Gerçek anlamda, “demokratik hukuk devleti”nden söz edilebilmesi için her şeyden önce birtakım kurumların ve işleyen kuralların olması gerekir. Bunların en başında da kuşkusuz yasama, yürütme ve yargı gelir. Kurumların kâğıt üzerinde varlığı yetmez, uygulamada da görülüyor olması gerekir. Kesintilerle de olsa, 75 yıllık bir demokrasi deneyimi ve 150 yıllık parlamento deneyimi olan ülkemizde halen, bütün kurumlarıyla çalışan ve tüm kurallarıyla işleyen bir demokrasiden söz edemiyoruz.
16 Nisan 2017’de gerçekleştirilen anayasa değişikliği referandumu ile de Türkiye’nin yönetim sistemi, yüzde 48.59 “Hayır” oyuna karşılık, yüzde 51.41 “Evet” oyu ile parlamenter sistemden cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçmiştir.
Parlamenter sistemden vazgeçilmesi, “cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi”ne geçilmesi, bugün daha iyi görüldüğü gibi yanlış olmuştur, bünyemize uymamıştır. Çünkü, her ülkenin siyasal rejimi o ülkenin yaşadığı tarihi süreçlerin sonucunda şekillenir. Bizde de böyle olmuştur.
GÜVENİLİRLİK ZEDELENDİ
Anayasal rejimimizin temelinde milli irade kavramı vardır, “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” iddiası vardır. Ayrıca siyasal tarihimizde Meclis’in hep çok özel ve önemli bir yeri olmuştur. Millet iradesi meclise yansır ve milletvekilleri eliyle de kullanılır. Bu nedenle bizim anayasalarımız da ülkemizin tarihi gerçeklerine, geleneklerine ve demokrasiye en uygun olması nedeniyle parlamenter sistemi benimsemiştir. “Türk tipi başkanlık sistemi” de denen bugünkü sistemin bilimsel adı “monokrasi”dir, yani tek kişinin üstünlüğüne dayanan yönetim biçimidir. Bu sistem, parlamenter sistem ile taban tabana zıttır.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmesi ile birlikte, meclisin etkisi ve işlevi zayıflamıştır. Parlamentoların varoluş nedeni olan bütçe yapma hakkı kısıtlanmış, son sözü cumhurbaşkanı söylemektedir. Meclis’in denetim yetkisi iyice sınırlandırılmıştır. HSK’nin yapısı tamamen değişmiş, kurulun üyelerini aynı zamanda iktidar partisinin genel başkanı da olan cumhurbaşkanı ile iktidar partisinin Meclis çoğunluğu seçmektedir. Böylece yargı siyasallaşmış, bağımsızlığı kalmamış ve kuvvetler ayrılığı fiilen ortadan kalkmıştır. Bu durum görülmekte olan kimi davalara ve kararlara da açıkça yansımaktadır. Anayasa Mahkemesi kararları ve kesinleşmiş AİHM kararları uygulanmamaktadır. Uluslararası hukuk endeksinde çok gerilere düşülmüş, kamuoyu araştırmalarında da anlaşıldığı üzere vatandaşın yargıya güveni kalmamıştır.
