Çiçek aşısı, İngiltere’de uygulanıyor.. Sancar’dan aşı mesajı
Orhan Bursalı
Son Köşe Yazıları

Çiçek aşısı, İngiltere’de uygulanıyor.. Sancar’dan aşı mesajı

15.11.2021 05:00
Güncellenme:
Takip Et:

1700’ün başında Edirneli Aşıcı Kadınların çiçek hastalığına karşı uyguladıkları aşı konusunu dün yazmıştım. İstanbul’a atanan İngiliz Büyükelçisi’nin eşi Lady Montagu, İngiltere’yi de kırıp geçiren çiçek aşısının Osmanlı’da başarıyla yapıldığını duyurmuştu.

Aziz Sancar ile son buluşmamızda aşı konusunun gündeme geldiğini ve o sırada okuduğu aşı ile ilgili kitapta, çiçek aşısının İngiltere’ye Türklerin sayesinde girdiğini yazdığını söylemişti.  

Bu konuyu sürdürmeden önce Sancar’ın Bursa İş İnsanı Mimar ve Mühendisler Derneği’ne gönderdiği aşı ile ilgili şu mesajı paylaşmalıyım:

SANCAR: YOBAZLARA KANMAYIN!

“Ülkemizde aşı olmaya direnen, aşı karşıtlığı beni üzüyor. Ve bu yanlış inanç yüzünden insanlarımızı kaybediyoruz. Aşı karşıtlığı ABD’deki bir sürü yobazdan kaynaklanır. Ve oradan gelen, gerçeklikle ilgisi olmayan yanlış inançların ülkemizde de yayılmasına çok üzülüyorum.

Bu yanlışa sürüklenmenin acısını biz ailemizde yaşadık. Bir yobaz, babaanneme, kızına çiçek aşısı yaptırma, o gâvur icadıdır, dediği için Atiye Halam çiçek hastalığına yakalandı. Ve enfeksiyondan dolayı iki gözünü kaybetti. Daha sonra halama babam baktı, ben, evinde zavallı kör bir halası olan bir çocuk olarak büyüdüm ve onun günahı çiçek aşısı karşıtlarının boynundadır. Hepiniz aşı olun, hangi aşı olursa olsun.”

Sancar’ın üzüntüsü, “O gâvur icadıdır” denilen aşının bu topraklarda keşfedildiğini ve kullanıldığını öğrenmesiyle derinleşti.

ÇİNLİLER, BİR ADIM ÖNDEYDİ

Bu arada, çiçek aşısını ilk kez Türkler keşfetti, dememize rağmen bunu şöyle düzeltelim: “Osmanlı ülkesinde ve Avrupa’da...” Çünkü yazılı kayıtlar ilk çiçek aşısı için Çin’e götürüyor bizleri.

Kamuran Kızlak uyardı: “Saygın bilim tarihçisi (aynı zamanda Royal Society üyesi) Joseph Needham’ın Çin bilim tarihi üzerine yedi ciltlik başyapıtı Çincenin yanı sıra ‘Science and Civilization in China’ adıyla İngilizce de basıldı. Bu eser Çin bilim tarihi üzerine yapılmış en yetkin çalışmadır. Needham’ın çalışmaları çiçek aşısının dünyada ilk defa Ming Hanedanlığı (MS 1368-1644) döneminde, MS 1567-1572 yılları arasında Jiangnan Ningguofu’da Taiping bölgesinde icat edildiğini gösteriyor.”

Katılıyorum, bu kayıtlar var. Bu nedenle Osmanlı ve Batı’da ilk çiçek aşısı Türklerce başlatıldı. Çin’de çiçek aşısının bulunduğu Batı’da bilinmiyordu.

OĞLAN ŞARKI SÖYLÜYOR, EĞLENİYOR

“Extra Life - A Short History of Living Longer”, Ekstra Yaşam- Uzun Yaşamanın Kısa Tarihi kitabında Steven Johnson, Lady Montagu’nun mektuplarından bahsediyor ve aşının İngiltere’deki etkisini 4- 5 sayfada anlatıyor.

İngiliz elçisinin eşi Leydi Montagu, İstanbul’da yaşlı kadınların gruplara nasıl çiçek aşısı yaptığını çeşitli tariflerle anlattığı mektuplarını hem Londra’daki dostlarına ama daha önemlisi Londra Kraliyet Cemiyeti’ne yazıyor. Cemiyet bir bilim topluluğu. Kocasına yazdığı mektupta  “Oğlan geçen salı günü aşılandı ve şu anda şarkı söylüyor ve oynuyor” diyordu. Oğlu bağışıklık kazanmıştı ve aile ilk aşılanan ve çiçeği atlatan ilk İngiliz yurttaşları olarak Londra’ya döndü.

