Kalkınmacı devlet
Öztin Akgüç
Son Köşe Yazıları

Kalkınmacı devlet

25.03.2026 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Kalkınma yalnız bireylerin gelirlerinin artması değil eğitim, sağlık, çevresel olarak yaşam kalitesinin yükselmesidir.

Kalkınmacı devlet, devlet müdahalesiyle ekonomik ve toplumsal sorunların çözümü, ekonomik kalkınmanın gerçekleştirilmesi temeline dayanır.

Kalkınmacı devlet, toplum yararı amaçlı ekonomiye müdahalecidir. Kalkınmacı devletin ekonomide işlevleri aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir:

PLANLAMA

Planlama, kaynak kullanımında verimlilik, etkinlik sağlama yanı sıra, öngörme, izleme, uygulamada sorunları sapmaları anında görme, önlem alma, düzeltme olanağını sağlar.

MODEL SEÇİMİ 

Ülkenin üretim faktörleri donanımına, iç pazar büyüklüğüne, tarihsel bakış açısına uygun model seçimidir.

ETKİN, NİTELİKLİ BÜROKRATİK KADRO OLUŞTURMA 

Plan uygulaması etkin, nitelikli teknik ve bürokratik kadroları gerektirir. Planlama, model seçimi, güvenilir, kapsamlı istatistiksel verilerle desteklenmelidir.

KURUMSAL YAPI

Plan uygulaması için, planlama örgütü dahil idari kurumsal yapı oluşturulması gerekir.

KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ (KİT) KURMA

Kamu yatırımlarını gerçekleştirmek, sosyal maliyeti düşük, yeterli kamusal mal ve hizmetleri üretmek üzere işlevsel KİT’ler oluşturulur.

Kamusal mal, tüketiciler arasında rekabetin olmadığı birinin tüketiminin diğerlerinin tüketimini engellemediği, üretildiğinde tüm tüketicilerin ortak yararlanabileceği, bazı birim ve grupların tüketimden dışlanmadığı, tüm toplumun gereksinimini karşılamak üzere kamu yararı gözetilerek sürekli üretilen mal ve hizmetlerdir.

Piyasanın bu tür mal ve hizmetleri üretmek için özendirici güdüsü yoktur. Kâr güdüsü eklendiğinde, sosyal maliyet çok yüksek olabileceği gibi, yeterli düzeyde üretilmemesi tüm toplumun yararlanamaması, bazı grupların tüketimden dışlanması gibi sakıncalı sonuçları da olur.

KALKINMA ODAĞININ İNSAN OLUŞU

Yoksulluğu sonlandırmak, bireylere beceri nitelik kazandırmak, yaşam kalitesini yükseltmek ana amaçtır. Bu amaç için eğitim ve sağlık harcamalarının hem bütçe hem de GSMH içinde paylarının yükseltilmesi tüm toplum için sosyal güvenlik sisteminin oluşturulması gerekir.

İÇ TASARRUFLA FİNANSMAN

Kalkınma için iç tasarrufları artırmak, tasarruf/GSMH oranını yüzde 30 düzeylerine yükseltmek, artan tasarrufları kalkınma yatırım projelerine yönlendirmek gerekir. Dış kaynak kullanımının sınırlı ölçülerde kalmasına dış borç/GSMH oranının yüzde 20 düzeylerini aşmamasına özen gösterilir. Dış kaynağın, gelecekte faiz, kâr transfer fiyatlandırması, sermaye aktarılması gibi, ödemeler dengesi (bilanço) üzerinde yükleri oluşturur. Dış kaynak kullanımı nihai olarak siyasal etkilerin dışında yükümlülük getirir, sosyal ve ekonomik maliyeti yükseltir.

ÖZEL SEKTÖR YATIRIMLARINI YÖNLENDİRMEK, EŞGÜDÜM

Özel sektörün de kalkınmaya aktif olarak katılmasını sağlamak için plan ile özel sektör kuruluşları arasında eşgüdüm sağlanması gerekir. Devlet bu amaçla teşvik edici önlemler alır.

KAMUOYU DESTEĞİ SAĞLAMA

Kalkınma, kamuoyu desteğini gerektirir çünkü toplumun büyük bir kısmının, izlenen politikalardan elde edilecek sonuçlar konusunda uyuşması, kalkınmayı içselleştirmelerini sağlar.

Dürüst, kararlı, tutarlı uygulamalar, şeffaf bilgilendirme, hesap verme, kamuoyunun destek sağlamasının politik koşullarıdır.

Kalkınmacı devlet, amaca ulaşmak için maliye ve para politikaları, üretim, fiyat, yatırım destekleri, ithalat kotalarının kontrolü, ihracat teşvikleri gibi geniş araç yelpazesini kullanır.

Cumhuriyetin Atatürk dönemi, kalkınmacı devlet anlayışı uygulamasına örnektir. Türkiye, bu dönemde kalkınma sürecine girmiş ancak izleyen dönemlerde tamamlanamamıştır.

