Cumhuriyete sahip çıkmak - Prof. Dr. Can Ceylan
Olaylar Ve Görüşler
Son Köşe Yazıları

Cumhuriyete sahip çıkmak - Prof. Dr. Can Ceylan

13.05.2025 08:25
Güncellenme:
Takip Et:

16 Nisan 2017 anayasa değişikliği referandumunda anayasanın çok sayıda maddesi için değişiklikler oylandı. Yüzde 51.41 evet oyu ile kabul edilen değişiklik paketindeki en kritik maddeler; yürürlükteki parlamenter sistemin kaldırılarak yerine partili başkanlık sisteminin getirilmesi, başbakanlık makamının ortadan kaldırılması, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun (HSYK) yapılanmasında değişiklikler yapılması idi. Bu şekilde demokratik parlamenter sistem yerini; yürütmenin başının, aynı zamanda cumhurun da başı olduğu, demokratikliği tartışılır sancılı bir sisteme bıraktı.

Burada en önemli paradoks, cumhurbaşkanının partili olması ile aynı zamanda yürütmenin de başında olduğu için kendisine oy vermeyen halk kesimlerine nasıl eşit mesafede duracağıydı. Nitekim 2018 ve 2023 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yüzde 47 gibi neredeyse halkın yarısını temsil eden büyük bir halk kitlesi cumhurun başında olmasına onay vermemiş oluyordu. Bunun en çarpıcı sonuçlarından birisi de cumhurbaşkanına hakaret davalarının sayısındaki dikkat çekici artışlar olmuştur.

Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan verilere bakıldığında; Recep Tayyip Erdoğan’ın partili cumhurbaşkanlığına geçilmeden önceki 2015- 2017 yılları arasındaki dönemde; cumhurbaşkanına hakaret iddiasıyla TCK kapsamında açılan dava sayısı toplam 8 bin 407 iken (ortalama yıllık 2 bin 802), partili cumhurbaşkanlığına geçildikten sonra 2018-2020 yılları arasında bu sayı 30 bine yükselmiştir. Bu sayının önceki 2001-2013 arası 13 yıllık sürede toplam 933 olduğuna bakıldığında hakaret davası sayılarının partili cumhurbaşkanlığı sistemine geçilmesi ile uçuşa geçtiği görülmektedir.

Sonuç olarak cumhurun başının partili olması, yapılan eleştirilerin siyasi bir parti başkanına değil, cumhurbaşkanına ya da devlete yapılmış olduğu değerlendirilmesine yol açarak demokrasinin ana unsuru olan ifade özgürlüğü açısından büyük bir sorun oluşturmaktadır.

ALGI YÖNETİMİ

TBMM başkanvekili ve DEM Parti milletvekili Sırrı Süreyya Önder’in ölümüyle, kendisinin bazı söylemlerinin yeniden gündeme getirilmesi; “Cumhuriyetin halkın belirli kesimleri arasında ayrımcılık yaptığı, zorba bir yönetim şekli olduğu” gibi etekteki taşları döken bazı yorum ve imaları da ortaya çıkarttı. Bu değerlendirmelerin Cumhuriyetin artık yeni bir yönetim şekline evrilmesi gerektiğini imlemek isteyenler tarafından yapıldığını ya da bu kesim için fırsat yarattığını söylemek; ılımlı İslam savunucusu siyasal iktidarın anayasayı değiştirme plan ve söylemlerine bakıldığında hiç de yanlış olmaz.

Lafı dolandırmadan, açıkça ifade etmek gerekirse; kimse yakın tarihimizdeki hak ve hukuk tanımazlığı, emek sömürücülüğünü, adil olmayan gelir paylaşımını, köşe dönücülüğü, işbirlikçiliği Cumhuriyete, Cumhuriyetin hayırsızlığına yüklemek gafletine düşmemeli.

Cumhuriyet, padişahın kul köle düzenini yıkıp, halka birey olma özgürlüğünü veren, köylüsüne, işçisine sahip çıkan, yücelten, kimsesizlerin kimsesi olmayı önceleyen, demokratik bir rejim olarak “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” anlayışıyla kurulmuştur. Ardından yapılan devrimler, uygulamaya koyulan ilkeler ve kalkınma hamleleri de bütün dünyanın dikkatini çekmiş, takdirini kazanmıştır.

TARİHSEL GERÇEKLER

Yine kimse kurulan İstiklal Mahkemelerini diline dolamasın. İstiklal Mahkemeleri, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında ayaklanma çıkaran ve yağmaya kalkışanları, bozguncuları, orduya ait silah ve mühimmatı çalanları, casusları, asker kaçaklarını ve bağımsızlık hareketini engelleme amacıyla propaganda yapanları yargılamak için kurulan mahkemelerdir. Aynı şekilde; merkezi yönetime karşı, halkı kışkırtan hilafet taraftarı, şeriat yanlısı ayaklanmalar da gerektiği şekilde bastırılmıştır.