1700’de çiçek terör estiriyordu ve her dört çocuktan sadece biri 10 yaşına kadar yaşıyordu ve ölümlerin önemli bir kısmı “çiçek”tendi.

MAHKÛMLAR ÜZERİNDE DENENDİ

Çiçek aşısı İngiltere’de ilk kez Lady Montagu’nun ısrarları üzerine, kendisi de İstanbul’da bulunan, cerrah Charles Maitland, Kraliyet Hekimler Koleji’nden üç doktorun gözetiminde aşı yapıldı (Wikipedia). Tanıklardan biri olan James Keith, başarıdan o kadar memnun kaldı ki altı yaşındaki oğluna aşı yaptırdı; Keith’in diğer çocuklarının hepsi çiçek hastalığından ölmüştü. Montagu ailesi, İngiltere’de aşılamayı teşvik etti ve bunu “faydalı bir buluş” olarak nitelendirdi.

9 Ağustos 1721’de Maitland, Newgate Hapishanesi’nden altı mahkûm üzerinde aşıyı test etme izni aldı. Deney, Ağustos 1722’de Doğabilimci, koleksiyoncu Dr. Sir Hans Sloane’un yönetiminde gerçekleşti. Tüm mahkûmlar hayatta kaldı ve affedildiler.

Böylece çiçek aşısı İngiltere ve Avrupa’da aldı yürüdü... ABD’ye aşı ise İngiltere’den gitti ve öncülüğünü de ABD’nin üçüncü başkanı Thomas Jefferson yaptı... Öyküsü gelecek.

Yazarın Son Yazıları

Orta sınıfın düşüşü

Bu yılın gözde dizisi Kralın Düşüşü gibi oldu ama kastettiğim İpek Özbey ile Onur Alp Yılmaz’ın hazırladıkları kitap.

Devamını Oku
11.01.2026
Aziz Sancar’dan büyük bir başarı daha: Beyin kanserini farelerde yok ettiler

İki üç kez yazmıştım, Aziz Hoca, hızlı ilerleyen ve ölümcül bir beyin kanseri türü olan Glioblastoma’nın tedavisine yönelik çok ciddi bir yöntem geliştirdi ve ilk erken sonuçlar bu tedavinin mümkün olabileceğine ilişkin önemli umutlar doğurdu, diye.

Devamını Oku
08.01.2026
Askeri güç ile siyaset: Geleceği olabilir mi? Avrupa- Çin dayanışması

Bence Trump, bugünkü dünyada pek de geleceği olmayan bir siyaset dönemi başlattı.

Devamını Oku
06.01.2026
Dünyada her şey çöktü, kendini korumak bile ne kadar mümkün?

“Önce Amerika”, “En büyük Amerika” sloganları bugün yaşadıklarımıza (Venezüella’ya baskın) ve arkasından yaşayacaklarımıza ilişkin her şeyi açıklıyordu.

Devamını Oku
05.01.2026
İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?

En sonunda İranlılar, ekonomik çöküşe başkaldırdılar.

Devamını Oku
04.01.2026
Ekonomik panoramada kısa gezinti ve utanmazlık skalası tartışması

Ekonomik tablo yıllardır felaket.

Devamını Oku
30.12.2025
HÜDA PAR/DEM/İmralı el ele Kürt karanlığına

AKP, Türkiye ve Ortadoğu’da Kürdistan isteyen pankürdist, geçmişi karanlık HÜDA PAR’ı, 4 milletvekili vererek Meclis’e soktu.

Devamını Oku
29.12.2025
Hey Türkler, Anadolu, Trakya, savaşı kaybettiğinizden haberiniz var mı?

Kürt meselesini çözüm komisyonu sanki çıkmaza girdi gibi.

Devamını Oku
28.12.2025
Çin’in başarısının sırrı: Yüz binlerce genç mühendis

Anımsıyorum, 6-7 yıl önce Amerikan üniversitelerini bitiren fen alanlarında mühendislerin sayısı muhtemelen 400 bin kadar olduğuna ilişkin bir istatistiğe hayret etmiştim.

Devamını Oku
25.12.2025
Çin, 20 yılda kritik teknoloji araştırmalarının yüzde 90’ında öncü

Yukarıdaki başlık bana ait değil, dünyanın en önemli iki bilim dergisinden biri olan NATURE’a ait.

