“Derin devlet” belasının iyi bir tanımını bulmak için araştırma yaparken Erol Mütercimler’in bu konuda verdiği fetvaya takıldım. Okuyalım:
“Uluslararası ilişkiler uzmanı Dr. Erol Mütercimler, Sözcü TV’de katıldığı programda derin devlet kavramını halkın ve devletin kültürel birikiminden kaynaklanan bir refleks olarak değerlendirdi. Mütercimler, derin devletin özel bir yapı olmadığını, tarihsel süreçlerde halkın kendisi olduğunu belirterek bu durumun Kemalist hareket gibi örneklerle ortaya çıktığını ifade etti. Bu açıklamalar, Bülent Kuşoğlu’nun devlet aklı üzerine yaptığı yorumların ardından gündeme geldi. Uzman, derin devlet tartışmalarının tarihsel ve kültürel boyutlarına işaret etti.” (Sözcü, 4.6.2026)
Erol Mütercimler’in sanki “derin devlet”in hiçbir dilde karşılığı yokmuş gibi tanım yapıp konuşması canımı sıktı. Düşünceye hakaret gibi geldi.
Mütercimler’e göre, derin devlet özel bir şey değilmiş, tarihsel süreçlerde derin devlet halkın kendisiymiş, Kemalist hareket bir derin devlet marifetiymiş. Bülent Kuşoğlu’nun devlet aklı üzerine yaptığı yorumlar bir başka yazının konusu. Kuşoğlu benim bu konuda yazdıklarımı okudu mu acaba?
Fransızca Google’da “derin devlet” konusunda yazanları çevirileriyle birlikte aynen aktarıyorum:
“L’expression ‘État profond’ (de l’anglais deep state et du turc derin devlet) désigne un réseau occulte ou une hiérarchie parallèle, souvent composée de membres des services de renseignement, de l’armée, de la justice et de l’administration, qui détiendrait le pouvoir réel au sein d’un pays, indépendamment du gouvernement élu. Ce concept, qui varie selon les contextes géopolitiques, recouvre différentes réalités.”
“‘Derin devlet’ terimi (İngilizce ‘deep state’ ve Türkçe ‘derin devlet’ kelimelerinden türetilmiştir), genellikle istihbarat servisleri, ordu, yargı ve idare üyelerinden oluşan ve seçilmiş hükümetten bağımsız olarak bir ülke içinde gerçek gücü elinde bulundurduğu iddia edilen gizli bir ağ veya paralel hiyerarşiyi ifade eder. Jeopolitik bağlamlara göre değişen bu kavram, farklı gerçeklikleri kapsar.”
Fransızca metinde gördüğümüz gibi meğer “derin devlet”in İngilizcesi de varmış ve “deep state” imiş. “Derin devlet” kavramının Arnavutça karşılığı da var: “shteti i thellë”dir. Bu ifade, İngilizcedeki “deep state” tabirinin doğrudan çevirisi olarak siyasi literatürde ve medya tartışmalarında kullanılmaktadır. “Genellikle çıkar grupları tarafından desteklenen bir grup insan...”
La bureaucratie administrative et l’inertie de l’État
Dans les démocraties occidentales, le terme est souvent utilisé pour décrire le poids des hauts fonctionnaires et des institutions pérennes (diplomatie, forces armées). Ces rouages peuvent, par leur inertie ou leurs intérêts propres, résister ou freiner les orientations politiques des dirigeants élus.
İdari bürokrasi ve devlet ataleti
Batı demokrasilerinde bu terim, genellikle kıdemli devlet memurlarının ve uzun süredir var olan kurumların (diplomasi, silahlı kuvvetler) etkisini tanımlamak için kullanılır. Bu mekanizmalar, ataletleri veya kendi çıkarları aracılığıyla seçilmiş liderlerin siyasi yönlendirmesine direnebilir veya engelleyebilir.
Komplo teorileri: Son yıllarda bu terim, komplo teorileri bağlamında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu bağlamda, dünya siyasetini ve demokratik kurumları perde arkasından manipüle ettiği varsayılan gizli, karanlık ve kötü niyetli bir kliği ifade eder. Bu kavramın tarihsel kökenleri ve farklı yorumları hakkında daha fazla bilgi edinmek için Vikipedi’deki ansiklopedik analizlere ve başka dillerdeki portallardaki tanımına başvurabilirsiniz.
État profond-Wikipédia
L’État profond (calque de l’anglais deep state, lui-même un calque du turc derin devlet, aussi appelé État souterrain) fait référe...
Derin devlet (İngilizce “deep state”in doğrudan çevirisi olup bu da Türkçe “derin devlet” deyiminin 4 Haziran 2026 doğrudan çevirisidir ve yeraltı devleti olarak da adlandırılır) şu anlama gelir: Genellikle çıkar grupları tarafından desteklenen ve temel rolleri olan bir grup insan.
4 Haziran 2026 tarihli Sözcü gazetesinde yayımlanan haber: “Dr. Erol Mütercimler Sözcü TV’de yorumladı: Derin devlet halkın kendisi. Bülent Kuşoğlu’nun sözleriyle gündeme gelen devlet aklı tartışması hakkında konuşan Mütercimler: ‘Derin devlet mesela Kemalist harekettir, reflekstir.’
“Kemal Kılıçdaroğlu’nun ‘45 yıllık yol arkadaşı’ Bülent Kuşoğlu’nun, Cumhurbaşkanı R.T. Erdoğan sonrası kaos olacağını belirtip ‘Devlet aklı bir şeyler planlıyor’ ifadesini kullanması tepkilere sebep oldu. Uluslararası ilişkiler ve strateji uzmanı Dr. Erol Mütercimler ise Sözcü TV’deki Karşı Karşı’ya programında ‘devlet aklı’ tartışmasını yorumladı. Dr. Mütercimler şunları söyledi: ‘İttihat Terakki’nin tavrı, refleksi derin devlet aklıdır. Derin devlet herhangi bir organizasyon, dernek, parti, cemiyet falan değildir. Derin devlet reel devletin zaten içindedir. Derin devlet halkın kendisidir. Mesela Kemalist harekettir. Mustafa Kemal’in ve halkın yapmış olduğu hareket derin devlet refleksidir. Derin devlet tarihsel süreç içinde devletlerin kültürel birikiminden ortaya çıkar. İşte o zaman ülkelerin halkları ayağa kalkar. İşte derin devlet budur.’”
Dr. Erol Mütercimler uluslararası betonlaşmış ortak tanımları kendince tanımlamaya kalkıyor ve illegal olan “derin devlet”i legalleştiriyor. Bu nedenle “derin devlet”in uluslararası tanımını bir kez daha yazıyorum:
“‘Derin devlet’ terimi (İngilizce ‘deep state’ ve Türkçe ‘derin devlet’ kelimelerinden türetilmiştir), genellikle istihbarat servisleri, ordu, yargı ve idare üyelerinden oluşan ve seçilmiş hükümetten bağımsız olarak bir ülke içinde gerçek gücü elinde bulundurduğu iddia edilen gizli bir ağ veya paralel hiyerarşiyi ifade eder. Jeopolitik bağlamlara göre değişen bu kavram, farklı gerçeklikleri kapsar.”
Demek ki bu tanımlar varken Dr. Erol Mütercimler’in kendince tanımlar yapmasına Türkçenin gereksinimi yoktur!!!
