Anket sonuçlarının belirsizliği üzerine
Orhan Bursalı
Son Köşe Yazıları

Anket sonuçlarının belirsizliği üzerine

25.10.2022 05:00
Güncellenme:
Takip Et:

Prof. Dr. Ersin Kalaycıoğlu geçen cuma Bilimler Akademisi’nin düzenlediği toplantıda konuşmacıydı. Konusu: Türkiye’de Seçimler ve Seçmen Davranışı. Çok güncel, gittim tabii, Kalaycıoğlu iyi bir sosyal bilimci ve dikkatli araştırmalarıyla tanınır. Her seçim zamanı, ortaklık yaptığı arkadaşlarıyla (2018 araştırması Ali Çarkoğlu ile) kapsamlı yüz yüze araştırmalarla ve kapsamlı sorularla seçimlerin ve seçmenlerin ve Türkiye’nin profilini çıkartırlar. Eğer kaynak bulurlarsa seçimlere doğru araştırmalarını tekrarlayacaklar. 

Kalaycıoğlu, şüphesiz 2018 seçimleri öncesi araştırmalarının sonuçlarını paylaştı. Karşımızda nasıl bir seçmen kitlesi vardı, düşünce ve davranışları neydi, öğrendik. Araştırmalarının “Kim kazanacak” sorusuna odaklı olmadığını belirteyim. Bir de anketlerin ne kadar sağlıklı sonuç verebileceği konusunda bilgi veya düşüncelerini paylaştı.

Önce anketlerin sağlığı: Kalaycıoğlu, bilimin bu alandaki çalışmalarının dünyada da seçim tahmininde bulunmaya kalkışmadığını ve kendisinden bir tahmin beklenmemesi gerektiğini söyledi.

“Kamuoyu yoklaması şirketleri bunu yapıyorlar sık sık, genellikle bunlar üzerinde epey bir tartışma var. Bu platformlar bazı bakımlardan iyileşti ama bazı bakımlardan sorunlu olmaya devam ediyor. Elimizdeki yöntem kesin tahmin yapmayı fevkalade zor kılıyor. Biz işte yüzde 95 olasılıkla sadece örneklem seçiminde eğer olasılık örneklerini doğru kullandıysak, rassallık ölçütüne uyabildiysek o zaman bir tahminde bulunabiliyoruz.”

ÖRNEKLEM HATALARI

Ersin Bey, örneklem hataları doğru tahmini zorlaştırır, büyük sapmalara yol açar diyor ve bir örnek veriyor: “Soruların soruluş biçimi, içerikleri, kullandığınız Türkçenin niteliği, soruyu soran kişinin giyimi kuşamı, artı örneğin kalem kâğıt kullanıyorsa kalemin üzerindeki renkler... Nikaragua seçimlerinde bundan 20 sene önce yüzde 20 hata yapıldı. Büyük sapma. Neden çünkü kullandıkları kalemlerin üzerindeki renkler Sandinista partisinin renkleriymiş, yanıt da ona göre verilmiş.”

Ersin Bey yakın tarihlerde Kanada ve İngiltere seçimleri için yapılan tahminlerde de yüzde 9 hata yapıldığını anımsatıyor. Kanada’da muhafazakârlar kazanacak tahmini boş çıktı, liberaller kazandı. Örnekler oluşturulurken yapılan hataların sonucu, diyor.

Bu ay başında Brezilya ilk tur seçimlerinde de anketçiler çuvalladı. Bolsonaro farklı kaybedecek dediler, aradaki fark sadece yüzde 5 oldu ve seçim ikinci tura kaldı.

Kalaycıoğlu, özellikle telefonla yapılan anketlerin oldukça sorunlu olduğunu belirtiyor ve bizdeki anketlerin büyük çoğunluğunun telefon üzerinden yapıldığına dikkat çekiyor: “Özellikle Kanada'da telefon numaralarına ulaştıkları kişilerin çoğu muhafazakâr çıkıyor; ayrıca kodlama sırasında karşılaşılan sorunlar var... Bütün bunları eklerseniz hata payı yüzde 10 mu olur 20 mi oluyor 30 mu oluyor? Yani tahmin için iyi bir yöntem değil. Ama toplanmış olan veriler üzerinden bazı analizleri hata payı ile birlikte kabul eder ve ona göre yorumlarsanız üç aşağı beş yukarı bir şey çıkarabiliyorsunuz. Veya hayal kırıklığına uğruyorsunuz...”

