Bolu-Kartalkaya’daki yangın faciası 21 Ocak 2025’te meydana geldi. Bu çok acı olayın üzerinden dört aydan fazla bir süre geçmesine karşın, sorumlular hakkında henüz ciddi bir gelişme kaydedilmedi. TBMM’de kurulan araştırma komisyonunda açıklama yapan aileleri, büyük bir acı içerisinde izledik.
Facianın sorumlularını bulmak, onları cezai ve hukuki yönden değerlendirip cezalandırmak ve bu süreçte varsa gerekli düzenlemeleri yapmak devletin görevidir. Sorumluları ortaya çıkarmak zorunda olan devletin ayrıca kamu hukuku yönünden hizmet kusuruna dayalı hukuki sorumluluğu ve hizmet kusurunun içeriğinden kaynaklı olarak kamu görevlilerinin görevi ihmalden kaynaklanan cezai sorumluluğu da bulunmaktadır.
İdare kavramı, bütün kamu tüzel kişilerini ve birimlerini kapsayan bir ifadedir. İdarenin görev, yetki ve sorumlulukları kanunla belirlenir. Bu nedenle de kendi yükümlülüğündeki faaliyetlere ilişkin olarak yürürlüğe koyduğu ikincil mevzuattaki eksiklikler idarenin kanundan kaynaklı sorumluluğunu kaldırmaz. İdarenin gerek hizmet kusuru gerekse kusursuz sorumluluk ilkelerine göre tazmin borcu ile yükümlü olabilmesi için hukuki sorumluluk nedenlerinin varlığının yanısıra tazmin borcunun şartlarının da bulunması gerekir.
Özel sektör tarafından yürütülen faaliyetlerde ise; kuruluşu idarenin iznine, çalışmaları da kontrolüne tabi olan bir alanda, idareyi sorumluluğun dışında tutmak kamu hukuku kuralları karşısında mümkün değildir. Sorumluluk hukukunda zarar, idari eylem veya idari işlem ile illiyet bağı kavramları ışığında Kartalkaya yangını incelendiğinde karşımıza çıkan durum şudur:
Burada gerçekleşmiş çok büyük zarar vardır. 78 canımız yaşamını yitirmiş, 51 canımız yaralanmış, hukuki sorumluluğun birinci koşulu olan “gerçek zarar” doğmuştur.
İdarenin veya idarelerin hukuki sorumluluk yaratan işlem ve eylemleri koşulunu irdelediğimizde ise karşımıza birden çok idarenin işlemleri, eylemleri ya da eylemsizlikleri çıkmaktadır. Hem bina hem de faaliyet bakımından idarenin iznine ve denetimine tabi bir işletme ve faaliyet alanı söz konusu olduğu için her bir idari birimin yükümlülüklerini, hizmetin gereklerine uygun olarak yerine getirip getirmediği ayrı ayrı belirlenmelidir.
BAKANLIKLARIN SORUMLULUĞU
1 numaralı cumhurbaşkanlığı kararnamesinde “turizm işletmelerini denetleme ve cezalandırma işlemlerini yürütmek” Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu ve anılan Bakanlıkça çıkarılan Turizm Yatırım, İşletme ve Tesislerinin Denetimi Hakkında Yönetmelik’te “insan ve çevre sağlığı ile can ve mal güvenliği de dahil olmak üzere” her türlü denetim hususunda bakanlığın yetkileri belirlenmektedir. Yanan otele “turizm işletme belgesi” Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca verilmiş olup bu işletmede denetim yapma görev ve sorumluluğu bu bakanlığa aittir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümlerinin uygulanmasından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) yükümlü ve sorumludur. Bu bağlamda olmak üzere gerekli önlemleri yeterli düzeyde almayan işverenin denetlenmesi ve idari yaptırım uygulanması yetkisi bu bakanlığa aittir. Otel yangını, konaklayanların dışında çalışanların da güvenliğini ilgilendiren bir olay olması nedeniyle ÇSGB sorumluluk alanına girmektedir.
Bolu Belediyesi’nin ve mücavir alan sınırlarının dışında, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu uyarınca, belediyenin kullandığı yetkilerin tümünü kullanmak ve görevlerin tümünü yerine getirmek, Bolu İl Özel İdaresi’nin sorumluluğundadır.
İLLİYET BAĞI DEĞERLENDİRMESİ
Otelin bir yapı olarak inşasına başlanmadan önce “yapı ruhsatı” verilmesinde; inşaatın bitiminde yapının kullanıma hazır olup olmadığını kontrol ederek “yapı kullanma izni” verilmesinde; binanın otel olarak faaliyete geçebilmesi için, “işyeri açma ve çalışma ruhsatı” düzenlenmesinde; yangın ve diğer tehlikelere karşı gerekli önlemlerin alınıp alınmadığının denetlenmesinde görevli ve yetkili idare, Bolu İl Özel İdaresi’dir. 5302 sayılı kanunun “acil durum planlaması” başlıklı 69. maddesi bu konudaki geniş görev alanını düzenlemiştir.
Bolu Belediyesi, büyükşehir belediyesi olmadığı için, yalnızca belediye sınırları ve mücavir alanda yetkili ve görevlidir. Yangının meydana geldiği yer Bolu il sınırları içinde ancak belediye ve mücavir alan sınırları dışındadır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesiyle itfaiye hizmetleri belediyelerin görev alanında olup belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde bu hizmet belediyelerce dışında ise yerel yönetim olarak il özel idarelerince yerine getirilir.
Hizmetin kurulmasında ve otel olarak faaliyete geçilmesinden önceki dönemde izinler, ruhsatlar ve kontroller yönünden Bolu İl Özel İdaresi ile Kültür ve Turizm Bakanlığının;
Turizm belgeli otel olarak faaliyete geçebilmesi yönünden Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Bolu İl Özel İdaresi’nin; faaliyeti süresince denetlenmesi yönünden Kültür ve Turizm Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Bolu İl Özel İdaresi’nin görev ve sorumluluğu bulunmaktadır.
HİZMET KUSURU VE YETKİ SINIRI
İtfaiye hizmetleri belediye ve mücavir alan içinde belediyenin dışında ise il özel idaresinin görev alanında olmasına karşın, il özel idarelerine ait ayrı bir itfaiye teşkilatı bulunmadığı durumlarda özel idare, belediyenin itfaiye teşkilatından yararlanmak durumundadır. Bu bağlamda, yapının yangına karşı güvenlik önlemleri yönünden değerlendirilmesinde Bolu İl Özel İdaresi ile Bolu Belediyesi İtfaiye Teşkilatı’nın; yangın çıktıktan sonra ise bir gecikme, koordinasyon eksikliği, özensizlik, dikkatsizlik, müdahalede programsızlık ve yetersizlik gibi hizmet kusuru oluşturan konular da yine Bolu İl Özel İdaresi ile Bolu Belediyesi İtfaiye Teşkilatının görev ve sorumluluğu bulunmaktadır.
İdarelerin, kanunlarla belirlenmiş görev ve sorumluluk alanlarının ve bu konudaki yasal yetkilerinin sınırlarını çizmek; hizmet kusurlarının bulunup bulunmadığını saptamak; hizmet kusurunun, kamu görevlilerinin görevlerini ihmal edip etmediğini ortaya koymak, nihayetinde görevli kurum ve kamu görevlilerinin hukuki ve cezai sorumluluklarını saptamak mahkemelerin sorumluluğundadır.
SUNA TÜRKOĞLU
EMEKLİ DANIŞTAY ÜYESİ