Devamını Oku
23.12.2025
6 yıllık ‘Manhattan Projesi’ ile Çin ABD tekelini kırdı

Bu proje İkinci Dünya Savaşı’nı bitiren atom bombası üretme projesi değil.

Devamını Oku
22.12.2025
Anket sonuçlarına ne kadar güvenmeli?

Onlarca anket önümüze geliyor ve buna göre yorumlar yapıyoruz.

Devamını Oku
21.12.2025
13 yıl öncenin büyük öngörüsü gerçekleşiyor mu?

Kaybettiğimiz Doğan Kuban Hoca’nın seçme yazılarına her hafta Herkese Bilim Teknoloji dergisinde yer veriyoruz.

Devamını Oku
18.12.2025
Ankara’nın F-35 rüyası bitti veya çok bedel ödemesi gerekir

Hayır, ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Barrack’ın F-35 konusunda verdiği yanıta dayanarak Ankara bu uçakların rüyasını bile göremez demiyorum.

Devamını Oku
16.12.2025
Bu anlaşmayı kim ‘Feshet’ dediyse suçlu o! Suriye tek mi olacak çok mu?

Bütün mesele bu. Derinden bir savaş veriliyor, bir varlık ve yokluk savaşı bu, olmak mı olmamak mı...

Devamını Oku
15.12.2025
Bu övgünün ardında ne var?

Şam hükümetini ve Suriye’yi kimler zayıf bırakarak dış güçlerin sürekli müdahalesine açık bir ülke konumunda tutmak istiyor sorusu çok önemli ama bugün Trump’ın Erdoğan’a olan büyük sevgisinin arka planında ne var sorusuyla başlayacağım.

Devamını Oku
14.12.2025
Tarihe geçecek diploma iptali davası Dreyfus’u gölgede bırakır

Bir ülke, bir iktidar, bir hukuk, bir yargı düşünün ki topluca hareketle bir kimsenin 31 yıl önce aldığı üniversite bitirme diplomasını geçersiz saysın ve iptal etsin.

Devamını Oku
11.12.2025
‘Bana uy, seni tekrar büyük yapacağım, yoksa yok olacaksın’

Trump yönetiminin hazırladığı Milli Güvenlik Stratejisi (Belgesi) büyük tartışma yarattı, özellikle Avrupa’ya ilişkin bölümleri. Trump karşıtı Amerikan medyası ve entelektüel yazarlar, Trump Avrupa’yı adeta düşman olarak görüyor yorumunu yaptılar.

Devamını Oku
09.12.2025
Ümmet mi millet mi? Av kim, avcı kim?

Bakın ne buldum.

Devamını Oku
07.12.2025
Şu 29 maddeye noldu ey komisyon? Yanıt: DEM istemedi!

CHP, “Öcalan’a serbestlik, anayasa değişikliğine DEM desteği, PKK’ye ülkede siyaset yapma özgürlüğü” komisyonuna katılırken demokratikleşme olmadan Kürt sorunu çözülmez diyerek 29 maddede bir paket sunmuştu, hatırlatmak istedim özetle de olsa...

Devamını Oku
04.12.2025
Ümmet: Parçalanmış bir Türkiye

Dünkü yazımın sonu “Peki niye şimdi ümmet” sorusuyla bitiyordu. Yer darlığından yanıtı yoktu.

Devamını Oku
02.12.2025
İmralı ve PKK’nin ‘ümmetçi Türkiye’ söyleminin anlamı ne?

Bugüne kadar seküler parti havası basan Kürt milliyetçi siyasal hareketini bir süredir “ümmet” heyecanı bastı.

Devamını Oku
01.12.2025
CHP’yi kurultay sonrası çok zor bir dönem bekliyor

CHP programını yeniledi, parti meclisini 80 kişiye çıkararak kapsayıcılığını ve halk nezdinde temsiliyetini artırdı, büyük bir inançla Özgür Özel iktidara geleceklerini söyledi.

Devamını Oku
30.11.2025
Adeta yargısız infaz kararı

Evet Fatih Altaylı’ya verilen 4.2 yıllık mahkûmiyet kararı, sözlerinde açık bir tehdit asla olmayan ve doğrudan cumhurbaşkanını hedef almayan, ana fikri Türk halkının seçimlerde oy kullanmayı artık çok sevdiği ve bundan asla vazgeçmeyeceği idi.

Devamını Oku
27.11.2025
DEM’in kaçırdığı, CHP’nin yapması gereken

CHP’nin “çözüm” komisyonuna katılırken verdiği sözü tutması iktidar kanadını ve bu kanada eklemlenenleri rahatsız etti.