BİLİNMEZLİKLERLE DOLUYUZ

Bir de seçim tarihinin netleşmediğini anımsatıyor: “6 Nisan’dan önce yaparlarsa başka bir seçim kanunu geçerli olacak, 6 Nisan’dan sonra yaparlarsa başka bir seçim kanunu. Eğer seçim kanunu ve anayasayı dikkate alırlarsa! Bilinmezlikler var, neye göre tahmin yapacaksınız. Dolayısıyla bu seçim tarihlerine uyacaklar mı bilmiyoruz. Uymuyoruz dediler. Kim denetleyecek? Yüksek Seçim Kurulu. Denetleyecek mi? Bu nedenle 6 Nisan önemli bir tarih...” Eski sistem ile yeni sistem çok farklı..

Çeşitli ittifaklar kuruldu, ittifakın içindeki bazı partiler kapatılabilir, HDP seçime girecek mi bilmiyoruz... Dolayısıyla çok sayıda bilinmeyen var diyor Kalaycıoğlu. 

Bize seçim sonuçları hakkında öngörülerde bulunmak yerine, hangi ortamda hangi yapı içerisinde seçime gittiğimizi anlatmayı tercih ediyor çünkü seçmen böyle bir ortamda oy kullanacak. 30 yıldır çalıştığı konunun ne tür etkenler altında seçmenin oy kullandığı. Ve temel itibarıyla bunlar üzerinde konuşmasını yapıyor.. Ülkenin 100 yılda yedi farklı rejime sahip olduğunu, 2018’den itibaren nasıl çeşitli rejimler altında yaşadığına örnekler vererek şimdi ise “Neo-Patrimonyal Sultanizm” rejimine geçtiğimizi anımsatıyor.

Demokrasinin melezi var, bu sistemde seçmenin yapısı üzerine saptamalarını paylaşacağım.

Yazarın Son Yazıları

Gürlek ve sadık gazetecileri

Biraz gecikmiş olsa da yazmalı ve aklımdan çıkarmalıyım, yoksa dönüp dolaşıyor.

Devamını Oku
19.02.2026
Yapay zekâ düşünüyor, öğreniyor

Önce üretken yapay zekâ programlarının yaratacağı işsizlik üzerine biraz daha bilgi...

Devamını Oku
17.02.2026
Geleceği, insanları, savaşları, gezegeni ‘teknoloji oligarkları’ mı biçimleyecek?

Oligark siyasette oldukça yerleşmiş bir kavramdır. Bu dizinin ilki olan dünkü yazımda, teknoloji multi milyarderlerin “demokratik bir katılım veya denetim olmaksızın insanlığın geleceğini şekillendirdiği”ne işaret etmiştik.

Devamını Oku
16.02.2026
Dehşet çanları ve yapay zekâ ve insanlığın kontrolü

Herkes küçük işleriyle yapay zekâ uygulamalarının tadını çıkarıyor.

Devamını Oku
15.02.2026
Daha zor aylar ve yıllar ülkeyi bekliyor

Adalet Bakanlığı’na Akın Gürlek’in atanması, ülkenin en önemli konusu haline geldi.

Devamını Oku
12.02.2026
Belediye başkanı ve milletvekili istifalarına bir çözüm arayışı

Şüphesiz bir siyasetçi koşullara göre fikir değiştirebilir ve partisinden ayrılabilir.

Devamını Oku
10.02.2026
İki 7.3 ne yapar? İstanbul ve Marmara bölgesi tamamen korunmasız...

Siz okumaktan bıkmış olabilirsiniz ama biz yazmaktan bıkmadık.

Devamını Oku
09.02.2026
Deprem: ‘Ruhuna el fatiha! Acımız sonsuz

İktidar siyasetçilerinin deprem sonrası en iyi bildiği şeydir.

Devamını Oku
08.02.2026
Yeni keşfi üzerine Aziz Sancar ile röportaj

Burada duyurmuştum Sancar’ın öldürücü beyin tümörü Glioblastoma’yı fare deneylerinde başarıyla yok ettiğini...

