Aslan sosyal demokrat: Erdal İnönü - Halil SARIGÖZ
Olaylar Ve Görüşler
Son Köşe Yazıları

Aslan sosyal demokrat: Erdal İnönü - Halil SARIGÖZ

01.11.2023 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Siyasal yaşamımızın mihenk taşlarından birisidir kuşkusuz İnönü soyadı… Gerek İsmet Paşa gerekse Erdal Bey Cumhuriyet tarihimizin adeta bir özetiydiler… Erdal İnönü, 12 Eylül’e kadar politikanın içerisinde hiç yer almadı; politikadan pek hazzettiği de söylenemezdi. Evet, politik bir ailenin ferdiydi, politika yapması da doğal görünen bir kimseydi ancak o bir bilimadamı olarak hayatını fiziğe adamıştı. 

YENİ PARTİNİN KURULMASI

12 Eylül’ün getirdiği yasaklar sonucunda CHP kapatılmış, Ecevit siyasetten men edilmişti. Takvimler 1983’ü gösterip yeni bir siyasal zemin hazırlandığında, sosyal demokrat kulvarda ilk olarak Necdet Calp’in Halkçı Parti’si ortaya çıkmıştı. HP konusunda danışıklı iddiaları vardı ve rahatsızlıklar yaratıyordu. Eski CHP’liler de arayış içerisindeydiler ve İnönü akıllara gelen ilk isimlerdendi. İnönü, başlarda politikaya girmeyi reddetse de sonunda yoğun ısrarlara karşın kabul etti. Böylece Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) kuruldu. 

Cunta SODEP’i veto bombardımanına tutuyordu. Nitekim 1983 seçimlerine SODEP katılamadı ve HP solun temsilcisi olarak katıldı, ikinci parti oldu. 1984 yerel seçimlerine giderken iki parti de seçimlere katılmış, aradıklarını bulamamışlardı. Parlamentoda HP, belediyelerde SODEP daha etkin olmuştu. Bu sıkıntıyı çözmek kuşkusuz birleşmekten geçiyordu. Ecevit’ler bu birleşmeye katılmıyorlardı. Karşılıklı görüşmelerin ardından, İnönü’nün bulduğu bir formülle SODEP ve HP’den Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) ortaya çıkarak birleşme sağlandı. Bir süre sonra da İnönü genel başkanlığı, Aydın Güven Gürkan’dan devraldı. 

İnönü liderdi ve 1987 referandumuna hazırlanıyordu. Siyasi yasakların kaldırılmasını sağlayacak referandumda İnönü demokrat bir tutum takınarak siyasi hayatını riske atabilecek de olan bir tavır sergiledi. Yasakların kalkması Ecevit, Demirel gibi politikacıları yeniden sahaya çıkarıyordu. Ecevit’in çıkması İnönü’yü sarsabilirdi. Zira Ecevit CHP’nin son lideri ve efsanesiydi. Özal açısından da Demirel öyleydi. Özal hayır demeden, referandumdan hayır çıkması için çalışmış,  İnönü ise yasakların kaldırılması demokrasinin gereğidir diyerek evet çıkması için çalışmıştı. Referandumdan evet çıkmış ve eski liderler politikaya dönmüşlerdi… 

1989 yerel seçimlerinde SHP, “işte mühür, haydi süpür” sloganıyla kampanyasını başlattı. SHP en çok belediyeyi kazanarak yerelde iktidara gelmişti. Sıra genel seçimlere geliyordu, peki yereldeki başarının rüzgârı genel seçimleri ne kadar etkileyecekti? 1991 yılına giderken SHP bunalımların eşiğindeydi. 

1991’de genel seçimler yapıldı; DYP ipi göğüsleyen taraf oldu. Ardından koalisyon görüşmeleri başlamış ve DYP ile SHP koalisyonu konusunda anlaşmışlardı. Böylece 11 yıl sonra Demirel yeniden iktidara, İnönü ile geliyordu. 