Sonraki süreçte Cumhuriyet ve olmazsa olmazı demokrasi emperyalist çomaklarla çok sayıda darbe görmüş ama yıkılmamış, halkın iradesi ile tekrar ayağa kalkmayı bilmiştir. Namık Kemal’in Hürriyet Kasidesi’nde vurguladığı gibi, “Hakir olduysa millet şanına noksan gelir sanma. Yere düşmekle cevher sakıt olmaz kadrü kıymetten.”

Cumhuriyet sonrası dönemde faili meçhuller, zulümler, ayrımcı uygulamalar yapıldığı bir gerçektir. Ancak bunlar Cumhuriyetin değil, onun içinde palazlanmış işbirlikçi faşist zihniyetlerin, fırsatçıların alçaklığından başka bir şey değildir. Farklı bir rejim peşinde koşanlara da sormak gerekir: Sözgelimi, Stalin dönemi sosyalizmi çok mu emekten, adaletten, haktan ve halktan yanaydı? Suudi Arabistan’daki rejim çok mu eşitlikçi, özgürlükçü, demokratik ve çağdaştır?

Her rejim içerisinden, halk düşmanları, çıkarcı güruhlar, işbirlikçi hainler çıkacaktır. Önemli olan bu şer odaklarına fırsat vermeyecek, göz açtırmayacak bir sistemi, “fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür” yurttaş bilincini rejime eklemeyi başarmak, Cumhuriyeti ve değerlerini korumaktır. Başka bir deyişle, halkın egemenliğine ve eşitliğine dayanan Cumhuriyeti, başka bir yönetim şekline devşirmeye çalışmak gaflet, dalalet ve hıyanetten başka bir şey değildir. 

Prof. Dr. Can Ceylan

Yazarın Son Yazıları

Eşsiz bir yurtsever: Rauf Denktaş - Doç. Dr. İhsan Tayhani

Henüz 18-19 yaşlarında bir genç olarak Kıbrıs Türkünün özgürlük savaşımına omuz vermeye başlayan ve 88 yıllık yaşamının büyük bölümünü söz konusu savaşıma adayan Rauf Raif Denktaş, salt özverili bir dava adamı değil, omuzladığı savaşımı, bir devlet kurarak taçlandırmış olan çok yönlü bir liderdir.

Devamını Oku
13.01.2026
Roma yanılgısı ve İran - Prof. Dr. Cengiz Kuday

Mesleğim gereği Amerika Birleşik Devletleri’nde düzenlenen birçok bilimsel toplantıya katıldım.

Devamını Oku
13.01.2026
MESEM ve çocuk işçiliği - Özgür Hüseyin Akış

Sanayi Devrimi’yle birlikte çocuk emeği üretim sürecinde ciddi bir biçimde yer almıştır.

Devamını Oku
12.01.2026
Emperyalizm, Venezuela ve demokrasi - Doğan Ergenç

3 Ocak 2026 günü ABD, Venezuela’ya saldırdı ve Devlet Başkanı Nicolas Maduro ile eşini kaçırıp New York’a getirdi.

Devamını Oku
12.01.2026
Gündelik distopya ve umudumuz - Olcay Bağır

Distopyaların ilki olmasa da en meşhuru Aldous Huxley’in 1932’de basılan Cesur Yeni Dünya romanıdır.

Devamını Oku
10.01.2026
‘Bir bilen’ - Kadir Serkan Selçuk

Türkiye’de seçmen tercihleri, genel olarak sorgulayarak, araştırarak değil geleneksel-ailevi bağların, yakın çevrenin veya bir lidere duyulan hayranlığın etkisiyle yapılır.

Devamını Oku
10.01.2026
Bir haydut devletin resmi: ABD - Doğu Silahçoğlu

Dünya egemenliğine soyunan ABD; uluslararası hukuka aykırı bir anlayışla ve geçmişteki sabıkasına uygun olarak yeni yılın ilk sabahında Venezuela’da haydutluğa soyundu.

Devamını Oku
09.01.2026
Bitmeyen meşruiyet arayışı - Hande Orhon Özdağ

Erdoğan’ın ABD seyahati sırasında, ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, Trump’ın Erdoğan’a “ihtiyacı olanı” verdiğini söylemişti...

Devamını Oku
09.01.2026
Sermaye imparatorluğu - Kaan Eroğuz

Tüm dünya yeni yılı Amerikan emperyalizminin Venezüella’ya saldırısı ve devlet başkanı Nicolas Maduro ile eşi Cilia Flores’in bir savaş suçlusu gibi ABD’ye kaçırılması olayıyla karşıladı

Devamını Oku
08.01.2026
Yargı kısıntısı - Suna Türkoğlu

Anayasa Mahkemesi, 16.7.2010 tarihli E:2010/29 K:2010/90 sayılı kararında hukuk devletini “insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, anayasanın ve yasaların üstünde yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlet” olarak tanımlamıştır.

