20. yüzyılın ilk yarısında Çin yabancılar tarafından sömürülerek her yerine girilirken iktidarda olan Çing (Qing) Hanedanlığı, Çin’in demokratik hareketinin öncüsü tıp doktoru Sun Yatsen tarafından devrildi. Çin Milliyetçi Partisi Kuomintang’ı kuran; Çin’i bağımsız, demokratik ve gelişmiş bir modern devlet haline getirmeyi amaçlayan Üç Halk İlkesi’ni formüle eden vatansever Sun Yat-sen, 1911 Devrimi ile monarşiyi ortadan kaldırarak ulus inşası için belirlediği yolla ülkedeki modernleşmenin ve cumhuriyetin önünü açtı.
Tiananmen Meydanı’nda Mao’nun mozolesi.
Yok olmak üzere olan bir imparatorluktan modern bir ulus yaratma hedefi nedeniyle Mustafa Kemal Atatürk ile arasında benzerlik kurulan Sun Yat-sen, bugün Tayvan ve Çin’de “ulusun atası” olarak kabul ediliyor.
Sun Yat-sen ilk dönemlerde Çin Komünist Partisi (ÇKP) ile işbirliği yapsa da ondan sonra yerine gelen eski komutan Chiang Kai-Shek, komünistlere ciddi bir baskı uyguladı. 1927’den itibaren ÇKP ile Chiang Kai-Shek liderliğindeki Kuomintang arasında süren kanlı iç savaş, 2. Dünya Savaşı ve Çin-Japon Savaşı ile kesintiye uğradı.
1931’de Mançurya’nın istilası ile başlayan Çin-Japon savaşı sırasında işgale karşı çıkan ÇKP, Çin’de gelişen antiemperyalist damarı temsil etti ve halk nezdinde güçlendi.
ULUSAL ONURA SAHİP ÇIKAN ÇKP
Ekim 1934-Ekim 1935 tarihleri arasında ÇKP, Kuomintang kuşatmasından kaçmak amacıyla, Çin’in güneydoğusundan kuzeybatısına yaklaşık 10.000 kilometrelik tarihi bir geri çekilme harekâtı gerçekleştirdi.
Mao’nun Pekin’deki mozolesine gittiğimizde, Tiananmen Meydanı’nın girişinde saatler önce gelip bekleyen, Mao’nun mozolesinin önünde saygı duruşunda bulunan Çinlileri gördük. Sonuçta Çinli gençleri uzun yıllardır etkileyen ve ÇKP’ye katılmalarını sağlayan o tarihi yürüyüşün lideriydi Mao.
Diğer komünist liderlerin aksine, Mao’nun kentli işçi sınıfının devrimdeki öncü rolünü, Çin’in demografik ve sosyoekonomik yapısına uyarlayarak köylü sınıfına kaydırmasıyla ÇKP kırsalda gücünü artırdı. 1949’a gelindiğinde milliyetçi orduyu ağır bir yenilgiye uğrattı ve ÇKP lideri Mao, 1 Ekim’de Tiananmen Meydanı’nda Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ilan etti. Chiang Kai-Shek ve beraberindekiler ise Tayvan’a kaçtı.
Bugün Çin’de Mao Zedong’a duyulan saygının ve ÇKP’ye duyulan güvenin birincil nedeni nedir derseniz, Çinliler şu yanıtı veriyor: “Mao liderliğindeki ÇKP, ulusal onurumuza sahip çıkıp daha iyi bir ülkede yaşamamızı sağladı.”
BİR VEGANIN ÇİN YEMEK KÜLTÜRÜ İLE SINAVI
Öncelikle şunu söyleyeyim: Çin yemeği denilince aklınıza Türkiye’de ya da başka bir ülkede yediğiniz Çin yemekleri gelmesin. Çin’deki restoranlarda sunulan yemeklerde kullanılan malzemelerin ve yağların farklı olması, hemen her yemeğin içine balık sosu eklenmesi, her şeyi yediğini söyleyenleri bile zorladı.
Bana gelince... Daha önce hiçbir ülkede zorlanmadığım kadar zorlandım. Yalnızca sade pirinç pilavı, Çin lahanası ve mantar yiyerek geçirdim günlerimi ve çoğu kişinin aksine Türkiye’ye kilo vererek döndüm.
Aslında Çin’in Şanghay ve Pekin gibi büyük kentlerinde birçok vegan lokantası var fakat bulunduğunuz yere uzaksa ve bir grupla hareket ediyorsanız, ulaşmanız olanaklı olmayabiliyor. Ülke içi tren ve uçak yolculuklarında ise resmen aç kaldım. O nedenle veganlar açısından zor bir ülke Çin... Gidecek olursanız, yanınızda kraker, bisküvi, kapalı pakette kuruyemiş götürmeyi ihmal etmeyin!