Koalisyonun sürdüğü günlerde, soldaki ayrışma partililerin canını bezdirmekteydi. Sosyal demokratlar çözümü yasağın kaldırılıp CHP’nin yeniden açılmasında görüyorlardı. Koalisyon hükümetinin çıkardığı yasa ile yasak kaldırılmıştı. Ancak CHP’nin yeniden açılmasıyla umulan birleşme gerçekleşmiyor tam aksine soldaki ayrışma daha da büyüyerek aynı kulvarda üç partinin olmasını sağlıyordu. Ayrışmalar sürerken Uğur Mumcu’nun katledilmesi, Madımak olayları ve İSKİ krizi SHP’yi derinden etkiliyor, İnönü sorumsuzlukla suçlanıyordu. Ayrıca Cumhurbaşkanı Özal’ın beklenmeyen ölümü koalisyonda da işleri değiştiriyordu. Özal’ın ardından köşke Demirel çıkıyor, başbakanlığa da Tansu Çiller geliyordu. O sıralarda SHP’de de sürpriz yaşandı. İnönü kurultayda aday olmayacağını açıkladı, kurultay günü geldiğinde yerine Murat Karayalçın seçildi. İnönü, genel başkanlığı bıraktıktan sonra kısa bir dönem Dışişleri Bakanlığı yapmış olsa da siyasi yaşamına liderliği bıraktığı gün veda etti. 

GÜLEÇ VE SEVECEN

İnönü, siyasal yaşamımızın belki de en ilginç aktörlerinin başında yer alabilir. İstemeyerek girdiği politikada, üzerine yüklenen görevi severek yapmaya çalışmıştı. Günümüzde ise hâlâ anlatılan esprili anılarıyla hafızalarda… İnönü, iktidardayken kendi isteğiyle liderliği bırakarak tarihe geçmiş, siyasette yenilenmenin önemli olduğu göstermiş demokrat bir liderdir. Güleç ve sevecen ruh hali, kibirsiz centilmen kişiliğiyle bu dünyadan bir Erdal İnönü geçti. Saygıyla...

Halil SARIGÖZ

Tarihçi

Yazarın Son Yazıları

Eşsiz bir yurtsever: Rauf Denktaş - Doç. Dr. İhsan Tayhani

Henüz 18-19 yaşlarında bir genç olarak Kıbrıs Türkünün özgürlük savaşımına omuz vermeye başlayan ve 88 yıllık yaşamının büyük bölümünü söz konusu savaşıma adayan Rauf Raif Denktaş, salt özverili bir dava adamı değil, omuzladığı savaşımı, bir devlet kurarak taçlandırmış olan çok yönlü bir liderdir.

Devamını Oku
13.01.2026
Roma yanılgısı ve İran - Prof. Dr. Cengiz Kuday

Mesleğim gereği Amerika Birleşik Devletleri’nde düzenlenen birçok bilimsel toplantıya katıldım.

Devamını Oku
13.01.2026
MESEM ve çocuk işçiliği - Özgür Hüseyin Akış

Sanayi Devrimi’yle birlikte çocuk emeği üretim sürecinde ciddi bir biçimde yer almıştır.

Devamını Oku
12.01.2026
Emperyalizm, Venezuela ve demokrasi - Doğan Ergenç

3 Ocak 2026 günü ABD, Venezuela’ya saldırdı ve Devlet Başkanı Nicolas Maduro ile eşini kaçırıp New York’a getirdi.

Devamını Oku
12.01.2026
Gündelik distopya ve umudumuz - Olcay Bağır

Distopyaların ilki olmasa da en meşhuru Aldous Huxley’in 1932’de basılan Cesur Yeni Dünya romanıdır.

Devamını Oku
10.01.2026
‘Bir bilen’ - Kadir Serkan Selçuk

Türkiye’de seçmen tercihleri, genel olarak sorgulayarak, araştırarak değil geleneksel-ailevi bağların, yakın çevrenin veya bir lidere duyulan hayranlığın etkisiyle yapılır.

Devamını Oku
10.01.2026
Bir haydut devletin resmi: ABD - Doğu Silahçoğlu

Dünya egemenliğine soyunan ABD; uluslararası hukuka aykırı bir anlayışla ve geçmişteki sabıkasına uygun olarak yeni yılın ilk sabahında Venezuela’da haydutluğa soyundu.

Devamını Oku
09.01.2026
Bitmeyen meşruiyet arayışı - Hande Orhon Özdağ

Erdoğan’ın ABD seyahati sırasında, ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, Trump’ın Erdoğan’a “ihtiyacı olanı” verdiğini söylemişti...

Devamını Oku
09.01.2026
Sermaye imparatorluğu - Kaan Eroğuz

Tüm dünya yeni yılı Amerikan emperyalizminin Venezüella’ya saldırısı ve devlet başkanı Nicolas Maduro ile eşi Cilia Flores’in bir savaş suçlusu gibi ABD’ye kaçırılması olayıyla karşıladı

Devamını Oku
08.01.2026
Yargı kısıntısı - Suna Türkoğlu

Anayasa Mahkemesi, 16.7.2010 tarihli E:2010/29 K:2010/90 sayılı kararında hukuk devletini “insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, anayasanın ve yasaların üstünde yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlet” olarak tanımlamıştır.