Devamını Oku
05.02.2026
Güç gösterisinin tırmandığı doruk, en zayıf olunan noktadır

Bu konuda benzer içerikte bir yazı yazmıştım, Trump’ın askeri, ekonomik ve siyasi gücünü bütün dünyaya karşı açıkça kullanmaya başlayınca bütün dünyayı karşısına almış, bu imkânsız denemesinin aşağı düşüşe yol açacağını yazmıştım, bazı okurlar ve sosyal medyadaki izleyiciler “Hayal görüyorsun” mesajı atmışlardı.

Devamını Oku
03.02.2026
Güvenlik için atom silahı arayışları

ABD’yi İran’a saldırı kararlılığından vazgeçirmek için İslam ülkeleri diplomatik çalışmalarını sürdürürken...

Devamını Oku
02.02.2026
Emperyalizmin apaçık yüzü; savrulan ve yeniden birleşen dünya

Evet sömürgecilik, hegemonya, askeri darbeler, eşitsizlikler, sürekli yoksullar aleyhine çalışan dünya ticareti vb.

Devamını Oku
01.02.2026
Saray bu kadar yoksulluğa rağmen hangi cesaretle milleti süründürüyor?

Bu sorunun yanıtını düşünmeli herkes.

Devamını Oku
29.01.2026
İran’a saldırı, bölgede deprem niteliğinde değişime yol açar

ABD Suriye’yi alelacele düzenledikten sonra, silahlı güçlerini (uçak gemileri başta) İran üzerinde yoğunlaştırıyor.

Devamını Oku
27.01.2026
Uğur Mumcu ve Karanlıklar Çağı-2

Şüphesiz Uğur Mumcu ve daha bir dizi kahramanın öldürüldüğü ve katliamların gerçekleştirildiği 1990- 2000 yıllarının öncesi var.

Devamını Oku
26.01.2026
Uğur Mumcu ve karanlıklar çağı

Uğur Mumcu’yu 33 yıl sonra bile kitlelerin gönlünden, meslektaşlarının yüreğinden silemeyen nedir?

Devamını Oku
25.01.2026
Pax Americana: Türkiye, Suriye, İsrail’e doğru

Şüphesiz beklenmiyordu veya ABD’nin ipiyle kuyuya inilmez seni yarı yolda bırakır diyenler de vardı.

Devamını Oku
22.01.2026
Bir intikam histerisinin sahne şovu mu?

“Bak ne yaparız biz sizi, sürüm sürüm süründürürüz!...”

Devamını Oku
20.01.2026
NATO: Bir ittifakın ölümü mü?

Dün Kopenhag adeta öfke patlaması yaşadı; on binlerce kişi Danimarka ve Grönland bayraklarını sallayarak “Grönland’a dokunmayın, Grönland satılık değil” pankartları sallıyordu.

Devamını Oku
19.01.2026
Sancar müjde verdi: Beyin kanseri klinik deneylerini Türkiye’de yapacağız...

Epeydir görüşemiyorduk.

Devamını Oku
18.01.2026
Marmara depremine yeni bir bakış var

Fay parçalar halinde kırılacak ve maksimum deprem büyüklükleri ancak 7.3’e ulaşabilecek.

Devamını Oku
15.01.2026
İran rejimi bölgeyi ateşe atabilir, Türkiye’ye etkileri ne olur?

İran’da molla rejimine karşı protestolar durmuyor, çok sayıda ölü var, yüzlerle ifade ediliyor.

Devamını Oku
13.01.2026
Yanardağ’dan Aysever’e... Suskunluğun anatomisi

Merdan’ı (Yanardağ) neredeyse hiçbir suçlama yöneltmeden içeri atma, üstelik Tele1 televizyonuna el koyma cesaretinin hüküm sürdüğü bir ülkede yurttaş güvenliğinin çok yönlü olarak risk altında (uzun süredir!) olduğunu söylemek bile artık bir cesaret denemesi mi olur?!

Devamını Oku
12.01.2026
Orta sınıfın düşüşü

Bu yılın gözde dizisi Kralın Düşüşü gibi oldu ama kastettiğim İpek Özbey ile Onur Alp Yılmaz’ın hazırladıkları kitap.

Devamını Oku
11.01.2026
Aziz Sancar’dan büyük bir başarı daha: Beyin kanserini farelerde yok ettiler

İki üç kez yazmıştım, Aziz Hoca, hızlı ilerleyen ve ölümcül bir beyin kanseri türü olan Glioblastoma’nın tedavisine yönelik çok ciddi bir yöntem geliştirdi ve ilk erken sonuçlar bu tedavinin mümkün olabileceğine ilişkin önemli umutlar doğurdu, diye.