Devamını Oku
08.01.2026
Venezüella’da ABD darbesi - Hikmet Sami Türk

3 Ocak 2025 sabaha doğru Venezüella Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşi Cilia Flores, ABD Başkanı Donald Trump’ın emriyle ABD ordusunun özel görev birimi Delta Force timleri tarafından yataklarından alınarak kaçırıldı; ABD’ye yönelik uyuşturucu kaçakçılığı ve terörizm iddialarıyla yargılanmak üzere New York’a götürüldü.

Devamını Oku
07.01.2026
Liyakat, adalet, açılım: Türkiye masada... - Gani Aşık

“Vatanımız cennet, sofralarımız bereket ve idaremiz merhamet” sloganı ile iktidar olan intikamcı siyasal İslam; foyasının çıkması, yurttaşın bıkması ve devletin kokuşması ile 23 yıllık fetret döneminin sonuna gelmiş görünüyor.

Devamını Oku
07.01.2026
Türkiye 2026'dan ne bekliyor? - Necdet Adabağ

Ünlü İtalyan şair-yazarı Giacomo Leopardi “Takvim Satıcısı” adlı denemesinde bir yılbaşı öncesinde takvim satıcısına, gelecek yılın nasıl olacağını sorar, sorunun yanıtını beklemeden gelecek yılın yaşadıkları yıldan farklı olmayacağını; acı ve ıstırapların süreceğini, iç ağrılarının dinmeyeceğini söyler.

Devamını Oku
07.01.2026
Harita üzerinde mütalaa etmek - Nejat Eslen

Mustafa Kemal Atatürk, “Ben siyasi meseleleri de askeri vaziyetlerde olduğu gibi harita üzerinde mütalaa ederim” demiştir.

Devamını Oku
06.01.2026
Vicdanı altınla değil, hakikatle tartmak - Abdullah Dörtlemez

Atinalı Timon, Shakespeare’in kaleminde cömertliğiyle tanınan, dostlarına servetini açan ama karşılığında nankörlük ve ihanet gören bir karakterdir.

Devamını Oku
06.01.2026
Ayrıştırma mı, bütünlük mü? - Necdet Ersoy

Ülkemizde her düzeyde devlet görevlisi, siyasetçiler ve kanaat önderleri, söylemlerinde toplumun bir bütün olduğunu ifade etmek için yurdumuzdaki bütün etnik grupların isimlerini sayıp sonra da “Biz hepimiz kardeşiz” gibi birlik ifade eden bir söylemi kullanmaktadırlar.

Devamını Oku
04.01.2026
Toplumsal çürüme ve mücadele - Coşkun Özdemir

Kaygılar içinde yaşadığımız koca bir yıl geçti.

Devamını Oku
03.01.2026
Sahipsiz hayvanlar ve ‘tek sağlık’ - Ülgen Zeki Ok

İnsan sağlığını korumakla birlikte hayvan ve çevre sağlığının da korunması gerektiğine temellenen “tek sağlık” anlayışı, farklı alanlarda, farklı düşünebilen beyinlerin uyum içinde çalışmalarının yarattığı sinerji ile hızla yayılıyor.

Devamını Oku
03.01.2026
2026'da Türk ordusu - Cumhur Utku

Filmi geri saralım.

Devamını Oku
02.01.2026
Her şey bizim elimizde - Yüksel Işık

Doğanın yasası bu, bir yılı daha tarihteki yerine yolcu ediyoruz.

Devamını Oku
02.01.2026
Liyakat kurumu - Ülkü Sarıtaş

Türk Dil Kurumu sözlüğündeki tanıma göre, kökeni Arapça olan liyakat kelimesinin anlamı; bir kimsenin, kendisine iş verilmeye yeterlilik, uygunluk ve yaraşırlık durumunda olmasıdır.

Devamını Oku
01.01.2026
Mustafa Necati'yi düşünürken - Mustafa Gazalcı

Her yılbaşı geldiğinde gencecik yaşında talihsiz bir biçimde yitirdiğimiz Milli Eğitim Bakanı Mustafa Necati’yi düşünürüm.

Devamını Oku
01.01.2026
Umut korkuyu yensin - Abdullah Yüksel

2025’in omuzlarımızda bıraktığı ağırlıkla giriyoruz yeni yıla.

Devamını Oku
31.12.2025
İyilik biriktirenlerin yolu - Serpil Güleçyüz

Yeni bir yıla, bin bir umutla merhaba derken tartışmaların dayatmaların gölgesinde, bizi biz yapan değerlerimizden ne kadar uzaklaştığımızı fark ediyoruz.