YSK VE ANAYASA İHLALLERİ
Her alanda büyük iddialarla getirilen yeni sistemin, on yıllık uygulamasıyla görülmüştür ki, “Türk tipi başkanlık sistemi” hiçbir konuda başarılı olamamıştır. Ülkemizin hukuku, demokrasisi geriye gitmiş, eğitimi, ekonomisi, gelir dağılımı adaleti bozulmuştur. Hukuk güvenliği başta olmak üzere, can güvenliği ve mal güvenliği kalmamış; her gün bir yenisini duyduğumuz suç örgütleri gençleri ve çocukları kullanır olmuştur. TBMM’de “Suça İtilen Çocuklarla ilgili Meclis Araştırma Komisyonu” kurulmuştur. Bu süreçte olmayan ve kalmayan bir şey de “seçim güvenliği ve yüksek seçim kurulu’dur (YSK)”
Türkiye, demokrasisi ve hukukundaki birçok eksiğe rağmen 1950’den sonra seçimlerini düzgün biçimde yapmayı başarmış bir ülkedir. Ta ki, 17 Nisan 2017 Anayasa referandumunda daha oy kullanımı devam ederken, iktidar partisi YSK temsilcisinin başvurusu ile ve YSK kararı ile mühürsüz oy pusularının hukuka, anayasaya, yasaya ve YSK genelgelerine aykırı olarak “geçerli” kabul edilmesine kadar. Bu yanlış, hukuksuz ve usulsüz karar ile YSK’nin yansızlığına, güvenilirliğine ve saygınlığına ilk darbe vurulmuş ve sonuçta ülkenin rejimi değişmiştir. İkinci güven kırılması ise, 2019 yerel seçimlerinde CHP İstanbul Büyükşehir Belediyesi adayı Ekrem İmamoğlu’nun net biçimde kazandığı seçimin, ortada hiçbir haklı neden ve somut bir delil yokken iktidarın talebi doğrultusunda iptal edilmesiyle yaşanmıştır. Üstelik aynı zarfla sandığa atılan dört oy pusulasından üçü geçerli sayılırken yalnızca büyükşehir için kullanılan oylar geçersiz sayılarak büyükşehir belediye seçimi iptal edilmiş ve seçimin yenilenmesine karar verilmiştir. Bu yanlış karar da YSK’nin güvenilirliğine ve saygınlığına vurulan ağır bir darbe olmuştur.
HUKUKSUZ KARAR
Son olarak Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi’nin, CHP’nin 38. kurultayının “mutlak butlan” nedeniyle iptaline ilişkin hukuka aykırı verdiği karar üzerine, CHP YSK’ye başvurarak kararın “maddeten ve hukuken uygulanamaz” olduğu, iptal konusu kurultaylardaki mazbataların geçerli olduğunun ve bu kongre/kurultaylarda seçilenlerin görevlerine devam ettiğinin, anayasanın 79. maddesinden kaynaklanan tam kanunsuzluk yetkisine dayanarak tespitine karar verilmesini istemiştir.
YSK, anayasal yetkisine rağmen bu talebi reddetmiş ve seçim yargısında kesinleşmiş süreçlere asliye hukuk mahkemelerinin müdahalesinin önünü açmıştır. Bir defa, parti içi seçimler ve kurultay iradesiyle ilgili seçim süreçleri Anayasa 79. maddeye göre yargı gözetiminde gerçekleştirilir.
Seçim süreçleri ile ilgili her türlü itiraz önce ilçe seçim kuruluna son olarak da Yüksek Seçim Kurulu’na (YSK) yapılır. YSK, usulsüzlük bulmaz ve itirazı reddederse seçilene mazbatasını verir. 79. maddeye göre, YSK’nin verdiği karar kesindir ve itiraz edilemez. İlgisiz ve yetkisiz bir mahkemenin verdiği usulsüz ve hukuksuz karar ile siyaseti düzenlemenin aracı durumuna getirilmesi, demokratik düzen açısından çok sakıncalıdır ve kabul edilemez.
YSK, seçim yargısında kesinleşmiş kararlarının yetkisiz hukuk mahkemelerinde değiştirilemeyeceği yönünde içtihat niteliğinde bir ilke kararı almalıydı. Çünkü bölge adliye mahkemesi (BAM)’ın bu hukuksuz kararı, ülkemizde bir ilk olup, dünyada da neredeyse eşi benzeri yoktur. Gerçekte, BAM’ın seçim yargısı yerine geçerek aldığı kararın kendisi mutlak butlan ile maluldur ve yok hükmündedir. Yetkisiz ve hukuksuz olarak aldığı kararı bir de “gereği için” YSK’ye gönderen BAM, YSK anayasal yetkisine sahip çıkarak 36. Hukuk Dairesi’ne bir hukuk dersi vermeliydi ancak yanıtını eksik bırakmış, yapması gerekeni tam yapmamıştır. Bütün bu nedenlerle ve üzülerek “Artık YSK var mı?” diyoruz.
AV. M. ZİYA YERGÖK
ESKİ ADANA BAROSU BAŞKANI