Yazarın Son Yazıları

Kalkınmacı devlet

Kalkınma yalnız bireylerin gelirlerinin artması değil eğitim, sağlık, çevresel olarak yaşam kalitesinin yükselmesidir.

Devamını Oku
25.03.2026
Çin kalkınması

Çin, yarı kolonyal, yarı feodal ülke olarak 2. Dünya Savaşı’nın ardından iç savaş da geçirdikten sonra 1 Ekim 1949’da Mao Zedong önderliğinde halk cumhuriyeti kurulmasıyla kalkınma sürecine girmiştir.

Devamını Oku
18.03.2026
Terörsüz Türkiye mizanseni

Mizansen, yarar sağlamak, kişi/ kişileri yanıltmak amacıyla önceden hazırlanan yapmacık düzen, tiyatro olarak tanımlanır.

Devamını Oku
11.03.2026
Yargıya güven/ güvensizlik

Yargı, hukuk düzeninin sağlanması amacıyla devletin mahkemeler aracılığıyla yerine getirdiği işlevdir.

Devamını Oku
04.03.2026
Ekonomide kısır döngü

Ekonomide oluşan kısır döngüyü, çözümsüz süreci, “ekonomiye giriş” el kitaplarında yer alan bilgileri aktararak nedenleriyle açıklamaya çalışacağım.

Devamını Oku
25.02.2026
BRICS

Devletlerarası ekonomik ve politik amaçlı bir organizasyon olan BRICS, 1998 yılında Rusya Dışişleri Bakanı Yevgeni Primakov’un Rusya, Hindistan, Çin arasında diyalog grupları, forum toplantıları düzenlemesiyle, kısaltma adıyla “RIC” olarak kurulmuştur.

Devamını Oku
18.02.2026
Kimin parası kime?

Devletin geliri, kamu hizmetlerini görmek, kamusal malları üretmek için gerçek ve tüzel kişilerden yasa ile topladığı para, vergi ve vergi benzerleridir.

Devamını Oku
11.02.2026
CHP ideoloji partisidir

İdeoloji, belirli amaç, görüş ve davranışların temelini oluşturan felsefi ve siyasal öğreti, fikirler sistemidir.

Devamını Oku
04.02.2026
Emperyalizm komplo teorisi değildir

Emperyalizm, kapitalist sistemin varlığını sürdürmesinin gereği, olmazsa olmaz koşuludur.

Devamını Oku
28.01.2026
Kalkınmada Hindistan örneği

Ekonomik kalkınma örnekleri olarak daha çok Çin, Güney Kore modelleri incelenirken Hindistan gündeme pek getirilmez.

Devamını Oku
21.01.2026
Uyuşturucu sorunu

Sorunlar, neden/nedenlerine doğru tanı konarak, nedenler ortadan kaldırılarak çözülür.

Devamını Oku
14.01.2026
Düğümlenen sorular

Teknik bilgim olmadığı için F-35, S-400’ler dahil ülkenin savunması ve dış politikasıyla ilgili sorular düğümleniyor.

Devamını Oku
07.01.2026
Belirsizliklerle yeni yıla giriş

Her yeni yıla girerken yılın mutlu, başarılı olması istenir, ümitle girilir.

Devamını Oku
31.12.2025
İlkesizlik tutarsızlık

İlke, bir alanda olayı tanımlayan temel kural, önerme, prensiptir.

Devamını Oku
24.12.2025
Yargı terörü

Terör, bir iktidarı, bir gücü zorla kabul ettirmek amacıyla sistemli şekilde şiddet kullanma, yıldırma, korkutma, tedhiştir.

Devamını Oku
17.12.2025
Sorun üretimsizlik, verimsizlik, kötü yönetim

Enflasyon, en yalın tanımıyla arztalep dengesizliği nedeniyle fiyatların yükselme sürecidir.

Devamını Oku
10.12.2025
Son kale CHP yıkılmamalıdır!

Kuvayı Milliye, Milli Mücadele, bağımsızlık savaşımıyla eşanlı din motifli dış destekli karşı hareket başlamıştır.

Devamını Oku
03.12.2025
Sosyal demokrasi

Sosyal demorasi, halkın katılımıyla sosyal refahı, gönenci ençoklama; halkın egemenliği, özgürleşmesi amaçlı siyasal düzendir.

Devamını Oku
26.11.2025
Örtülü kolonyalizm

Kolonyalizm, sömürgecilik bir devletin kendi sınırları dışındaki ülkeler üzerinde hegemonya, egemenlik kurarak ideolojik, kültürel, siyasal, ekonomik baskılarla siyasal, ekonomik çıkar sağlamasıdır.

Devamını Oku
19.11.2025
Cari denge net hata noksan

Ödemeler dengesinde “net hata noksan” kalemi...

Devamını Oku
12.11.2025
Birileri bizi kandırıyor

Başlık Halkın Haberi renkli sunucusu Ekrem Açıkel’den esinleme; ama fikir Montaigne “Halk doğru olan çok şeyi bilmemeli; yanlış olan çok şeye inanmalıdır”.

