506 sayılı kanunun geçici 20. maddesi kapsamındaki sandıklara ilişkin uygulamalar
2006 yılında sosyal güvenlik kurumları (SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı) 5502 sayılı kanunla SGK çatısı altında birleştirilmiş, yine bu sigortalıların hak ve yükümlülüklerinde norm ve standart birliği sağlanması amacıyla 5510 sayılı kanun 2008/ Ekim ayında yürürlüğü girmiştir. 506 sayılı kanunun geçici 20. maddesi kapsamındaki sandıkların (her biri sosyal güvenlik kurumu niteliğindedir) sigortalı ve emeklilerinin SGK’ye en geç 3 yıl içinde devredilerek 5510 sayılı yasa çerçevesinde mevzuatın ortaklaştırılması amaçlanmış ve devir süreci 5510 sayılı kanunun geçici 20. madesinde düzenlenmiştir. Devir tarihine kadar sandık uygulamalarının SGK’ye paralel hale getirilmesi için maddenin on birinci fıkrasıyla 2008/ Ekim ayı sonrası malullük, yaşlılık ve ölüm sigortasından bağlanacak aylıkların hesaplama yöntemi değiştirilmiş ve sandık üyelerinin anılan dönem sonrası hizmetlerine ilişkin aylık hesaplamalarında, 5510 sayılı kanun hükümlerinin uygulanması zorunlu kılınmış, on ikinci fıkrasıyla sandıkların 30/4/2008 tarihinden önce bağladıkları veya bu tarihten sonra bağlayacakları aylıklara anılan tarihten sonra yapacakları artışların, 506 sayılı kanun kapsamında bağlanan aylıklara yapılan artışlardan fazla olmayacağı öngörülmüştür.
Diğer taraftan, 2829 sayılı kanunun 5510 sayılı kanunla tümüyle ilga edilmesinin temelinde de sandıkların SGK’ye devir edilerek aynı mevzuatı uygulaması düşüncesi bulunmaktadır. Ancak sandıkların SGK’ye devrinin aradan 18 yıl geçmesine rağmen hâlâ gerçekleşmemiş olması, SGK ile sandıklar arasındaki birçok uygulamada tereddütler yaşanarak hatalı işlemler yapılmasına neden olduğu gibi yapılan birçok uygulamanın da yasal dayanağını ortadan kaldırmıştır.
1- Emeklilik sonrası farklı statülerde geçen hizmetlerin değerlendirilmesi:
5510 sayılı kanunda 2008/Ekim öncesi veya sonrası sigortalı olup tarafına yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra tüm sigorta kollarına tabi çalışmaya başlamaları nedeniyle aylıkları kesilenlerden, işten ayrılarak yeniden yaşlılık aylığı bağlanması için yazılı istekte bulunanların, yeni aylıklarının, kanunun 30’uncu maddesinin üçüncü fıkrasına göre hesaplanacağı öngörülmüştür. Maddede öngörülen hesaplama şekli bu kanunun 4/a, 4/b ve 4/c statülerine tabi çalışmalar için belirtilerek yapılacak aylık hesabında, aylık bağlanan statü ile aylık bağlandıktan sonra çalışılan statünün farklı olması halinde, ilk bağlanan aylığın statüsü değiştirilmeksizin emeklilik sonrası farklı statüde geçen hizmetlere ilişkin hesaplanan kısmi aylığın eski aylığa ilave edilerek tespiti öngörülmüştür. 5510/30. maddenin üçüncü fıkrası 506/geçici 20. madde kapsamındaki sandıklar için uygulanmamakta, 5510 sayılı kanunla ilga edilen 2829 sayılı kanun hükümleri uygulanmaya devam edilmektedir. Örneğin, SGK’den 4/a kapsamında yaşlılık aylığı alan bir kişi emeklilik sonrası ilk defa 4/c kapsamında yani farklı bir statüde çalışırsa, emeklilik sonrası 4/c kapsamındaki hizmetleri 4/a emekli aylığının hesaplanmasında dikkate alınmakta ama emeklinin statüsü 4/a olarak kalmakta ve değişmemektedir. Ancak sigortalının Akbank Emekli Sandığı’ndan yaşlılık aylığı alırken 4/a kapsamında tüm sigorta kollarına tabi çalışarak aylığını kestirmesi halinde, işinden ayrıldıktan sonra Akbank yaşlılık aylığını kestiği tarihten ödeyeceği tarihe kadar sadece aylık artışlarıyla güncellemek suretiyle ödemekte, emeklilik sonrası 4/a kapsamında geçen hizmet süreleri Akbank tarafından yaşlılık aylığının hesabında dikkate alınmamakta, SGK 4/a kapsamında geçen hizmetleri müstakil olarak değerlendirmektedir.
2- Aynı anda birden fazla statüde çalışanlara ilişkin uygulama
5510 sayılı kanunun 53. maddesinde, geçerli sigortalılık halleri olan 4/a, 4/b ve 4/c sigortalıları için gerek hizmet çakışmalarında gerekse aylık bağlanacak statünün belirlenmesinde esas alınacak kurallar belirlenmiş ancak maddede 506/ geçici 20. madde sandıklarına yer verilmemiştir. 5510/53. maddenin sandıklar yönünden ne şekilde uygulanacağı hususu kurumun “sigortalılık işlemleri” konulu 22/2/2013 tarihli ve 2013/11 sayılı genelgesi ile talimatlandırılmıştır. Sandık sigortalılarından birden fazla sosyal güvenlik kanununa tabi hizmeti olan sigortalıların hizmet sürelerinin birleştirilmesi ve birleştirilen hizmetler üzerinden aylık bağlayacak kurumun belirlenmesi 5510 sayılı kanunla mülga 2829 sayılı kanun ile bu kanun kurallarının uygulanmasını öngören protokol hükümlerine göre yapılmaktadır. 506/Geçici 20. maddeye tabi iken 4/a veya 4/b kapsamında olacak şekilde çalışması bulunanlar hakkında önce başlayan sigortalılık ilişkisi esas alınarak işlem yapılmakta yani, önce başlayan sigortalılık sona ermediği sürece sonraki sigortalılık dikkate alınmamaktadır. Bunların 4/c kapsamında hizmetinin bulunması halinde ise 4/c hizmeti geçerli sayılarak sandık çalışması sona erdirilmektedir. Sosyal güvenlik destek primine tabi olma açısından da aynı şekilde işlem yapılmaktadır.
SORULARINIZ İÇİN
nergis.simsek@cumhuriyet.com.tr adresine e-posta yollayabilirsiniz.
