Soru: Babam 2001 yılında geçirdiği iş kazasından dolayı yüzde 17 iş göremezlik üzerinden aylık alıyor iken 2007 yılında vefat etti. Annem dul aylığı talebinde bulundu ancak babamın ölüm nedeni ile daha önce geçirdiği kaza arasında illiyet bağı olmadığı gerekçesiyle aylık bağlanmadı. Ancak daha sonra bu konuda bir yönetmelikle değişiklik yapıldığını ve bu hakkın verildiğini duyduk. Şimdi tekrar müracaat etsek babamdan dolayı anneme aylık bağlatabilir miyiz? Rüstem S.
2008/Ekim ayı itibarıyla yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda “gelir” kavramı iş kazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya veya sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine yapılan sürekli ödemeyi, “aylık” kavramı ise malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile vazife malullüğü halinde yapılan sürekli ödemeyi ifade etmektedir.
İş kazası ve meslek hastalığı (İKMH) sigortası, kısa vadeli sigorta kollarından biri olup, bu sigorta kolundan sağlanan ve şartlar devam ettikçe süreklilik arz eden iki yardım bulunmakta olup bunlar, sigortalılara sürekli iş göremezlik geliri ile bunların hak sahiplerine ölüm geliri bağlanmasıdır. Sigortalıları İKMH sonucu sürekli iş göremezlik geliri bağlanması için sürekli iş göremezlik derecesinin (SİD) en az yüzde 10 olması gerekmekte olup başka herhangi bir koşul aranmamaktadır.
Sigortalıların İKMH sonucu veya sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölmesi halinde, hak sahiplerine ölüm geliri bağlanmasında 506 ile 5510 sayılı kanunlarda farklı uygulamalar bulunmakta idi. Sürekli iş göremezlik veya ölüm geliri bağlanmasında hangi kanun hükümlerinin dikkate alınacağı hususu ise sigortalının gelir hesabına esas son takvim ayına göre belirlenmektedir. Son takvim ayı 2008/Ekim ayı;
- Öncesi olanlar için 506,
- Sonrası olanlar için ise 5510, sayılı kanun hükümleri uygulanmaktadır. 506 sayılıkanun kapsamında sürekli iş göremezlik geliri almakta iken 2008/ Ekim öncesi ölen ve SİD’si;
- Yüzde 50 ve üstünde olanların hak sahiplerine, ölüm nedeni ile İKMH arasında illiyet bağı aranmaksızın ölüm geliri bağlanmaktadır.
- Yüzde 50’nin altında olanlara ise ölüm nedeni geçirdiği iş kazası veya tutulduğu meslek hastalığı arasında illeyet bağı olması kaydıyla gelir bağlanırken, illiyet bağı olmaması halinde ölüm geliri bağlanmamaktadır.
Buna göre, sürekli iş göremezlik geliri almakta iken 2008/Ekim ayından önce ölen sigortalının 506 sayılı kanuna göre hak sahiplerine bağlanacak ölüm gelirinin hesabında ölüm geliri kısaca: Günlük kazanç x 21 formülüne göre hesaplanmaktadır.
Diğer taraftan, 2008/Ekim ayı itibarıyla yürürlüğe giren 5510 sayılı kanunun 20. maddesiyle, ölüm gelirinin hesabına esas son takvim ayı 2008/Ekim sonrası olan ve SİD’si yüzde 50’nin altında iken ölen ve ölüm nedeni geçirdiği iş kazasına bağlı olmayan sigortalıların hak sahiplerine de ölüm geliri bağlanması imkânı getirilmiş ancak bunlara bağlanacak ölüm gelirinin hesabı farklılaştırılmıştır.
Buna göre, 5510 sayılı kanuna göre ölüm geliri hesabına esas son takvim ayı ve ölüm tarihi 2008/Ekim ve sonrası olan sigortalının SİD’nin;
- Yüzde 50 ve üstünde veya yüzde 50’nin altında olmakla birlikte ölüm nedenin geçirdiği IKMH’na bağlı olması halinde: Günlük kazanç x 30 x yüzde 70 veya kısaca, günlük kazanç x 21 formülüne göre ölüm geliri hesaplanmaktadır.
- Yüzde 50’nin altında olup, ölüm nedeni geçirdiği İKMH’ye bağlı olmayanların hak sahiplerine ise sigortalının öldüğü tarihte almakta olduğu sürekli iş göremezlik geliri hisseleri oranında dağıtılmaktadır.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’ne 5/12/2017 tarihinde eklenen geçici 36. madde ile sürekli iş göremezlik geliri almakta iken 2008/Ekim öncesi ölen ve SİD’si yüzde 50’nin altında olup, ölüm nedeni geçirdiği iş kazasına veya tutulduğu meslek hastalığına bağlı olmayanların hak sahiplerine de ölüm geliri bağlanması imkânı getirilmiştir. Hak sahiplerine bu madde kapsamında bağlanacak ölüm gelirleri, maddenin yürürlük tarihi olan 5/12/2017 tarihini takip eden aybaşından itibaren başlatılmaktadır.
Hak sahiplerine bağlanacak ölüm gelirinin hesaplanmasında ise; bu sigortalıların ölüm tarihi 2008/Ekim ayından önce olduğundan, ölüm tarihi itibarıyla sigortalının almakta olduğu sürekli iş göremezlik geliri; gelire yapılan artışlar ve alt sınır kontrolleri dikkate alınarak 5510 sayılı kanunun yürürlük tarihi olan 2008/ Ekim aybaşına taşınmakta ve sanki bu tarihte hak sahipleri varmış gibi hisselerine göre paylaştırılmaktadır. Paylaştırılan bu tutarlar bu tarihten sonra 5510 sayılı kanuna göre alt sınır uygulanmadan ve seyyanen zamlara ilişkin kurallar esas alınarak ölüm geliri başlangıç tarihine taşınmaktadır.
Babanızın yüzde 17 SİD’si üzerinden gelir almakta iken 2007 yılında yani 2008/Ekim ayından önce ölmesi ve ölüm nedeni ile daha önce geçirdiği iş kazası arasında illiyet bağı bulunmaması nedeniyle, yönetmelik hükmünden siz de yararlanabilirsiniz. Annenizin müracaatına istinaden 5510/97. maddedeki zamanaşımı hükümleri de dikkate alınmak suretiyle babanızdan dolayı ölüm geliri bağlanabilecektir.