Devamını Oku
08.01.2026
Venezüella’da ABD darbesi - Hikmet Sami Türk

3 Ocak 2025 sabaha doğru Venezüella Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşi Cilia Flores, ABD Başkanı Donald Trump’ın emriyle ABD ordusunun özel görev birimi Delta Force timleri tarafından yataklarından alınarak kaçırıldı; ABD’ye yönelik uyuşturucu kaçakçılığı ve terörizm iddialarıyla yargılanmak üzere New York’a götürüldü.

Devamını Oku
07.01.2026
Liyakat, adalet, açılım: Türkiye masada... - Gani Aşık

“Vatanımız cennet, sofralarımız bereket ve idaremiz merhamet” sloganı ile iktidar olan intikamcı siyasal İslam; foyasının çıkması, yurttaşın bıkması ve devletin kokuşması ile 23 yıllık fetret döneminin sonuna gelmiş görünüyor.

Devamını Oku
07.01.2026
Türkiye 2026'dan ne bekliyor? - Necdet Adabağ

Ünlü İtalyan şair-yazarı Giacomo Leopardi “Takvim Satıcısı” adlı denemesinde bir yılbaşı öncesinde takvim satıcısına, gelecek yılın nasıl olacağını sorar, sorunun yanıtını beklemeden gelecek yılın yaşadıkları yıldan farklı olmayacağını; acı ve ıstırapların süreceğini, iç ağrılarının dinmeyeceğini söyler.

Devamını Oku
07.01.2026
Harita üzerinde mütalaa etmek - Nejat Eslen

Mustafa Kemal Atatürk, “Ben siyasi meseleleri de askeri vaziyetlerde olduğu gibi harita üzerinde mütalaa ederim” demiştir.

Devamını Oku
06.01.2026
Vicdanı altınla değil, hakikatle tartmak - Abdullah Dörtlemez

Atinalı Timon, Shakespeare’in kaleminde cömertliğiyle tanınan, dostlarına servetini açan ama karşılığında nankörlük ve ihanet gören bir karakterdir.

Devamını Oku
06.01.2026
Ayrıştırma mı, bütünlük mü? - Necdet Ersoy

Ülkemizde her düzeyde devlet görevlisi, siyasetçiler ve kanaat önderleri, söylemlerinde toplumun bir bütün olduğunu ifade etmek için yurdumuzdaki bütün etnik grupların isimlerini sayıp sonra da “Biz hepimiz kardeşiz” gibi birlik ifade eden bir söylemi kullanmaktadırlar.

Devamını Oku
04.01.2026
Toplumsal çürüme ve mücadele - Coşkun Özdemir

Kaygılar içinde yaşadığımız koca bir yıl geçti.

Devamını Oku
03.01.2026
Sahipsiz hayvanlar ve ‘tek sağlık’ - Ülgen Zeki Ok

İnsan sağlığını korumakla birlikte hayvan ve çevre sağlığının da korunması gerektiğine temellenen “tek sağlık” anlayışı, farklı alanlarda, farklı düşünebilen beyinlerin uyum içinde çalışmalarının yarattığı sinerji ile hızla yayılıyor.

Devamını Oku
03.01.2026
Her şey bizim elimizde - Yüksel Işık

Doğanın yasası bu, bir yılı daha tarihteki yerine yolcu ediyoruz.

Devamını Oku
02.01.2026
2026'da Türk ordusu - Cumhur Utku

Filmi geri saralım.

Devamını Oku
02.01.2026
Liyakat kurumu - Ülkü Sarıtaş

Türk Dil Kurumu sözlüğündeki tanıma göre, kökeni Arapça olan liyakat kelimesinin anlamı; bir kimsenin, kendisine iş verilmeye yeterlilik, uygunluk ve yaraşırlık durumunda olmasıdır.

Devamını Oku
01.01.2026
Mustafa Necati'yi düşünürken - Mustafa Gazalcı

Her yılbaşı geldiğinde gencecik yaşında talihsiz bir biçimde yitirdiğimiz Milli Eğitim Bakanı Mustafa Necati’yi düşünürüm.

Devamını Oku
01.01.2026
Umut korkuyu yensin - Abdullah Yüksel

2025’in omuzlarımızda bıraktığı ağırlıkla giriyoruz yeni yıla.

Devamını Oku
31.12.2025
İyilik biriktirenlerin yolu - Serpil Güleçyüz

Yeni bir yıla, bin bir umutla merhaba derken tartışmaların dayatmaların gölgesinde, bizi biz yapan değerlerimizden ne kadar uzaklaştığımızı fark ediyoruz.