ATEŞ ATI YILINDA ÇİN ZİYARETİ!
Atları çok seven bir insan olarak Çin’e gittiğim yılın çok ender yaşanan Ateş Atı yılına rastlaması neye işaret eder bilmiyorum ama her gittiğim yerde kocaman at heykelleriyle, atlı süslemelerle karşılaşmam harika oldu. 60 yılda bir gerçekleşen bu zodyak dönemi, 5 Şubat 2027’ye kadar sürecekmiş ve hızlı dönüşümü ve cesur ilerlemeyi temsil ediyormuş.
2026, Çin’de 60 yılda bir rastlanan zodyak dönemi olarak Ateş Atı yılına denk gelmiş!
PEKİN’DE ‘ÇAKMA’ MAL CENNETİ!
İçinde 1500’e yakın dükkânın bulunduğu çok katlı bir alışveriş merkezi düşünün! Uluslararası markaların taklitlerinin uygun fiyata satıldığı İpek Pazarı, Çin Seddi gibi Pekin’in sembollerinden biri olarak görülüyor. Pekin’in lüks caddelerinde ünlü bir markanın orijinal ürününe örneğin 1000 yuan verirken bu pazarda aynı ürünün gerçeğinden ayırt edilemeyecek taklidini 200 yuana almanız mümkün.
Benim markalara merakım olmadığı için taklit ürünlerle değil ama özgün Çin ürünleriyle, örneğin çay ve çaydanlıklarla ilgilendim. Markete girerken ısrarlı bir pazarlık yapmak gerektiği ve bunun adet olduğu söylendi; rehberimiz, “Size söyledikleri fiyatın yarısından daha azına almadıysanız, kazıklanmış olabilirsiniz” dedi.
Pazarlıkta hiç iyi değilim ama hesap makinesine yazarak sürdürülen çekişmeyi denedim. Satıcı 500 dedi, olmaz deyince hesap makinesini bana verdi, onu silip 125 yazdım, o benim yazdığımı silip 300 yazdı. Sonunda 150 yuana indirebildim!
Serbest piyasa kurallarının, özel mülkiyetin ve kâr odaklı üretimin Çin Komünist Partisi’nin (ÇKP) merkezi planlaması ve siyasi kontrolü ile birleştirildiği karma bir ekonomik modeli “devlet kapitalizmi” adı altında geliştiren ve aslında kapitalizmin de çakmasını uygulayan bir ülkede çakma mal da satılıyor sonuçta!
ÇİN’İN İLK BANKASI VE ANTİK KENT PİNGYAO
Çin’in teknoloji ve finans üssü haline gelen kentlerinden sonra Pekin’in güneybatısındaki Pingyao’ya adım atar atmaz, kendimi zaman tünelinde geriye doğru seyahat etmiş gibi hissettim. İlk surları MÖ 9. yüzyılda Zhou hanedanlığı zamanında inşa edilen antik kent, Ming ve Qing (Çing) hanedanlığı mimarisiyle ünlü.
Çin’in ilk bankasının da bulunduğu antik kent Pingyao.
Çin’deki en iyi korunan dört antik kentten biri olan Pingyao, uzunluğu sekiz ila 12 metre arasında değişen surların arasında yalnızca 2.25 kilometre karelik bir alanı kaplıyor. Altı kapının arasındaki surların içinde, 30 bin kişinin yaşadığı o ufacık yerde öylesine farklı bir dünya var ki adeta bir film setinde dolaşıyormuş izlenimi veriyor.
Pingyao’yu ilginç yapan özelliklerden biri de 1823 yılında kurulan Rishengchang Çek Bankası’nın da bulunduğu bu antik kentin Çin’deki ilk modern bankacılık sisteminin doğduğu yer olarak kabul edilmesi. Bu banka sayesinde ağır gümüş sikkelerin taşınması riski ortadan kaldırılarak Çin’de çek ve havale uygulamaları başlatılmış. Şehir surları da o dönemde bankaları korumak için yapılmış.
Antik kentte robotların sürdüğü elektrikli araçlarla geziliyor.
UNESCO’nun 1997’de Dünya Mirası Listesi’ne aldığı Pingyao’da imparatorluk döneminin mimarisini yansıtan geleneksel avlulu kerpiç evlerde kalırken sokaklarda robotların sürdüğü elektrikli araçlara biniyor; köylü kadınların tahta tarak ve sirke yapımını izlerken ne yazık ki bir dükkânın önünde boynundan bağlanmış bir domuz yavrusu ile karşılaşabiliyorsunuz...
Yarın son bölüm:
- Köyleri Kalkındırma Hamlesi
- Gücün Simgesi Çin Seddi
- Masal Diyarı Gubei Su Kasabası
- Yasak Şehir, Terracotta Askerler ve Atlar