Devamını Oku
08.01.2026
Askeri güç ile siyaset: Geleceği olabilir mi? Avrupa- Çin dayanışması

Bence Trump, bugünkü dünyada pek de geleceği olmayan bir siyaset dönemi başlattı.

Devamını Oku
06.01.2026
Dünyada her şey çöktü, kendini korumak bile ne kadar mümkün?

“Önce Amerika”, “En büyük Amerika” sloganları bugün yaşadıklarımıza (Venezüella’ya baskın) ve arkasından yaşayacaklarımıza ilişkin her şeyi açıklıyordu.

Devamını Oku
05.01.2026
İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?

En sonunda İranlılar, ekonomik çöküşe başkaldırdılar.

Devamını Oku
04.01.2026
Ekonomik panoramada kısa gezinti ve utanmazlık skalası tartışması

Ekonomik tablo yıllardır felaket.

Devamını Oku
30.12.2025
HÜDA PAR/DEM/İmralı el ele Kürt karanlığına

AKP, Türkiye ve Ortadoğu’da Kürdistan isteyen pankürdist, geçmişi karanlık HÜDA PAR’ı, 4 milletvekili vererek Meclis’e soktu.

Devamını Oku
29.12.2025
Hey Türkler, Anadolu, Trakya, savaşı kaybettiğinizden haberiniz var mı?

Kürt meselesini çözüm komisyonu sanki çıkmaza girdi gibi.

Devamını Oku
28.12.2025
Çin’in başarısının sırrı: Yüz binlerce genç mühendis

Anımsıyorum, 6-7 yıl önce Amerikan üniversitelerini bitiren fen alanlarında mühendislerin sayısı muhtemelen 400 bin kadar olduğuna ilişkin bir istatistiğe hayret etmiştim.

Devamını Oku
25.12.2025
Çin, 20 yılda kritik teknoloji araştırmalarının yüzde 90’ında öncü

Yukarıdaki başlık bana ait değil, dünyanın en önemli iki bilim dergisinden biri olan NATURE’a ait.

Devamını Oku
23.12.2025
6 yıllık ‘Manhattan Projesi’ ile Çin ABD tekelini kırdı

Bu proje İkinci Dünya Savaşı’nı bitiren atom bombası üretme projesi değil.

Devamını Oku
22.12.2025
Anket sonuçlarına ne kadar güvenmeli?

Onlarca anket önümüze geliyor ve buna göre yorumlar yapıyoruz.

Devamını Oku
21.12.2025
13 yıl öncenin büyük öngörüsü gerçekleşiyor mu?

Kaybettiğimiz Doğan Kuban Hoca’nın seçme yazılarına her hafta Herkese Bilim Teknoloji dergisinde yer veriyoruz.

Devamını Oku
18.12.2025
Ankara’nın F-35 rüyası bitti veya çok bedel ödemesi gerekir

Hayır, ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Barrack’ın F-35 konusunda verdiği yanıta dayanarak Ankara bu uçakların rüyasını bile göremez demiyorum.

Devamını Oku
16.12.2025
Bu anlaşmayı kim ‘Feshet’ dediyse suçlu o! Suriye tek mi olacak çok mu?

Bütün mesele bu. Derinden bir savaş veriliyor, bir varlık ve yokluk savaşı bu, olmak mı olmamak mı...

Devamını Oku
15.12.2025
Bu övgünün ardında ne var?

Şam hükümetini ve Suriye’yi kimler zayıf bırakarak dış güçlerin sürekli müdahalesine açık bir ülke konumunda tutmak istiyor sorusu çok önemli ama bugün Trump’ın Erdoğan’a olan büyük sevgisinin arka planında ne var sorusuyla başlayacağım.

Devamını Oku
14.12.2025
Tarihe geçecek diploma iptali davası Dreyfus’u gölgede bırakır

Bir ülke, bir iktidar, bir hukuk, bir yargı düşünün ki topluca hareketle bir kimsenin 31 yıl önce aldığı üniversite bitirme diplomasını geçersiz saysın ve iptal etsin.

Devamını Oku
11.12.2025