Devamını Oku
31.12.2025
Cumhuriyetin kurucu felsefesine dönüş - Basri Gürsoy

Türkiye bugün yalnızca bir iktidar değişimi tartışması yaşamamaktadır.

Devamını Oku
31.12.2025
Askeri hastanelerin yeniden açılması - Dr. Süleyman Kalman

Sıkça gündeme gelen askeri hastanelerin yeniden açılması yönündeki tartışmalar, yalnızca yönetsel bir düzenleme sorunu değil, görünüşte ani ama belki de “bile bile” yapılmış bir yanlıştan dönmenin ve silinmeye yeltenilmiş Cumhuriyetin sağlık belleği ile kurulan ilişkinin de bir göstergesidir.

Devamını Oku
30.12.2025
Barış üzerine bir deneme - Av. Ekrem Demiröz

Savaş kabadır, çirkindir ve acımasızdır.

Devamını Oku
30.12.2025
Yeni bir toplumsal yalnızlık - Dr. Alper Demir

Türkiye’de son yıllarda yaşanan siyasal gerilimler, derinleşen kutuplaşma ve kamusal alanın giderek daralması, artık yalnızca güncel siyasetin değil, toplumsal yapının kendisinin sorgulanmasını zorunlu kılıyor.

Devamını Oku
29.12.2025
Yıl biterken... - Erol Ertuğrul

23 yıldır Türkiye hak etmediği acıları yaşıyor.

Devamını Oku
28.12.2025
Mustafa Kemal’in Ankara’ya gelişi: Kızılca Gün - Hüner Tuncer

Birinci Dünya Savaşı sonucunda Osmanlı topraklarını Avrupa devletleri arasında paylaştıran Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında, Mustafa Kemal’in öncelikli düşüncesi, “ulusal birlik” düşüncesiydi.

Devamını Oku
27.12.2025
Su kıtlığına doğru... - İsmail Özcan

Herkesin bildiği üzere yaşadığımız dünyanın insanlar ve tüm canlılar için olmazsa olmaz iki büyük nimetinden biri hava, diğeri sudur.

Devamını Oku
27.12.2025
Devlet geleneği, demokrasi ve vicdan - Halil Sarıgöz

Dün İsmet İnönü’yü aramızdan ayrılışının 52’nci yılında andık..

Devamını Oku
26.12.2025
‘Asgari’ sömürü - Aydın Öncel

Aralık ayının son günlerinde yaşanan “asgari ücret” tartışmalarında gelenek bu yıl da bozulmadı!

Devamını Oku
25.12.2025
İBB davasında yargılama süresi - Hikmet Sami Türk

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) hakkındaki yolsuzluk iddianamesiyle İstanbul 40. Ağır Ceza Mahkemesi’nde 12.12.2025’te başlayan ve ilk duruşmasının 9 Mart 2026 günü yapılmasına karar verilen davada hedeflenen yargılama süresi, mahkeme tarafından en çok 12 yıl 6 ay olarak belirlendi.

Devamını Oku
24.12.2025
Menemen Devrim Şehitleri Anıtı ve Cumhuriyet -

Yunus Nadi: “Kubilay timsalini taziz için ne yapsak yerinde olacağına şüphe yoktur.

Devamını Oku
23.12.2025
Kubilay olayının anlattıkları - Osman Selim Kocahanoğlu

23 Aralık 1930 salı günü, Menemen’de insanlık tarihi- nin en hunhar cinayetlerinden bi- ri işlendi.

Devamını Oku
23.12.2025
Cumhuriyetimizin vazgeçilmez değeri - Azmi Kişnişci

“Eşitlik”, Cumhuriyetin yalnızca hukuki bir ilkesi değil; toplumsal yaşamımızın adalet duygusunu ayakta tutan temel dayanaklarından biridir.

Devamını Oku
22.12.2025
Büyüyen eşitsizlik, yaygınlaşan yoksulluk - Sıtkı Ergüney

Ekonomide; fiyatlar genel düzeyindeki; artış “enflasyon”, gerileme “deflasyon”, duraklama ile birlikte yaşanan artış da “stagflasyon” olarak tanımlanır.

Devamını Oku
20.12.2025
Yenilmezlikler ve dokunulmazlıklar - Cengiz Kuday

Tarih, bazen büyük savaşlarla değil; küçük, sessiz ve ilk bakışta sıradan görünen olaylarla yön değiştirir.

Devamını Oku
20.12.2025
Hayvancılıktaki yol ayrımı - Gülay Ertürk

Türkiye bugün hayvancılıkta çok kritik bir eşiğe geldi.

Devamını Oku
19.12.2025