Büyük eğitimcimiz İsmail Hakkı Tonguç’u, aramızdan ayrılışının 65. yıldönümünde, dün Ankara Cebeci’deki gömütü başında andık.
23 Haziran 2025, günlük güneşlik bir haziran günüydü. CHP Eğitimden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Suat Özçağdaş, Cumhuriyet gazetesi yazarı, gazeteci Işık Kansu’nun başkanlığını yaptığı İsmail Hakkı Tonguç Belgeliği Vakfı yöneticileri, Köy Enstitüsü kuruluşlarının temsilcileri, Ankara’dan, Hasanoğlan’dan, Antalya’dan gelen Tonguç sevenler bir kez daha bir aradaydık.
Konuşmacılar, Tonguç’un özyaşamını, hizmetlerini, iş eğitimine dayalı Köy Enstitülerini anlattı. 23 yıllık AKP iktidarı döneminde altı oyulan, dinselleştirilen, paralı duruma getirilen, niteliksiz eğitimden yine Tonguç’un eğitim ilkeleriyle nitelikli, laik, bilimsel eğitimin kurulabileceğini vurguladılar.
PARASIZ BİR EĞİTİM
İsmail Hakkı Tonguç eğitimin, özellikle ilköğretimin, her çocuk için temel bir hak olduğunu savundu. İlköğretim Genel Müdürü olduğu yıllarda arkadaşlarıyla birlikte kurduğu Köy Enstitüleri sistemiyle bunu gerçekleştirmek için çalıştı. Sömürüsüz bir toplum, parasız bir eğitim için çırpındı.
Ölümünden kısa bir süre önce 27 Mayıs 1960 İhtilâli olunca hazırlanacak yeni anayasaya girmesi için “ilköğretim hakkından bütün çocukların yararlanması” adına bir metin kaleme aldı. Bu metinde zorunlu, parasız olan ilköğretimden, her çocuğun “Çağdaş okul binasında okumasının ve eğitilmesini, kitaplardan, öğretim araçlarından, taşıt araçlarından parasız yararlanmasının” hakkı olduğunu belirtti. (Dr. Engin Tonguç, Bir Eğitim Devrimcisi, İsmail Hakkı Tonguç.-Yaşamı, Öğretisi, Eylemi. YKKED Yayını, 2007)
CEBECİ GÖMÜTLÜĞÜNDE YATAN TARİH
Cumhuriyet eğitimine, sanatına, kültürüne hizmet etmiş nice değerli insan Ankara Cebeci gömütlüğünde yatar.
İsmail Hakkı Tonguç’u andığımız törenden sonra, bu değerli kişilerin kimilerini ziyaret ettik. Önce, Atatürk’ün isteğiyle yan yana gömülen üç devrimci Milli Eğitim Bakanının gömütlerini ziyaret ettik. Medreseleri kapatarak Öğretim Birliğini getiren Vasıf Çınar, andımızın yazarı Dr. Reşit Galip, yeni abece’yi, karma eğitimi getiren devrimci bakan Mustafa Necati. Üçü de genç yaşta ayrılmış aramızdan.
Ardından Tonguç’un yol arkadaşı, birlikte Köy Enstitüleri kurdukları, eğitimimizi her alanda yücelten Hasan Âli Yücel’in gömütüne gittik. O da Tonguç gibi mütevazı bir gömütte, eşi ve çocuklarıyla birlikte yan yana çam ağaçlarının altında yatıyordu. Oradan Cumhuriyet eğitiminin yıldızlarından Nafi Atuf Kansu’nun gömütünü ziyaret ettik. Muammer Aksoy’a, Uğur Mumcu’ya eğitimci Abdullah Özkucur’un anılarına saygılarımızı sunmayı unutmadık.
Tonguç’un oğlu Dr. Engin Tonguç’un 2011’de kurduğu, yaklaşık 10 bin belgenin korunup geliştirdiği bir vakıf olan İsmail Hakkı Tonguç Belgeliği Vakfı, Tonguç’la ilgili belgeleri, fotoğrafları, kitapları özenle koruyarak araştırmacıların hizmetine sunuyor. Vakıf, Tonguç’un eğitim ilkeleri doğrultusunda uygulamalı eğitim veren kişi ve kuruluşlara ödül veriyor. İlki Bursa İnegöl’de bir okula verilen ödül, bu yıl da Tonguç Eğitim Uygulama Ödülü, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı’na bağlı “Ders Belgeliği İşliği” öğrencilerine sunuldu.
YAPITLARIYLA HEP YAPILACAK
İsmail Hakkı Tonguç eğitim tarihimizde hizmetleriyle, yapıtlarıyla derin izler bırakmıştır. Yapıtlarından Köyde Eğitim (1938), Canlandırılacak Köy (1947), Eğitim Yoluyla Canlandırılacak Köy (1939) Öğretmen Ansiklopedisi ve Pedagoji Sözlüğü (1952), Köy Enstitüleri ilkeleri bugün de yolumuzu aydınlatmaktadır.
Çağdaş, ileri ülkelerde benzerleri görüldüğü gibi ülkemizde de özerk çalışan Köy Enstitüleri ve Tonguç Araştırma Enstitüsü kurulmalıdır.
MUSTAFA GAZALCI
16. VE 22. DÖNEM DENİZLİ MV., EĞİTİMİ
