Havai fişek
fikri, ilk kez, MÖ 2. yüzyılda Çin’de, Liuyang Eyaleti civarında ortaya çıkmış;
yani barutun icadından neredeyse tam 1100 yıl önce! Bambu ağaçlarının
büyürken havayı hapseden birbirinden bağımsız odacıkları içindeki oksijenin, yakıldığında son derece
gürültülü bir şekilde patlaması nedeniyle, dini ritüellerde ve kutlamalarda
tarih boyunca kullanılmış.
Yılbaşlarının, spor müsabakalarının, milli bayramların ve özel gecelerin neredeyse çeşnisiymiş gibi gösterilse de aslında ardında çok sayıda olumsuzluk var. WWF, (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) uzmanları, havai fişeklerin “hem insanların, hem doğanın hem de yaban hayvanlarının sağlığına ciddi zararlar verdiğini" yıllardır söylüyorlar. Havai fişek kullanımıyla ortaya çıkan yoğun ışık ve gürültü, çok yakında olmayan kuşların bile olumsuz etkilenmesini, yaralanmasını hatta ölmelerini mümkün kılıyormuş.
DÜNYADAN ÖRNEKLER
Birkaç örnek vermek gerekirse, ABD’nin Arkansas Eyaleti’ndeki 5
bin nüfuslu Beebe şehrinde, 2011 yılbaşı arifesinde, binlerce kuşun gökyüzünden ağaçlara, elektrik direklerine ve
binalara yağarcasına düştüğü görülmüş.
Olayı Katolik-muhafazakâr kişiler
kıyamet alameti olarak yorumlamışlar ama asıl nedenin bir gece önce yapılan havai fişek gösterisi olduğu, kuşların vücutlarına isabet eden fişek parçalarından ve yaşadıkları travmadan
olduğu anlaşılmış.
Oranın da
bize benzeyen özellikleri
olmalı, çünkü bir yıl sonra aynı şehirde, aynı nedenden dolayı 100’den fazla
kuş ölmüş. Geçen yıl, yine böyle bir eğlence (!) akşamında Avustralya’da gökyüzünden gözleri ve gagaları kanayan yaklaşık 60 kuşun çığlıklar atarak yere
düştüğünü görenler
yaşadıklarını korku filmine benzetmişler.
Ölüler bir yana, yere sağ olarak
düşen kuşlar, gagalarından kan gelirken çığlıklar atıyormuş. Yöre halkı düşen kuşların birkaç gün süren
yavaş ve acılı
ölümlerine şahit olmuş.
Havai fişeklerin içerdiği kimyasalların, zehirli gazların ve ağır metallerin havaya karışarak zaman içinde suları ve toprağı kirletmesi de söz konusu. Mesela Hindu ışık festivali “Diwali” için atılan milyonlarca havai fişek, hava kirliliği ile başı dertte olan Hindistan’da ilave bir pisliğe neden olup, günlerce yöre halkının sağlığını tehdit ediyormuş.
Havai Fişek
kazaları o kadar çok ki! 2019
Eylül’de İspanyol şarkıcı ve dansçı
Joana Sainz, Las Berlanas kentinde düzenlenen festivalde konser verirken, sahne
önüne dizilen havai fişekler
ateşlenmiş ve bunlardan biri sahnedeki Sainz’in karnına isabet etmiş.
Ağır
yaralanan Sainz, hemen hastaneye kaldırılmasına rağmen kurtarılamamış.
Almanya’nın Krefeld kentinde, yılbaşı gecesinde atılan havai fişeklerin
hayvanat bahçesine düşmesi
sonucunda, maymunlara ayrılan bölümde
yangın çıkmış ve içlerinden
kurtulan olmamış.
HESAP SORULMALI
2012 yılında Nijerya’da, 2013’te Çin’de, 2016’da Meksika’nın başkenti Mexico City’de; 2017’de Hindistan’ın Madhya Pradesh Eyaleti’nde, 2018 yılı temmuzunda, Meksika’nın Tultepec kentindeki havai fişek fabrikalarındaki patlamalarda yüzlerce kişi ölmüş, yüzlerce kişi de yaralanmış. Havai fişekle ilgili dünya basınına düşmüş o kadar çok kaza ve ölüm haberi var ki, hepsinin ortak yanları ölüm ve yıkım. Hesap sorulamayan devlet işleyişinde bu felaket de öncekiler gibi tatlıya bağlanacak!
Gelelim periyodik olarak tekrarlanan bizim havai fişek felaketimize.
Aslında kaza sonrasında mikrofon tutulan yöre halkı, yaşananları çok net kelimelerle anlatmış. Dediklerine göre kâğıt üstünde olsa da, iş güvenliği konusunda ciddi bir çalışma yokmuş.
Birinci dereceden
tehlikeli ve yanıcı kimyasal maddelerle imalat yapan bir fabrikada “güvenlik” konusunun göz ardı edilmesi utanç verici! Hoş Vali Bey yaptığı
açıklamada her şeyin düzenli olarak kontrol edildiğini söylemiş ama yaşayanların dile getirdikleri
farklı. Havaya uçan bu
fabrikanın sahipleri ne kadar suçluysa,
devletin o bölgedeki karar
vericileri de en az onlar kadar suçludur,
diye düşünüyorum.
Buranın yanıcı-patlayıcı madde ile çalışan bir fabrika olduğunu Kaf Dağı’nın
ardındaki sağır sultan duymuş ama -denilenlere göre- yetkililer gerekli hassasiyeti göster(e)memişler. Genel beklenti, büyük bir ihtimalle bu olayın da
unutulacağı ve tatlıya bağlanarak sorumluların kurtulacağı yönünde. Günün birinde fabrika farklı bir
isimle açılırsa, belki de bazı kutlamalarda valilik emrine ucuz havai fişeği
vererek bu hatasını telafi eder.
Havai fişeğin yaşattığı görsel şölenin (!) yanında lafı mı olur yaşanan felaketlerin! Alt
tarafı kuşlar- çalışanlar ölüyormuş, orman yangınları ve çevre felaketi yaşanıyormuş. Siz
bakmayın yazılanlara, kurun yeni şirketi, alın çalışma ruhsatını, sıraya sokun çalışmak için
kapıya gelenleri.