Devamını Oku
25.11.2025
Yeni seçim ittifaklar olasılığına bir bakış ve sırat köprüsünde yürüyenler

Dünkü yazımın sonunda şu cümleler vardı: Süreç zaten yeni ittifaklar yaratacak ortama itildi.

Devamını Oku
24.11.2025
Neden İmralı dayatması? Çünkü sürecin lideri!

Evet, apar topar ve medyaya kapalı bir toplantı ile milletvekillerinden oluşan ve 5 kişi olacağı söylenen bir heyet, İmralı Adası’na gidecek.

Devamını Oku
23.11.2025
İddianamede yaldızlı bir casus öyküsü

İddianamede Eylem 13 başlığı altında çok ciddi bir iddia var:

Devamını Oku
17.11.2025
Burası Türkiye abicim, yarın ne olacağını kestirmek zor

AKP çok şükür kendinden önceki sağcı iktidarların izinden giderek ülkeyi, geçmişe kıyasla en büyük ekonomik çöküşe ve yoksullaşmaya itti.

Devamını Oku
16.11.2025
Olağanüstü döneme olağanüstü iddianame

4 bin sayfalık iddianame mi olurmuş?

Devamını Oku
13.11.2025
Millet, ‘dâhi adam’ın bu topraklardan çıkmasının gururunu yaşıyor

AKP’den önce 10 Kasım’larda sirenler çaldığında köprüde, caddelerde sokaklarda durmayan araçların ve yayaların sayısı hatırı sayılır ölçüde fazlaydı.

Devamını Oku
11.11.2025
Cumhuriyetin temeli ve Ata’nın bize mirası 3+2 altın anahtar

Bugün büyük Türk’ü anıyoruz.

Devamını Oku
10.11.2025
Üniversite diploması ne kadar değerli

ABD’de Gallup’un ağustos ayında gerçekleştirdiği anket ilginç sonuçlarıyla tartışma yarattı...

Devamını Oku
09.11.2025
Mesele salt İmamoğlu değil, yenilikçilik ve yerellik

Ekrem İmamoğlu’na casusluk suçlamasının hemen ardından oğlu ve babasının sorguya çekilmesine sıra geldi.

Devamını Oku
06.11.2025
Ahmet Türk ve hayal alemi

DEM heyeti ile cumhurbaşkanı arasında son yapılan ve sonucu merakla beklenen görüşme üzerine bir açıklama beklerken cumhurbaşkanı hukuk başdanışmanlarından Mehmet Uçum merakımızı giderdi.

Devamını Oku
04.11.2025
İstanbul ‘iş bilmez kadir bilmezler’in mi elinde? Peki ‘Biz ihanet ettik’ kim dedi?

Cumhurbaşkanı, İstanbul’un en değerli havaalanı Atatürk Havaalanı’nın yıkılarak yerine yapılan “millet bahçesi”ni ziyaret etmiş ve “İstanbul’umuzu iş bilmez, kadir kıymet bilmez, tarih ve medeniyet şuurundan yoksun kifayetsizlerin insafına terk etmiyoruz. İstanbul bizim göz bebeğimizdir. Bu aziz şehrin bir fetret devri daha yaşamasına gönlümüz asla razı değil” demiş.

Devamını Oku
03.11.2025
Bayrampaşa’ya çökme, genel seçimlerin provası mı?

Bayrampaşa Belediyesi’ni “ele geçirme eylemi” tam bir milli iradeyi hava cıva gören bir iktidar anlayışının tipik örneğidir.

Devamını Oku
02.11.2025
En büyük iki devrim: Ulus ve kadın devrimi

Bu döneme özgü karamsarlıkları erteleyerek bir de şu açıdan bakalım: Atatürk’ün Cumhuriyet hedeflerine önemli ölçüde varılmıştır; bu hedeflerin artık geri döndürülemez olduklarına, tüm Türkiye’nin dün Cumhuriyeti ve Atatürk’ü olağanüstü sahiplenmesiyle sürekli tanıklık ediyoruz.

Devamını Oku
30.10.2025
Casuuusss... Cephanelerini çabuk tüketiyorlar... Hedef Tele1 miydi!?

Yahu bekleyin kardeşim, insanları en çok etkileyebilecek bir konuyu...

Devamını Oku
27.10.2025
İslamcı ‘muhafazakâr demokrat’ olabilir miydi?

“Muhafazakâr demokrat”ların en son numarası, bertaraf etmek istedikleri muhalif rakiplerini casuslukla suçlamak oldu.

Devamını Oku
26.10.2025