Devamını Oku
31.12.2025
Cumhuriyetin kurucu felsefesine dönüş - Basri Gürsoy

Türkiye bugün yalnızca bir iktidar değişimi tartışması yaşamamaktadır.

Devamını Oku
31.12.2025
Askeri hastanelerin yeniden açılması - Dr. Süleyman Kalman

Sıkça gündeme gelen askeri hastanelerin yeniden açılması yönündeki tartışmalar, yalnızca yönetsel bir düzenleme sorunu değil, görünüşte ani ama belki de “bile bile” yapılmış bir yanlıştan dönmenin ve silinmeye yeltenilmiş Cumhuriyetin sağlık belleği ile kurulan ilişkinin de bir göstergesidir.

Devamını Oku
30.12.2025
Barış üzerine bir deneme - Av. Ekrem Demiröz

Savaş kabadır, çirkindir ve acımasızdır.

Devamını Oku
30.12.2025
Yeni bir toplumsal yalnızlık - Dr. Alper Demir

Türkiye’de son yıllarda yaşanan siyasal gerilimler, derinleşen kutuplaşma ve kamusal alanın giderek daralması, artık yalnızca güncel siyasetin değil, toplumsal yapının kendisinin sorgulanmasını zorunlu kılıyor.

Devamını Oku
29.12.2025
Yıl biterken... - Erol Ertuğrul

23 yıldır Türkiye hak etmediği acıları yaşıyor.

Devamını Oku
28.12.2025
Mustafa Kemal’in Ankara’ya gelişi: Kızılca Gün - Hüner Tuncer

Birinci Dünya Savaşı sonucunda Osmanlı topraklarını Avrupa devletleri arasında paylaştıran Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında, Mustafa Kemal’in öncelikli düşüncesi, “ulusal birlik” düşüncesiydi.

Devamını Oku
27.12.2025
Su kıtlığına doğru... - İsmail Özcan

Herkesin bildiği üzere yaşadığımız dünyanın insanlar ve tüm canlılar için olmazsa olmaz iki büyük nimetinden biri hava, diğeri sudur.

Devamını Oku
27.12.2025
Devlet geleneği, demokrasi ve vicdan - Halil Sarıgöz

Dün İsmet İnönü’yü aramızdan ayrılışının 52’nci yılında andık..

Devamını Oku
26.12.2025
‘Asgari’ sömürü - Aydın Öncel

Aralık ayının son günlerinde yaşanan “asgari ücret” tartışmalarında gelenek bu yıl da bozulmadı!

Devamını Oku
25.12.2025
İBB davasında yargılama süresi - Hikmet Sami Türk

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) hakkındaki yolsuzluk iddianamesiyle İstanbul 40. Ağır Ceza Mahkemesi’nde 12.12.2025’te başlayan ve ilk duruşmasının 9 Mart 2026 günü yapılmasına karar verilen davada hedeflenen yargılama süresi, mahkeme tarafından en çok 12 yıl 6 ay olarak belirlendi.

Devamını Oku
24.12.2025
Menemen Devrim Şehitleri Anıtı ve Cumhuriyet -

Yunus Nadi: “Kubilay timsalini taziz için ne yapsak yerinde olacağına şüphe yoktur.

Devamını Oku
23.12.2025
Kubilay olayının anlattıkları - Osman Selim Kocahanoğlu

23 Aralık 1930 salı günü, Menemen’de insanlık tarihi- nin en hunhar cinayetlerinden bi- ri işlendi.

Devamını Oku
23.12.2025
Cumhuriyetimizin vazgeçilmez değeri - Azmi Kişnişci

“Eşitlik”, Cumhuriyetin yalnızca hukuki bir ilkesi değil; toplumsal yaşamımızın adalet duygusunu ayakta tutan temel dayanaklarından biridir.

Devamını Oku
22.12.2025
Büyüyen eşitsizlik, yaygınlaşan yoksulluk - Sıtkı Ergüney

Ekonomide; fiyatlar genel düzeyindeki; artış “enflasyon”, gerileme “deflasyon”, duraklama ile birlikte yaşanan artış da “stagflasyon” olarak tanımlanır.

Devamını Oku
20.12.2025
Yenilmezlikler ve dokunulmazlıklar - Cengiz Kuday

Tarih, bazen büyük savaşlarla değil; küçük, sessiz ve ilk bakışta sıradan görünen olaylarla yön değiştirir.

Devamını Oku
20.12.2025
Hayvancılıktaki yol ayrımı - Gülay Ertürk

Türkiye bugün hayvancılıkta çok kritik bir eşiğe geldi.

Devamını Oku
19.12.2025