Yatırım dünyasında riskini minimumda tutmak ve düzenli bir getiri elde etmek isteyenlerin ilk tercihi olan "tahvil", finans piyasalarının en köklü borçlanma araçlarından biridir. Devletlerin ya da kurumsal şirketlerin fon sağlamak amacıyla çıkardığı bu değerli evraklar, yatırımcısına sabit veya değişken oranlı bir faiz getirisi sunar. Peki, tahvil nedir? İşte ayrıntılar...
TAHVİL NEDİR?
Hukuki ve finansal tanımıyla tahvil; devletlerin, belediyelerin ya da anonim şirketlerin fon ihtiyaçlarını karşılamak (borçlanmak) amacıyla, kanuni niteliklere uygun olarak çıkardıkları borç senetleridir.
Daha yalın bir ifadeyle; bir kurumun tahvilini satın aldığınızda, o kuruma belirli bir süre için borç para vermiş olursunuz. Borç alan kurum (devlet veya şirket), size bu parayı vade süresi boyunca belirli dönemlerde faiziyle (kupon ödemesi) geri ödemeyi ve vade sonunda da ana paranızı aynen iade etmeyi hukuken taahhüt eder. Tahvil, bir ortaklık belgesi değil, bir borç senedidir.
Tahvil, anonim şirketlerin kaynak bulmak amacıyla, ticaret ya da sermaye piyasası kanunlarına göre, itibarî kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları, vadesi bir yıldan uzun borç senedidir.
Üzerinde bulunan kupon ve/veya anapara vadesi geldiğinde, borçlu olan şirketin borçlarını ödemesi esasına dayanan bu menkul değerler, şirketlere ucuz ve uzun vadeli kaynak sağlama amacını taşımaktadır. Devlet tahvillerinde bulunan vade ve faiz riskinin yanı sıra, özel şirketlerin çıkardıkları menkul kıymetler, devlet tahvillerinde sembolik olan müşteri riskini, daha geniş olarak bünyesinde bulundurmaktadır. Bu nedenle tahvili alınacak şirketin, sağlam bir malî analiz sürecinden geçirilmesi şarttır.
TAHVİLİN TEMEL UNSURLARI NELERDİR?
Bir tahvilin üzerinde yasal olarak bulunması gereken ve değerini belirleyen 3 temel unsur vardır:
Nominal Değer (İtibari Kıymet): Tahvilin üzerinde yazan ve vade sonunda yatırımcıya ödenecek olan ana para miktarıdır.
Kupon Faiz Oranı: Tahvili ihraç eden kurumun, yatırımcıya dönemsel olarak (3 aylık, 6 aylık veya yıllık) ödeyeceği faiz oranıdır.
Vade (Maturity): Borcun ne kadar süre sonra tamamen kapatılacağını gösteren süredir. Tahviller genellikle 1 yıldan uzun vadeli (2, 5, 10 yıl gibi) orta ve uzun vadeli menkul kıymetlerdir.
TAHVİL ÇEŞİTLERİ NELERDİR?
Tahviller, ihraç eden kuruma, vade yapısına veya faiz türüne göre çeşitlilik gösterir. Piyasalarda en çok işlem gören tahvil türleri şunlardır:
Devlet Tahvilleri: Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından devletin bütçe ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çıkarılır.
Özel Sektör Tahvilleri: Anonim şirketlerin banka kredisi kullanmak yerine halktan borçlanmak için çıkardığı tahvillerdir.
Sabit Kuponlu Tahviller: Vade sonuna kadar ödenecek faiz oranının başlangıçta net olarak belli olduğu tahvil türüdür.
Değişken Kuponlu Tahviller: Ödenecek faiz oranının enflasyona (TÜFE) veya Merkez Bankası'nın politika faizine endeksli olarak dönem dönem güncellendiği tahvillerdir.
Primsiz ve Primli Tahviller: Nominal değerinden (üzerindeki fiyattan) piyasaya sürülenlere primsiz; nominal değerinden daha düşük bir fiyatla (iskontolu) satılanlara ise primli tahvil denir.
