Soru: Demirci ustasıyım. Özbekistan’da inşaat işi yapan bir Türk firması beni de Özbekistan’daki inşaat işyerinde çalıştırmak üzere götürmek istiyor. Orada çalıştığım sürede herhangi bir mağduriyet yaşamamak adına sosyal güvenlik haklarımı öğrenmek istiyorum. Ali M.
Ülkemiz ile Özbekistan arasında sosyal güvenlik sözleşmesi henüz imzalanmamıştır. Türk işverenler tarafından ülkemizle sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelere götürülen Türk işçileri hakkında gerek 5510 sayılı kanun gerekse Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde hükümler bulunmakta olup bu sigortalılar 5510 sayılı kanunun 5. maddesinin (g) bendi kapsamında kabul edilmekte ve 4/a kapsamında sigortalı sayılıp haklarında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaktadır. Bunların uzun vadeli sigorta kollarına; yani malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi prim ödemek istemeleri halinde, haklarında 5510 sayılı kanunun 50. maddesinde Türkiye’de ikamet etme şartı aranmaksızın isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanmakta ve ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri 4/a kapsamında sayılmaktadır. Yine, bunlar yurtdışında geçen hizmet sürelerini 3201 sayılı kanun kapsamında borçlanmak suretiyle geçerli saydırabilmektedirler.
5510 sayılı kanunun 5/(g) maddesi kapsamındaki sigortalıların Türk işverenler tarafından yurtdışına götürülmesinde belirli bir prosedürün izlenmesi gerekmektedir. Çünkü bu sigortalılarla ilgili olarak Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) nezdinde yapılması gereken işlemler bulunmaktadır.
İŞKUR nezdinde; işverenlerce yurtdışına işçi götürülmeden önce İŞKUR’a başvurma zorunluluğu bulunmaktadır. Yabancı bir ülkede Türkiye’den işçi götürerek çalıştırmak isteyen firmaların işçi teminine veya yurtdışında işçi olarak çalışmak isteyenlerin yurtdışına gönderilmesine aracılık etme konusunda, İŞKUR ve bürolar yetkili kılınmıştır. Firmalar yurtdışında çalıştıracakları işçileri, İŞKUR kayıtlarından veya bürolar aracılığı ile temin edebilecekleri gibi, kendileri tarafından temin edilen işçileri yine İŞKUR tarafından istenen belgelerle birlikte, hizmet akdini İŞKUR’a onaylatmak kaydıyla yurtdışına götürebilmektedirler. Yani işçi götürme izni ve bildirim işlemleri için İŞKUR tarafından hizmet sözleşmeleri incelenip, uygunluk denetimi yapılarak onay verilmektedir. İşçinin ücret, barınma ve sigorta durumu kontrol edilmektedir.
SGK nezdinde, bu işlemler 5510 sayılı kanunun 5/(g) maddesi kapsamında yapılmaktadır. Yurtdışına sigortalı götürecek işverene ait işyeri, Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulu ve tescilli olmalıdır. Yabancı ülke mevzuatına göre kurulan firmalarca yurtdışında gerçekleştirilen işlerde çalıştırılan Türk vatandaşları hakkında bu madde hükümleri uygulanmamaktadır.
İşverenler, yurtdışında yapacakları işi, yeni tescil ettirecekleri işyeri dosyasından bildirilecek sigortalılarla gerçekleştireceklerse; işyeri merkezlerinin bağlı olduğu üniteye işyeri dosyası tescil ettirerek sosyal sigorta yükümlülüklerini bu dosyadan yerine getirmektedirler. İşyeri bildirgesi ekine, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 29. maddesinde sayılan belgelerden ayrı olarak işin alındığını, belgeleyen sözleşme örneği ile ilgili ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Dış Temsilciliği yazısı veya Ticaret Bakanlığı’nca düzenlenecek belge eklenmektedir. SGK tarafından, Türk işçiler ve işverenleri tarafından düzenlenerek Türkiye İş Kurumu’nca onaylanan yurtdışı hizmet akdindeki işe başlama tarihi esas alınarak işyerlerinin tescili yapılmaktadır.
5510 sayılı kanunun 82. maddesi ile yurtdışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerini çalıştıran işverenler için prime esas kazancın üst sınırı 1/10/2014 tarihinden itibaren asgari ücretin 3 katı olarak belirlenmiş olup işverenler sigortalıların kısa vade ve genel sağlık sigortası primlerini bu tutar üzerinden ödeyeceklerdir. Ancak isteğe bağlı sigorta primleri sigortalıların kendileri tarafından ödendiğinden asgari ücretle bunun 9 katı arasında beyan ettikleri tutar üzerinden isteğe bağlı sigorta primi ödemeye devam edeceklerdir.
Buna göre,
Özbekistan’da çalışmanız halinde;
- Hizmet süreleriniz 4/a kapsamında sigortalılık olarak kabul edilecektir.
- İşveren zorunlu olarak prime esas kazançlarınızdan kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primi kesecektir. Bu primleri ödeme yükümlülüğü işverene aittir.
- Özbekistan’daki çalışmalarınızın emeklilik işlemlerinizde değerlendirilebilmesi için isteğe bağlı sigortalı olmak suretiyle malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi (yüzde 21 oranında) ödemeniz gerekmektedir. İsteğe bağlı sigortalılığınız yurtdışında çalışmaya başladığınız tarihte başlatılıp çalışmanızın bittiği tarihten itibaren sonlandırılacaktır. Ödeyeceğiniz isteğe bağlı sigorta primleri 4/a kapsamında sayılacaktır.
- İsteğe bağlı sigortalı olmamanız halinde, dilerseniz bu süreleri daha sonra 3201 sayılı kanun kapsamında yurtdışı hizmet borçlanması yapmak suretiyle geçerli saydırabilirsiniz.
- Olası bir iş kazası geçirmeniz halinde, hakkınızda kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası) uygulandığından, bu sigorta kollarından gerekli yardımlar yapılacaktır.
SORULARINIZ İÇİN
nergis.simsek@cumhuriyet.com.tr adresine e-posta yollayabilirsiniz.