Devamını Oku
05.11.2025
Korku kültürü

Korku kültürü, bireyin; özgüvenini yitirmesine, söyleneni yapmasına, özgürce seçimini önlemeye, özsaygısından yoksunlaştırmaya, değersizleştirilmesine yöneliktir.

Devamını Oku
29.10.2025
Meşruiyet

Trump’ın büyükelçi Barrack’a “Erdoğan’a meşruiyet verelim” talimatı, meşruiyet tartışmasına yol açtı.

Devamını Oku
22.10.2025
Bilgilendirme

Bilgilendirmede amaç, kamuoyunu aydınlatma, bilgi eksikliğini, oluşan veya oluşturulmak istenen bilgi kirliliğini gidermektir.

Devamını Oku
15.10.2025
İttifak

İttifak, tek taraflı irade beyanı ile gerçekleşmez.

Devamını Oku
08.10.2025
Planlı kalkınma

Planlı kalkınma

Devamını Oku
01.10.2025
CHP ve koalisyon

Önerilerde bulunurken geçmişte yaşanan olaylardan, deneyimlerden ders alarak gelecekte olabilecek kötü gelişmelerden kaçınmak, uyarıda bulunmak gerekir.

Devamını Oku
24.09.2025
Sosyal dayanışma-sorumluluk

Planlanan, vaat edilen büyük işlerden, söylemlerdense yapılan ufak işler daha yararlıdır.

Devamını Oku
17.09.2025
Sorun-süreç-çözüm

Çözüm için soruna doğru tanı koymak, amacı belirlemek, süreci amaç doğrultusunda ilerletmek gerekir.

Devamını Oku
10.09.2025
Gelir artışı ve dağılım

Ekonomi politikasının ana amaçlarından biri de gelirin yeniden dağılımı, dağılımın eşitlikçi yöne evrilmesidir.

Devamını Oku
03.09.2025
İyinin dışlanması

Barışçıl, eşitlikçi, gönenç düzeyi yüksek, doğası, çevresi korunmuş bir kürede yaşamak olanaklı ve hedeflenmiş iken savaşların sürdüğü, yoksulluğun, açlığın yaygınlaştığı, haksızlığın arttığı çevrenin, doğanın sürekli kirletildiği, ortalama yaşam kalitesinin düştüğü bir kürede yaşıyoruz.

Devamını Oku
27.08.2025
Sıradanlığın başatlığı

Barışçıl, güvenli, insan kaynağı gelişmiş, eşitlikçi, çevre ve doğal kaynakları korunmuş bir dünya hedeflenirken iklim krizine girmiş, çevresi, doğası giderek kirlenen, açlığın, yoksulluğun yaygın olduğu, eşitsizliğin, şiddetin arttığı, kuralsız, düzensiz, güvenli olmayan bir dünyada yaşıyoruz.

Devamını Oku
20.08.2025
Kalkınma hedeflerimizin neresindeyiz?

Birleşmiş Milletler’e üye ülkeler, 2000 yılında yeni girilen döneme ilişkin sürdürülebilir kalkınma hedeflerini kabul ettiler.

Devamını Oku
13.08.2025
CHP’li olabilmek

CHP’li olabilmek, CHP etiketi taşımayı değil, etik değerlere, niteliklere sahip olmayı gerektirir.

Devamını Oku
06.08.2025
Ödün vermeye hazırlar

Ülkede barış, terörsüz Türkiye mottosu ile de bezenmiş bir BOP (GOP) kurgusu sahneleniyor.

Devamını Oku
30.07.2025
Komprador grup

Kolonyalizm, sömürgecilik döneminde kolonilerde başat sömürgeci güçlerle işbirliği yapan...

Devamını Oku
23.07.2025
Cumhur İttifakı’nın jokeri Kılıçdaroğlu

2018 cumhurbaşkanlığı seçiminde, yine parti örgütünün onayı olmadan, Muharrem İnce, Kılıçdaroğlu tarafından biraz da gayri ciddi şekilde kürsüye çağrılarak resen aday ilan edilmiş; İnce seçimde genel merkez tarafından desteklenmediği yakınmasıyla partiden ayrılmıştır.

Devamını Oku
16.07.2025
Başarısızlık kanıtı cari işlemler açığı

Ekonomi politikasının başarısı tartışmalarında başarısızlık kanıtı cari işlem açığı.

Devamını Oku
09.07.2025
Türkiye zaten ilk sıradaydı

ABD’nin BOP (GOP) kapsamında Irak ve Suriye’yi hallettikten sonra güncel olarak İran, ardından da sıranın Türkiye’ye geleceği yorumları yapılıyor.

Devamını Oku
02.07.2025
Kalkınma engelleri

Ekonomik kalkınma, büyüme konusuna odaklanıldığında ağırlıklı olarak yatırım, sermaye birikimi, finansman, teknoloji gündeme getirilir.

Devamını Oku
25.06.2025