Zbigniew Brzezinski’nin ifadesi ile Avrasya (Avrupa-Asya) satranç tahtasıdır. Jeostrateji ise satranç oyunu gibidir. Hünerli stratejistlerin coğrafya üzerinde yaptığı hünerli hamleler, bölgesel jeopolitik dengeleri etkileyebilir, hatta değiştirebilir ve hatta küresel etkiler yapabilir.
Küresel güç mücadelesinde Çin’in ABD’ye üstünlüğü, imalat kapasitesi ve Kuşak Yol Girişimi ile jeopolitik nüfuz alanını genişletmesidir. ABD ise Kuşak Yol Girişimi içindeki kritik bölgelerde etkili olarak, sorunlar oluşturarak Çin’in yükselişini dizginlemeye çalışmaktadır. Güncel Zengezur Koridoru meselesi de böyledir.
ORTA KUŞAK’IN ÖNEMİ ARTIYOR
Kuşak ve Yol Girişimi içinde Rusya’dan geçen kuzey koridor, Ukrayna savaşı nedeni ile tıkanmış ve önemini yitirmiştir. Deniz yolu ise özellikle Kızıl Deniz ve Basra körfezindeki güvenlik risklerinin etkisi altındadır. Çin’i Türkistan (Orta Asya) üzerinden Güney Kafkasya’ya ve Anadolu üzerinden Avrupa’ya bağlayan Orta Kuşak ise daha kısa, daha hızlı ve daha güvenli koridordur. Bu nedenlerle Çin için önemi giderek artmaktadır. Türkiye ise coğrafyası ile yalnızca Orta Koridor’un Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan transit yolu değil, bu projenin kilit önemdeki oyuncusudur.
Orta Koridor aynı zamanda, Türkiye’yi Türk dünyasına bağlayan jeostratejik eksendir. Orta Koridor, Bakû-Tiflis-Kars hattında halen çalışmaktadır. Türkistan üzerinden Çin’den gelen kargo Gürcistan limanları aracılığı ile Karadeniz üzerinden veya Türkiye’nin demiryolu hattı ile Avrupa’ya aktarılmaktadır. Mevcut sorunlarına ve yatırım gereksinimlerine karşın, Orta Koridor ile 2024 yılında toplam kargo taşıması yüzde 60 artarak 4.5 milyon ton olarak kaydedilmiştir. ABD’nin 99 yıllığına kiraladığı Zengezur kritik geçiş bölgesi ile gündeme gelen Türkistan-Azerbaycan-Nahçıvan-Türkiye hattı tek başına Orta Koridoru oluşturmayacaktır. Bu hat Gürcistan’dan geçen hat ile birlikte genişleyerek ve tüm Güney Kafkasya’yı kapsayarak Orta Koridoru oluşturacak ve Orta Koridor olarak tanımlanacaktır.
ZENGEZUR KORİDORU FIRSATTIR
ABD tarafından kontrol edilmesi ciddi riskler taşısa da Zengezur yolunun çalışması ile birlikte Orta Kuşak, Türkiye demiryolu ve karayolu hatları ile Avrupa’ya bağlanabileceği gibi yapılacak yatırımlarla koridor İskenderun ve Mersin limanlarına da bağlanabilecektir. Böylece Türkiye, Orta Kuşağı Doğu Akdeniz, Ortadoğu, Avrupa ve Afrika ile irtibatlandıran önemli transit ve lojistik merkezine dönüşebilecektir.
Uyguladığı politikalara karşı olsak bile ABD’nin Zengezur Koridoru’nu 99 yıllığına kiralayarak, Çin’e karşı Orta Kuşak üzerinde kritik bu bölgeyi kontrol altına alarak Avrasya satranç tahtasında önemli jeostratejik hamle yaptığını kabul etmek gerekir. Aslında ABD, bu hamle ile attığı bir taş ile birkaç kuş vurabilmiştir.
ASIL HEDEF ÇİN
Çin’den henüz ciddi bir reaksiyon gelmese bile ABD’nin bu hamlesinin asıl hedefi Çin’dir ve ABD Zengezur’u kontrol ederek bu bölgeden geçecek Çin mallarını denetleme ve gerektiğinde yavaşlatma veya engelleme yeteneği elde etmiştir.
ABD ayrıca bu hamle ile İran’ın kuzeyine yerleşmiş, Güney Kafkasya’da Azerbaycan ile Ermenistan’ı kendi eksenine çekerek Rusya’nın aleyhine nüfuzunu artırmış, bu coğrafyada jeopolitik dengeleri değiştirmiştir. Yıllardır Ukrayna savaşına kilitlenen Rusya ise uzayan bu savaşın bedelini Güney Kafkasya dahil, çevre coğrafyalarda ödemektedir.
Türkiye’ye gelince... Orta Kuşak Türkiye için önemli bir koz, jeostratejik maniveladır. Orta Kuşak Türkiye için jeopolitik ödüldür. Bu ödül ancak jeopolitik akıl ile hak edilebilir.
NEJAT ESLEN
EMEKLİ TUĞGENERAL
