1- Çalışma gücü kayıp oranları esas alınmak suretiyle hesaplanan aylık bağlama oranları
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 28. maddesinin beşinci fıkrası kapsamında yaşlılık aylığına hak kazananların 29. madde kapsamında aylık bağlama oranlarının (ABO) tespitinde, çalışma gücü kayıp oranları esas alınmak suretiyle yeni bir prim ödeme gün sayısı hesaplanmaktadır. 29. maddedeki düzenlemeyle bu kapsamda emekli olacakların genellikle düşük prim ödeme gün sayılarına sahip olmaları nedeniyle hesaplanan yaşlılık aylıklarının da belirli seviyelerin altına düşüşünü engellemektir. Ancak mevcut durumda yasal düzenlemenin amacına aykırı olarak prim ödeme gün sayıları, 29. madde kapsamında ABO hesabına esasına esas hesaplanan prim gün sayılarından yüksek olanlar için SGK tarafından farklı bir uygulama yapılmaktadır.
Konuyu örneklendirmek suretiyle açıklarsak sigortalının mevcut durumda 6340 günü bulunmaktadır. Çalışma gücü kaybı yüzde 45’tir. Bu durumda, 29. madde kapsamında hesaplanan prim ödeme gün sayısı yüzde 45x7200/yüzde 60= 5400 gün ve bu gün sayısına göre hesaplanan ABO ise 5400/360=15 x2=yüzde 30 olmaktadır. Ancak sigortalının 6340 olan gerçek prim gün sayısı, yeniden hesaplanan gün sayısından daha yüksek olduğundan ve sigortalının ABO hesabının 6340 gün üzerinden yapılması gerekirken SGK tarafından, sigortalının prim gün sayısı dikkate alınmadan, 5400 gün olarak hesaplanan prim ödeme gün sayısına göre ABO hesaplamaktadır. Bu durumda, sigortalının 6340 olan mevcut gün sayısına göre hesaplanan ABO; 6340/360=17.61x2= yüzde 35.22 olması gerekirken SGK tarafından bu oran 5400/360=15 x 2= yüzde 30 şeklinde belirlenmekte ve emekli aylığı bu oran üzerinden hesaplanmaktadır.
Yine 29. maddenin üçüncü fıkrasında; ABO’ya esas hesaplanan gün sayısına göre tespit edilecek ABO’nun 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılar için yüzde 40’ı geçmeyecek şekilde dikkate alınacağı öngörülmüştür. Yani örnekte, sigortalının mevcut prim ödeme gün sayısı 6340 gün üzerinden hesaplanan ABO yüzde 35.22 olmakta ve bu oran yine maddede belirtilen yüzde 40 oranını geçmemekte ve hesaplanan ABO’da yasaya aykırı bir durum oluşmamaktadır.
Bu durumda, SGK’ce dikkate alınan 5400 gün ve yüzde 30 oranı, maddenin amacı olan, düşük prim ödeme gün sayısı yerine yeniden prim ödeme gün sayısı hesaplayarak ABO’nun yükseltilmesine uygun olmamaktadır. Sigortalının mevcut gün sayısı, bulunan gün sayısından yüksek ise ve daha yüksek ABO hesaplanıyorsa, elbette sigortalının mevcut gün sayısı dikkate alınmalıdır. Bu hatadan bir an önce dönülmelidir. Yasa maddesinde bir sıkıntı bulunmamakta, kanun maddesi SGK tarafından yanlış yorumlanmaktadır.
2- Sigortalılık başlangıcından önceki sürelerin borçlanılması halinde hizmetin ilgili yıllara mal edilmesi
5510 sayılı kanunun 41. maddesi kapsamında yapılan hizmet borçlanmaları aylık bağlama işlemlerinde sigortalıların prim ödeme gün sayılarına eklendiği gibi, ilgili yıllara mal edilmek suretiyle prime esas kazançları da aylıkların hesaplanmasında dikkate alınmaktadır. 41. maddede sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki sürelerin borçlandırılması halinde, sigortalılığın başlangıç tarihinin, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülmek suretiyle tespit edileceği, borçlanılan sürelerin ilgili yıllara mal edilmesiyle ilgili olarak “Seçilen prime esas kazanç, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgari kazanca oranlanarak söz konusu oran ilgili ayın prime esas asgari kazancı ile çarpılır. Bulunan tutar, ilgili ayın prime esas kazancı kabul edilir. Ancak hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o ayın prime esas azami kazancını geçemez” şeklinde öngörülmüştür. SGK tarafından borçlanılan sürelerin ilgili yıllara mal edilmesi uygulaması;
- 2008/Ekim ila 9/2/2018 tarihleri arasında borçlanmaya esas hizmetin geçtiği yıllara,
- 9/2/2018 tarihinden sonra ise borçlanmaya esas hizmet sigortalılık başlangıç tarihinden;
- Önce ise borçlanılan süreler, ilk sigortalılık başlangıç tarihinden borçlanma süresi kadar geriye götürülmek suretiyle tespit edilen süreye,
- Sonra ise hizmetin geçtiği yıllara mal edilmektedir. Hizmetin ilgili yıllara mal edilmesinde uygulamada yapılan değişikliğin amacı, daha düşük emekli aylığı bağlanmasına yöneliktir. Genelde askerlik hizmetleri borçlanıldığından ve yaşlılık aylığı bağlanacak sigortalıların fiilen askerlik yaptığı süreler çoğunlukla 2000 öncesi yıllarda olduğundan, bu yıllara hizmet mal edildiğinde, sigortalılara üçlü karma sisteme göre aylık bağlanması gündeme gelmektedir. Üçlü sisteme göre bağlanan aylıklar ikili ve tekli sisteme göre bağlanan aylıklardan daha yüksek olduğundan uygulama SGK tarafından değiştirilmiştir.
SORULARINIZ İÇİN
nergis.simsek@cumhuriyet.com.tr adresine e-posta yollayabilirsiniz.
