food yiyen veya kahvaltıyı atlayan ebeveynlerin de aynı şeyi yapan çocuklara sahip olma olasılığı daha yüksektir.
Yeni Zelanda'daki okul çocukları üzerinde yapılan bir araştırma, daha sağlıklı beslenen ebeveynlerin çocuklarının daha az kek, çikolata ve diğer tuzlu atıştırmalık yiyecekler tükettiğini bulmuştur. Benzer şekilde, ebeveynleri düzenli olarak sağlıklı beslenme modeli sergileyen çocukların daha fazla meyve ve sebzeden keyif aldığı gösterilmiştir. Haftada en az üç kez birlikte yemek yemek, eğer ebeveynler de öyle yapıyorsa, daha sağlıklı bir vücut ağırlığı, daha iyi beslenme kalıpları ve daha sağlıklı yeme olasılığının artması ile ilişkilendirilmiştir. Boylamsal bir çalışma ayrıca, düzenli aile yemeklerine katılanların daha yüksek zindelik seviyelerine sahip olduğunu ve daha az gazlı içecek tükettiğini bulmuştur.
6. YEMEĞİ EĞLENCELİ HALE GETİRİN
Ne yediğimizin büyük bir kısmı yiyeceklerle olan ilişkimizden gelir. Araştırmacılar ayrıca çocukları belirli yiyecekleri yemeye zorlamanın yiyeceklerden daha az keyif almaya ve daha az sağlıklı bir beslenme düzenine yol açabileceği konusunda uyarıyorlar. Benzer şekilde, çocukları yüksek yağlı veya yüksek şekerli bir ödülle ödüllendirmek, bu yiyeceklere olan tercihleri artırabilir.
Ancak bir çalışmaya göre, çocukların yiyeceklerle oynamasına izin vermek gıda neofobisini veya yeni olan herhangi bir şeye duyulan korkuyu azaltmaya yardımcı olabilir. Araştırmacılar çocukları pancar, nohut ve çin lahanası gibi malzemelere dokunmaya, koklamaya ve yakından bakmaya teşvik etti, ancak bunları tatmaları yönünde bir beklenti oluşturmadı. Çocuklar alışılmadık malzemelere karşı daha açık hale geldiler ve daha sonra bunları denemeye daha istekli oldular.
Çocukları yemek pişirmeye teşvik etmek de alışılmadık yiyecekleri yeme arzularını artırmaya yardımcı oldu. Çalışmada iş birliği yapan deneysel şef Jozef Youssef, anahtarın çocukların yiyecekleri deneyimleme biçimini yeniden çerçevelemek olduğunu söylüyor. "Yiyecekleri oyunlaştırma ve duyusal oyuna dahil etme konusunda çocuklarda işe yarayan bir şeyler var," diyor. "Çok rahat, sakin ve baskısız bir ortamda olduğunda, çocuklar yiyeceklerle biraz oynamaya, tatmaya, denemeye ve farklı şeylerle deneyler yapmaya son derece isteklidir." Her şey yolunda giderse, tüm bunlar çocuğunuzun sadece bej renkli olmayan bir şeyler yemesine yardımcı olabilir.
