ABD’nin İran’a saldırısıyla başlayan savaş altıncı haftasını doldururken Çin’den ilk kez net bir tavır geldi. Geçen hazirandaki 12 günlük savaşta izlemede kalan Çin, 28 Şubat’ta başlayan ikinci savaşın 46. gününde dört madde şeklinde özetlenebilecek bir çıkış yaparken çıkış yolu da öneriyor:
1-Barış içinde yan yana yaşamalıyız.
2-Ülkelerin egemenlik haklarına saygı göstermeliyiz.
3-Uluslararası hukuka bağlı kalmalıyız.
4-Kalkınma ve güvenlik odaklı olmalıyız.
Bir bakıma ideal dünya düzeninin köşe taşlarını oluşturan bu önermeleri bugün yaşamakta olduğumuz gerçeklerle örtüştürmek neredeyse olanaksız.
***
Çin’in bu çıkışının yeni bir yol haritasının başlangıcı olduğu söylenebilir. Sabır odaklı siyaset üreten Çin, zamanlamayı da buna dayalı yapmış görünüyor.
Şöyle ki:
1- Çin, İran’ın dayanma kapasitesinin yüksek olduğunu test etti. Savaşın 40. gününde gündeme gelen ateşkesin ardından İran’ın masada da dişe diş mücadele etmesini, direnişin devamı olarak değerledirdi. İran’ın Rusya ve Çin’den başta teknoloji olmak üzere pek çok alanda destek aldığını ABD de biliyor. Çin açısından asıl mesele İran’ın bu desteği taşıma gücü! İran bu gücün yüksek olduğunu gösterdi.
2- ABD, başta Afganistan ve Irak olmak üzere Asya coğrafyasındaki operasyonlarını “müttefiklik” anlayışıyla gerçekleştirdi. Bu, uluslararası kamuoyunun önemli ölçüde ABD’nin yanında olması demekti. Bu kez Trump’ın gözü İsrail’den başkasını görmedi.
Devamında uluslararası kabul görebilir miydi?
Çin bunu da test etti. Trump’ın yanlışlığın ve yalnızlığın doruğunda olduğu an çıkışını yaptı.
3- ABD’nin iç kamuoyunu iyi bilen ülkelerden biri Çin. Her şey bir yana ABD’deki yabancı öğrenciler sıralamasında ilk sırada Çin var.
Trump savaşa tutuştuğunda sadece kendi çekirdek tabanı destek veriyordu. Gerek Trump’ın zikzakları gerekse savaşın ekonomiyi vurmaya başlaması desteği yüzde 20’lere kadar indirdi. Enflasyonun mart ayında 0.9 çıkması Amerikalılar için kabul edilemez bir durum. Bu da Trump’a karşı okkalı bir çıkış için en iyi zaman ayarlarından biri.
4- ABD’nin arkasında hiçbir kurum olmasa bile NATO ona yeterdi! NATO’nun bütün gereksinimlerinin yarıdan fazlasını üstlenen ABD elbette bu kuruma istediğini yaptırabilirdi.
Bu kez öyle olmadı!
Bir yandan Trump NATO için “beyin ölümü”, “kâğıttan kaplan” diyecek kadar bu kurumu aşağılarken NATO da kendi içinde çatladı. Al işte Çin’e bir koz daha!
***
Çin’in dört maddelik çıkışının dört maddelik altyapısını aktardık.
Devamını nasıl getirir?
Yukarıda vurguladığımız gibi Çin, sağduyunun sesi olarak bir çıkış yaptı. Avrupa’da da İngiltere-Fransa eksenli arayışlar var.
Bakarsınız İngiltere-Çin hattı kurulur. Bunun altyapısı seziliyor. Çin, 100 yıl sonra İngiltere’den aldığı Hong-Kong’u, işleyişini bozmadan, aynen yaşatmıştı. Hong-Kong’a Çin’e devredilmeden önce ve sonra gitmiştik. Çin’in İngiliz düzenini İngiltere’den daha etkin sürdürdüğünü görmüş, şu başlıkla yazı konusu yapmıştık:
Çingiliz modeli!
ABD-İran savaşı yeni bir kırılma ve karılma süreci başlattı!
